De Volkskrant, 18-12-2010, door Malou van Hintum

2010

Liever kwijt, dat been

BIID is het gevoel dat je een lichaamsdeel liever kwijt dan rijk bent. Misschien werkt het brein in zeker opzicht wel te goed.

Tussentitel: 'Een been afzetten moet echt het allerlaatste redmiddel zijn'

Ze durven er nauwelijks over te praten, de mensen met Body Identity Integrity Disorder (BIID). Mensen die zich niet thuis voelen in hun lichaam, omdat het voor hun gevoel een lichaamsdeel te veel bevat. Ze willen hun (onder)been kwijt, of (een deel van) hun vinger(s), of ze willen graag dat hun benen spastisch verlamd zijn.

'De wens van deze mensen is bizar en hun aandoening is niet bekend in de huidige DSM-classificatie', zegt psychiater Damiaan Denys (AMC/UvA), die enkele patiŽnten onder behandeling heeft. 'De afwijking die mensen met BIID hebben, zegt iets over de manier waarop het beeld dat wij van ons lichaam hebben wordt gevormd. Ons lichaam moet worden gerepresenteerd in de hersenen, daar is een heel complex netwerk voor. Als dat niet goed werkt, kan een deel van het lichaam niet worden beleefd.'

Reden voor neurowetenschapper Milenna van Dijk (UvA) om patiŽnten met BIID in de scanner te leggen. Ze heeft met behulp van fMRI (dat de hersenactiviteit in bepaalde hersengebieden meet) en DTI (dat de intensiteit van witte stof meet) gekeken wat er in hun hersenen gebeurt. Kort geleden presenteerde ze de resultaten van dit allereerste hersenonderzoek naar BIID op het jaarlijkse congres van de Society for Neuroscience in San Diego.

Van Dijk: 'Er zijn maar weinig mensen met deze afwijking. Ik heb voor dit onderzoek de data van vier patiŽnten geanalyseerd. Dat zijn er niet veel, maar de uitkomsten waren wel opvallend.'

Hersenactiviteit

Bij de vier, van wie er drie een deel van hun rechterbeen kwijt wilden en ťťn een deel van het linker, werd over een deel van het lichaam boven en onder de gewenste amputatie heen gestreken, in totaal zes keer zestien seconden. Ook werd zes keer tegelijkertijd over beide benen als geheel gestreken.

Van Dijks hypothese was dat er sprake zou zijn van een verminderde hersenactiviteit in bepaalde gebieden als er over het ongewenste lichaamsdeel werd gestreken. Maar dat bleek niet het geval: vergeleken met de acht gezonde controlepersonen die deelnamen aan het onderzoek, lag de hersenactiviteit bij aanraking van het ongewenste been op het niveau van de controlepersonen.

Van Dijk: 'Wel bleek dat er veel meer activiteit was als het gewenste lichaamsdeel werd aangeraakt. Dat patroon zien we consequent. Het gaat in het geval van BIID daarom waarschijnlijk vooral om relatieve activiteit; om het verschil in hersenacticiteit bij aanraking van het gewilde en het ongewilde been.'

Het gevoel dat je lichaam van jou is en niet van iemand anders, wordt nog maar recent onderzocht. Van Dijk: 'De gebieden die daarmee te maken hebben, zitten in het frontale en het pariŽtale deel van de hersenen: de premotorcortex, de sensorische cortex, de insula en vooral de bovenste pariŽtale lobule. Wij zien in ons onderzoek - en dat is wel mooi - precies in die gebieden verschillen tussen gezonde mensen en mensen met BIID. Blijkbaar is er een soort netwerk in de hersenen dat het gevoel tot stand brengt dat je lichaam van jou is.'

Bij het tot stand brengen van dat gevoel komt de sensorische informatie binnen bij de primaire sensorische cortex: daar wordt het gevoel verwerkt van aanraking en proprioceptie, de waarneming van de positie van het lichaam en de ledematen. Die informatie wordt verwerkt in de bovenste pariŽtale lobule. Als bijvoorbeeld iemand je op een bepaalde plek aanraakt en je voelt dat niet omdat je bent verlamd, wordt die informatie niet geÔntegreerd en lijkt het alsof dat lichaamsdeel niet bij jou hoort. Van Dijk: 'Het zou kunnen dat bij mensen met BIID die integratie bij gewenste lichaamsdelen als het ware te goed verloopt.'

Psychiater Damiaan Denys onderscheidt drie typen BIID: 'Bij sommigen is het een soort seksuele afwijking, dan gaat het om mensen die opgewonden raken van het zien van geamputeerden. Bij anderen is het gevoel vergelijkbaar met dat van mensen die last hebben van het genderindentificatie-syndroom en die als man of vrouw in het verkeerde lichaam zitten. Ze hebben het gevoel dat ze een lichaam hebben met overbodige lichaamsdelen.

'Tenslotte heb je mensen die graag verminkt willen zijn. Deze mensen realiseren zich weliswaar het extreme karakter van hun verlangen, maar voelen zich letterlijk veroordeeld tot deze bizarre wens. In geen van deze drie groepen gaat het om een waan of een psychose.'

Dat mensen een deel van hun lichaam niet als eigen herkennen, is op zich geen nieuw fenomeen, zegt hij. 'Vergelijk het met het effect dat een herseninfarct op mensen kan hebben. Sommigen menen als ze wakker worden uit hun coma dat ze een derde been hebben. Er was eens iemand die dacht: wat doet dat been hier in bed? Hij probeerde het eruit te gooien, en viel toen zelf op de grond.Je ziet daaraan dat het niet vanzelfsprekend is dat we voelen dat een lichaam hebben.'

Ernstig leed

Denys vindt dat mensen met BIID die zichzelf willen verminken om hun 'echte' lichaamsgevoel te kunnen realiseren, ernstig lijden. Hij wil met ethici en chirurgen in gesprek over de vraag wat eraan gedaan kan worden. 'Als we kunnen aanwijzen dat er bij deze mensen in de hersenen iets mis is, net zoals bij mensen die geslachtsverandering willen, hebben we een objectieve maat in handen. Dan is er sprake van een aanwijsbare stoornis. De vraag is vervolgens: moet je deze mensen helpen door hen lichamelijk te beschadigen of niet?'

Nu gaan deze patiŽnten soms zelf aan de slag. Ze verminken zichzelf zo ernstig door lichaamsdelen te beknellen of anderszins te beschadigen, dat chirurgen geen andere mogelijkheid hebben dan alsnog tot amputatie over te gaan.

Denys: 'Ik zou overigens niet direct willen pleiten voor amputatie, maar eerst willen kijken of bijvoorbeeld TCS kan helpen (Trans CraniŽle Stimulatie; een techniek waarbij bepaalde hersengebieden met een soort spoel boven het hoofd elektrisch worden gestimuleerd of juist gedeactiveerd). Een been afzetten moet echt het allerlaatste redmiddel zijn, maar tegelijk moet je realistisch zijn. Het probleem bestaat, en mensen gaan het zelf doen.' Een eerste verzoek om een TMS-studie te mogen doen bij mensen met BIID werd eerder door de medisch-ethische commissie van het AMC afgewezen.

De zorglijn angststoornissen van de afdeling psychiatrie van het AMC opent nog vůůr de Kerst een beveiligde site waarop mensen met BIID anoniem een vragenlijst kunnen invullen, zodat de onderzoekers meer inzicht kunnen krijgen in deze afwijking.

Naar Aanwijswoorden en waarnemen , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]