WERELD & DENKEN
 
 

Algemene semantiek | Korte inleiding en bronnen

Algemene semantiek is een op gezond verstand  gebaseerd denksysteem (dit is een korte inleiding - voor een uitgebreidere versie zie hier  ), dat gebaseerd is op de studie van de relatie tussen woorden en de werkelijkheid waar ze voor staan  . De algemene semantiek heeft bijna universele waarde, omdat alle vormen van intellectuele en rationele communicatie gebaseerd is op het gebruik van woorden, en hetzelfde geldt ook een groot deel van de emotionele en sociale communicatie. Het is bekend genoeg dat bij deze communicatie grote fouten worden gemaakt  , fouten waarover George Orwell naast zijn 1984 meerdere boeken zou kunnen schrijven - merk daarbij op dat de moderne wereld van massacommunicatie en reclame al in hoge mate lijkt op wat 1984 heeft voorspeld.

De theorie van de algemene semantiek is opgezet door Alfred Korzybski  , en zijn boek Science and Sanity (1933 )   geldt als de meest grondige uitwerking ervan. De term 'Science' representeert Korzybski's constatering dat de natuurwetenschappen gestage vooruitgang boekte, maar dat de menswetenschappen achterbleven in een toestand van onverbonden theorietjes over deelaspecten, en bijbehorende persoonlijke vetes - en de term 'Sanity' dat de denkfouten die daar het gevolg van waren, ook leiden tot allerlei psychologische kwalen, op persoonlijke en maatschappelijke schaal. Vanwege de strikt wetenschappelijke opzet is het boek is nogal uitgebreid en abstract geformuleerd, en daardoor wat minder toegankelijk.

De belangrijkste popularisator van de theorie in wat meer academische kringen, was de Amerikaanse taalkundige S.I. Hayakawa  , met zijn boek Language in Thought and Action  (1949). Dit is het meest bekende boek over de algemene semantiek, en is op dit moment in zijn vijfde editie, waarbij er aanzienlijke verschillen tussen de verschillende edities, zoals te verwachten voor een theorie die zich ontwikkelt. Het eerste deel behandelt taalgebruik in meer algemene termen, het tweede deel concentreert op de algemene semantiek.

Een derde belangrijke bron is het boek People in Quandaries  (1946), van de Amerikaanse psycholoog Wendell Johnson (nog steeds enigszins bekend van zijn stottertherapie)  . Waar Hayakawa zich meer op de taalkundige kant concentreert, en in vervolg daarop op de sociologische, bekijkt Johnson de zaak vanuit een meer psychologische, invalshoek, zoals de ondertitel, The Semantics of Personal Adjustment, al aangeeft. In die zin vullen de twee boeken elkaar goed aan. Opvallend is dat de psycholoog Johnson de wetenschappelijke methodiek achter de algemene semantiek meer benadrukt dan Hayakawa.

Bij  het grotere publiek werd de algemene semantiek bekend door haar gebruikt in de populaire sciencefiction romans The World of Null-A (1948) en The Players of Null-A (1956) van A.E. van Vogt  , waarin een wereld levende naar de ideeën van de algemene semantiek wordt geschetst.

De algemene semantiek heeft als wetenschap altijd een nichebestaan geleid, misschien mede door de kritiek van wetenschapsjournalist Martin Gardner, waarin de theorie werd ten onrechte afgedaan als sektarisch  . Maar in meer recente tijden zijn belangrijke aspecten ervan terug te vinden in bijvoorbeeld de cognitieve therapie, rationeel-emotieve therapie, en neuro-linguistisch programmeren  .

In de hierop volgende webpagina's is een gekozen voor een combinatie van de boeken van Hayakawa (hier wordt de tweede editie gebruikt; de derde verschilt weinig, de vierde en vijfde meer) en Johnson. Hayakawa besteedt het eerste van de twee delen van zijn boek aan het uit elkaar halen van de zakelijke en emotionele betekenis van woorden, de analyse, en het tweede deel aan de hiërarchie van zakelijke woorden uitgedrukt in de abstractieladder.

Hier wordt samen met Johnson gekozen voor de constructieve aanpak: we beginnen met de zakelijke woorden, om meerdere redenen:
-  ze vormen het simpelste geval - emoties vertroebelen zakelijke discussies;
-  omdat met zaakwoorden het meest duidelijk de link gelegd kan worden met de methodiek van de wetenschap, een link die Johnson expliciet legt  , en die hier gegoten wordt in de vorm van Hayakawa's abstractieladder;
-  omdat de rationaliteit waar zaakwoorden en wetenschap voor staan, datgene is dat de mens het meest onderscheid als soort van (zoog)dieren.

Dat laatste is gebaseerd op het feit dat emoties gedeeld worden door alle zoogdieren, als functie van de kleine hersenen die ze gemeen hebben, terwijl het kunnen hanteren van zaakwoorden, die dingen in de werkelijkheid aanduiden, een functie is van de grote hersenen, die uniek zijn voor de mens. Na het afhandelen van het simpelere geval van zaakwoorden, kunnen emoties en emotiewoorden bij elkaar gemengd worden, komende tot een behandeling van praktische maatschappelijke zaken. In Hayakawa leidt zijn volgorde tot doublures in deel één en twee met betrekking tot dit proces - het nadeel van de aanpak op deze website is dat het begint met onpraktisch en/of beperkt lijkende voorbeelden. De relatie tussen de twee wordt weergegeven op een speciale pagina - aan de hand van deze pagina kan men, indien in bezit van het boek, de uitleg van de redactie volgen onder begeleiding van de vele amusante en lucide voorbeelden uit Hayakawa  .

Een andere belangrijke reden om met zakelijke woorden te beginnen, is dat overeenkomt met een belangrijk thema van deze website, namelijk dat waar het ook maar enigszins kan, gekozen wordt voor de evolutionaire aanpak. In dit geval dus de evolutionaire aanpak van taalverwerving, en het ligt voor de hand wat daarvoor het voorbeeld is; de taalverwerving bij het kind. En het allereerste wat een kind, onder sterke, intuïtieve, stimulans van de ouders, wordt geleerd, is om klanken, woorden, te verbinden met dingen.

Voor wat meer over de filosofische achtergronden van de algemene semantiek, zie hier  . De theorie zelf start, dus, met Aanwijswoorden  .


Naar Site introductie  , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site
home  .