De Volkskrant, 16-04-2010, column door Wilma de Rek  .2010

Het menselijk tekort

Stil maar

Tussentitel: Taal is communicatie; maar taal is ook miscommunicatie.

Hij was nog niet uitgesproken of de woorden buitelden kakelend en kwetterend over elkaar heen. Iemand gooide een relativerende grap op twitter, een ander meldde verontwaardigd dat zoiets dus echt niet kon, een derde schreef dat die benepen kritiek op relativerende grappen juist echt niet kon; en in de tussentijd werden uitzendingen gevuld met vragen waarop niemand het antwoord wist, en met nieuwtjes die later moesten worden ingetrokken omdat ze niet klopten.

Taal is communicatie; taal is ook miscommunicatie.

In het begin van de 20ste eeuw stelde de Weense filosoof Ludwig Wittgenstein dat de meeste problemen zijn terug te brengen tot taalproblemen. Taal 'behekst' ons verstand. Wittgenstein wilde een zuivere en logische taal ontwikkelen die alle manco's van de natuurlijke taal kon overwinnen, die z helder was dat ze geen enkele ruimte zou laten voor de eindeloze misverstanden, conflicten en oorlogen waar gewone taal toe kan leiden.

Filosofie zag hij als de scheidsrechter die het onderscheid kon maken tussen zinvolle en zinloze taal.

Ludwig Wittgenstein groeide op in een tijd waarin fascisten, communisten en antisemieten deden wie het hardst kon schreeuwen. Hij zat samen met Adolf Hitler op de lagere school; hij zou later zien hoe zijn schoolgenootje de taal wist om te bouwen tot het dodelijkste massavernietigingswapen aller tijden.

Ludwigs broer Paul lag tijdens WO I ook in de loopgraven. Tijdens een gevecht werd zijn rechterarm aan flarden geschoten, wat extra slecht uitkwam omdat Paul Wittgenstein concertpianist was.

Na de oorlog trok Ludwig Wittgenstein zich terug in een afgelegen dorpje in Oostenrijk. Hij werd onderwijzer en liet zich jaren niet meer over filosofie uit. Zijn broer Paul vroeg een paar componisten of ze pianomuziek wilden schrijven voor de linkerhand. Maurice Ravel (die k in de oorlog vocht, bij Verdun) componeerde daarop voor hem het Pianoconcert voor de Linkerhand, in d.

Je zou over dat stuk van alles kunnen zeggen - dat het een overrompelend stuk is waarin lichtvoetige schijnlieflijkheid uitmondt in verbijstering en wanhoop, leunend op een ritme dat ruw doordreunt, als het onverschillige leven zelf - maar je kunt er beter gewoon stil naar luisteren (er is een krakerige opname van Paul Wittgenstein bewaard gebleven, zie YouTube).

Twee getraumatiseerde broers na een gruwelijke oorlog. De ene broer gaat verminkt en wel door met pianospelen; de andere roept de wereld op tot zwijgen.

Over kale, harde feiten, 'standen van zaken in de werkelijkheid': daarover kun je prima praten, vond Ludwig Wittgenstein. Maar houd over onuitsprekelijke zaken als kunst, liefde, het mysterie van leven en dood, God, en wellicht ook de duistere beweegredenen van Tristan van der V., maar liever je mond.

Het menselijk tekort wordt afwisselend geschreven door Peter Giesen en Wilma de Rek.


Naar Toepassingen, politiek , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]