De Volkskrant, 20-11-2010, door Malou van Hintum 21 nov.2010

‘Niet dom’ is voor het brein eigenlijk gewoon ‘wel dom’

Ontkenningen verraden onze vooroordelen. Met dank aan het geheugen dat woorden weg gumt.

Mensen die zeggen dat iemand ‘niet dom’ is, verraden daarmee dat ze verwacht hadden dat hij dat wel zou zijn.

Dat blijkt uit onderzoek van communicatiewetenchapper Camiel Beukeboom (VU Amsterdam) dat binnenkort wordt gepubliceerd in het Journal of Personality & Social Psychology.

Er waren al manieren bekend waarop stereotypen subtiel worden overgedragen: door taalabstractie en door verklaringen van inconsistent gedrag. Bij taalabstractie wordt bijvoorbeeld over een huilende vrouw gezegd: ‘zij is emotioneel’, terwijl over een huilende man wordt gezegd: ‘de tranen staan in zijn ogen’.

De algemene kwalificatie voor de huilende vrouw geeft aan dat huilen voor vrouwen niets bijzonders is, terwijl de specifieke invulling voor het huilen van de man erop wijst dat het voor mannen uitzonderlijk is.

Bij verklaringen van inconsistent gedrag is iets soortgelijks het geval. Bij de man zal een verklaring worden gegeven voor zijn tranen, bij de vrouw niet. Vrouwen huilen nu eenmaal.

Beukebooms bevinding dat ontkenningen stereotypen verraden, brengt een andere manier waarop stereotypen worden overgebracht aan het licht.

Uit zijn onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat als een vuilnisman en een professor op dezelfde manier pienter reageren, de vuilnisman ‘niet dom’ wordt genoemd en de professor ‘slim’.

Kennelijk vinden we vuilnismannen in wezen dom en professoren slim. Door de vuilnisman ‘niet dom’ te noemen, laten we bovendien merken dat we hem normaal gesproken wel dom vinden. We spreken over een ‘niet domme’ man omdat we zijn reactie uitzonderlijk vinden; normaal gesproken is hij wel dom.

Daar komt bij dat in het geheugen het woord ‘niet’ als het ware langzaam wordt uitgegumd, en het woord ‘dom’ aan de vuilnisman blijft kleven. Op de lange duur hebben we niet onthouden dat hij ‘niet dom’ is, maar dat hij ‘dom’ is; het lijkt erop dat het denken over iets wat niet waar is, wordt onthouden alsof het wel zo was.

Tel uit je winst als je ‘niet schuldig’ en ‘niet crimineel’ wordt verklaard; je wordt anders herinnerd, zegt Beukeboom. ‘Daarom schiet ook een goedbedoelde website als vmbonietdom.hyves.nl zijn doel voorbij. De associatie ‘vmbo’ers zijn dom’ wordt zo juist bevestigd.’

De Amsterdamse onderzoeker adviseert mensen die onbevooroordeeld willen communiceren (bijvoorbeeld in beoordelingsgesprekken), zich bewust te zijn van hun woordkeus, en geen ontkenningen te gebruiken.

Beukeboom: ‘Stereotypen helpen om de werkelijkheid te begrijpen, maar kunnen ook resulteren in vooroordelen en discriminatie. Als je dat wilt voorkomen, moet je woorden met dat effect vermijden. Mensen zijn zich vaak helemaal niet bewust van hun woordkeus, terwijl die groot verschil kan maken.’
 

IRP:    Er treedt overspraak op tussen "dom" en "niet". De begrippen zitten op andere plekken, en worden gecombineerd als twee golfpatronen. Dit gebeurt min of meer analoog en dus op imperfecte wijze - resulterende in overspraak


Naar Onderwijsprogramma , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]