De Volkskrant, 13-04-2015, van verslaggever Cor Speksnijder 2011

Interview | Marjo Buitelaar, universitair hoofddocent in de hedendaagse islam

'Niet elk conflict is de schuld van religie'

Gratis te volgen bij de Rijksuniversiteit Groningen: een onlinecursus over religie en conflict. Marjo Buitelaar, een van de docenten, hoopt er misverstanden mee weg te nemen.


De faculteit Godgeleerdheid en Godsdienstwetenschap van de Rijksuniversiteit Groningen biedt vanaf vandaag een gratis onlinecursus aan over religie en conflict. Een van de docenten van de Engelstalige cursus is Marjo Buitelaar, universitair hoofddocent in de hedendaagse islam.

Waarom deze cursus?
'Er zijn veel misverstanden over de relatie tussen religie en conflict. Zeker in samenlevingen als Nederland, waar steeds minder mensen gelovig zijn, leeft het idee dat alles wat met geloof te maken heeft, irrationeel is. Dat gelovigen makkelijk betrokken raken bij conflicten, omdat ze er achterhaalde denkbeelden op na houden. Veel mensen denken dat religie de oorzaak van conflicten is.'

Is dat dan niet zo?
'Nee. Er zijn veel conflicten waarin religie een rol speelt, maar dat wil niet zeggen dat religie altijd de oorzaak is. Dat is alleen zo als mensen elkaar de hersens inslaan om theologische vraagstukken, zoals: heeft de slang wel of niet gesproken? Meestal worden religieuze kwesties pas op de spits gedreven als ze verbonden zijn met economische, politieke en sociale conflicten.

Is de tweespalt tussen sjiieten en soennieten dan geen oorzaak van conflict in het Midden-Oosten?
'Geen oorzaak, wel een factor van belang. Sjiieten en soennieten hebben in verschillende tijdperken en in verschillende landen naast elkaar geleefd. Ook in Jemen, waar sjiitische rebellen nu worden bestreden door een legermacht van soennitische landen, hebben sjiieten en soennieten lang samengeleefd. Vaak wordt teruggevallen op scheidslijnen tussen religieuze gemeenschappen als er andere belangen spelen, als de ene gemeenschap meer macht of invloed heeft dan de andere.
    'Neem Irak, waar het seculiere regime van de soenniet Saddam Hoessein de soennieten bevoordeelde en de sjiieten onderdrukte. Als tegenstellingen scherper worden, gaan mensen elkaar naar het leven staan en halen ze er religieuze argumenten bij. Dan worden het religieuze conflicten, maar religie ligt er niet aan ten grondslag.'

Welke rol speelt religie bij IS?
'Het is de aanjager en de vlag waaronder de beweging actief is. Politieke en economische macht spelen voor de leiders een grote rol. Ze zijn in een machtsvacuŁm gesprongen en ze zijn religieus geÔnspireerd. Ze keren zich tegen seculiere westerse regimes, tegen IsraŽl en ik vrees ook tegen joden. Ze zien religie als oplossing voor problemen die niet religieus waren. IS wil door strijd de ideale staat bereiken waarin Gods wil regeert.
    'Veel radicale moslims vinden het Westen gecorrumpeerd. Ze willen opkomen voor onderdrukte medegelovigen en denken dat ze de heilstaat kunnen bereiken door terug te keren tot wat zij beschouwen als de pure islam. Het is interessant om te onderzoeken hoe zo'n utopie kan opleven. Hoe komt het dat het vooral jonge mensen aantrekt? Er hangt romantiek omheen: ik ga de moslimwereld redden, word een held. Het heeft ook vaak te maken met het gebrek aan mogelijkheden die zij voor zichzelf zien.'

Ook jonge moslims die in het Westen wel degelijk maatschappelijke kansen hebben, laten zich verleiden. Hoe verklaart u dat?
'Als je een hoogopgeleide moslim bent, zijn je kansen om aan een baan te komen in het Westen inderdaad veel groter dan in veel landen in het Midden-Oosten. Dat neemt niet weg dat jongeren in het Westen weten dat de werkloosheid onder allochtonen significant hoger is dan onder autochtonen. Er is relatieve deprivatie - jongeren zien dat anderen meer mogelijkheden hebben dan zij.
    'Als het voor jou moeilijker is de verwachtingen van jezelf en je ouders waar te maken dan voor andere mensen en je wordt steeds aangesproken op je islamitische achtergrond, dan knaagt dat aan je. Er wordt in Europa negatief gesproken over de islam. Jongeren voelen zich niet thuis in Europa en ook niet in het land van herkomst van hun ouders. In Nederland hoor je er niet helemaal bij en in Marokko of Turkije ook niet. Dan kun je je voorstellen dat ze een imaginair thuisland creŽren, waar alleen telt dat je moslim bent.'

Mohammed wordt door radicale moslims ook als krijgsheer bewonderd. In hoeverre draagt dat beeld van de profeet bij aan conflicten?
'Mohammed staat ook te boek als vredelievend persoon, maar er zijn inderdaad verhalen over hem als krijgsheer. In zijn tijd waren veldslagen tussen stammen en veroveringen gewoon.
    'De islam kon opkomen doordat er twee belangrijke machtsblokken - het Byzantijnse Rijk en het Sassanidische Rijk - afbrokkelden. In het machtsvacuŁm ontstonden nieuwe krachten, die ruimte voor zichzelf opeisten. Net als nu in het Midden-Oosten.
    'De komst van een nieuwe politieke eenheid op het Arabisch Schiereiland viel samen met een nieuwe, monotheÔstische religie. Dat verklaart waarom in teksten over de profeet veel veldslagen voorkomen. In bijbelse verhalen over Jezus is dat minder, want het christendom kwam niet op in een machtsvacuŁm maar in een sterk Romeins Rijk.'


Web:
TT:
Meestal worden religieuze kwesties pas op de spits gedreven als ze verbonden zijn met economische, politieke en sociale conflicten
Er hangt romantiek om extremisme: ik ga de moslimwereld redden, word een held



Naar Religie en psyche , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]