De Volkskrant, 13-07-2015, column door Elma Drayer .2009

Streepjescode

Tussentitel: Een eufemisme is aan slijtage onderhevig

De krant, las ik zaterdag, zal stoppen met de kwalificatie 'allochtoon' - althans in de eigen berichtgeving. Dat is volgens ombudsvrouw Annieke Kranenberg behalve een leeg containerbegrip ook een term die het wij-zijdenken 'versterkt'. Tevens verdwijnt de aanduiding Turk, Marokkaan of SomaliŽr uit de kolommen - althans voor lieden wier wortels in Turkije, Marokko of SomaliŽ liggen, maar die een Nederlands paspoort bezitten.

De aankondiging maakte heel wat los. En uiteraard waren de reacties van een geruststellende voorspelbaarheid.

Zo noemde GeenStijl het voornemen 'het laatste hoofdstuk' uit het etiquetteboek 'voor de gegoede kosmopoliet'. Volgens ene Spartacus was het slechts een 'verkooppraatje' om meer lezers te trekken, want de oplage van 'die dooie boom' keldert al jaren.

De analyse van Joop.nl was al even vlijmscherp bedoeld. Daar heette het dat 'blanke journalisten' niets liever doen dan 'bij negatieve berichten' de etnische afkomst vermelden. Waarom wist de (anonieme) scribent ook: zulks dient om bij blanke lezers het 'wij-zijn-niet-zogevoel' te versterken en 'hun vooroordelen' te voeden.

Altijd fijn, nietwaar, dat ze bij Joop.nl doorzien wat wij met z'n honderdduizenden niet doorzien.

Zelf kwam de ombudsvrouw met een heel andere verklaring. Zij legde zaterdag uit dat de redactie nu nog een potje maakt van het etnische kwalificeren omdat er 'geen duidelijke regels' bestaan. De oplossing ligt volgens haar in 'het Amerikaanse koppeltekenmodel'. Als afkomst relevant is, dan dient de journalist van de Volkskrant zich voortaan te bedienen van een streepje dat herkomst met woonland verbindt. Het wordt dus Turks-Nederlands. Of Marokkaans-Nederlands. Of Somalisch-Nederlands. Of Puntjepuntje-Nederlands. (Toegestaan alternatief: Nederlander van Turkse, Marokkaanse, Somalische of Puntjepuntje komaf.)

Nu valt er ongetwijfeld veel te zeggen voor de afschaffing van de term allochtoon. Maar zou zo'n journalistieke streepjescode de panacee zijn?

Interessant genoeg lijkt juist de ontwikkelingsgang van het begrip allochtoon nogal leerzaam. Bedenker was sociologe Hilda Verwey-Jonker die begin jaren zeventig een alternatief zocht voor 'minderheden', 'gastarbeiders', 'buitenlandse werknemers' - termen die intussen onzinnig en/of stigmatiserend werden bevonden. 'Allochtonen' daarentegen klonk neutraal. Maar zie. Het duurde niet lang of ook daar kwam een pejoratief luchtje omheen te hangen.

Het is een wetmatigheid die de Amerikaanse linguÔst en psycholoog Steven Pinker al in 1994 signaleerde en die hij 'de tredmolen van het eufemisme' noemde. Mensen, schreef hij in The New York Times, bedenken graag nieuwe 'nette' woorden om emotioneel of anderszins beladen verschijnselen te hernoemen. Maar de nieuwe naam neemt steevast de kleur aan van het aloude begrip.

Een eufemisme, kortom, heeft aan zichzelf nooit genoeg. De zegenrijke werking die je ermee beoogt, is aan slijtage onderhevig - zeker zolang de kwestie die de nieuwe term aanduidt gevoelig blijft liggen. Je kunt je ontslag best een nieuwe kans noemen, voorlopig zit je gewoon thuis. Je kunt allochtonen best Puntjepuntje-Nederlanders noemen, het wij-zijdenken zal er niet als bij toverslag door verdwijnen.

Ik heb geen glazen bol. Maar ik durf wel te voorspellen waarvoor de ombudsvrouw van pakweg 2025 zal pleiten.


Web:
Term 'allochtoon' verdwijnt, wij-zijdenken zal blijven
TT:
Altijd fijn dat ze bij Joop.nl doorzien wat wij met z'n honderdduizenden niet doorzien
Een eufemisme is aan slijtage onderhevig


Tussenstuk:
Universiteit van Nederland

Socioloog en universitair docent Gerben Moerman legt uit hoe zijn beroepsgroep de compleet zinloze term allochtoon in het leven riep.

Bekijk hier de aflevering van Universiteit van Nederland
Waarom zijn allochtonen een Nederlandse uitvinding?




Red.:  


Naar Multiculturalisme, cultuurverraad , Multiculturalisme , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 
[an error occurred while processing this directive]