De Volkskrant, 118-06-2013, door Bob de Ruiter 2011

Tegenwoordig weten we alles zeker bij D66

Van de intellectuele worsteling die Hans van Mierlo zo vaak toonde, is bij D66 niets meer te merken.


Tussentitel: Met de inkorting van de WW-duur positioneert D66 zich rechts van de VVD

'Het lijkt soms wel alsof de partij geleid wordt als een telecombedrijf.' Enige tijd geleden tekende de Volkskrant dit citaat op uit de mond van een lokale bestuurder van D66. De vergelijking trof me. Niet alleen omdat ik zelf lid ben van D66, maar ook omdat ik meer dan tien jaar voor een telecombedrijf heb gewerkt.

Een telecombedrijf is een marketingmachinerie met slechts ťťn boodschap: wij zijn heel erg leuk en aardig en hebben de allerbeste oplossing voor u in huis. Geen twijfel over mogelijk! Alle medewerkers spannen zich in deze boodschap zo goed mogelijk voor het voetlicht te brengen. De onderschikking van de individuele medewerker komt treffend tot uiting in de slogan die bij de afdeling Interne Communicatie van elk groot bedrijf populair is en begint met 'Wij zijn...' En vul maar aan met de naam van het bedrijf.

Dat alles staat natuurlijk haaks op alles waar D66 voor is opgericht. De partij was nooit een doel op zichzelf. Dat was een democratie waarin nu juist niet partijen en ideologieŽn centraal staan, maar personen.

Dat aan de partijkaart als zodanig niet zoveel betekenis werd gehecht, heb ik ook persoonlijk mogen ervaren. In het najaar van 1989 solliciteer-de ik naar de functie van medewerker van de Tweede Kamerfractie van D66, terwijl ik op dat moment in dienst was van de fractie van de PvdA. In het sollicitatiegesprek begon Van Mierlo er niet eens over. Later voelde ik me er wel een beetje ongemakkelijk over. Lennart van der Meulen, nu directeur van de VPRO maar destijds de rechterhand van Van Mierlo, haalde zijn schouders op. 'Minor point', zei hij.

Hoe minor een partij in Van Mierlo's beleving was, zou hij uiteenzetten in een interview in 1991 met NRC Handelsblad. 'Partijen worden dus algemener, vager in hun eigen boodschap en scheppen ruimte voor personen en voor discussie. Zij bieden een platform waarop persoonlijkheden zich met hun ideeŽn, principes en emoties aan het publiek laten zien.' En als zij dat doen, kan de kiezer zich beraden op die ene vraag die ertoe doet: vertrouw ik hem?

Als politicus zou je jezelf ook bloot moeten geven en niet alleen je dromen delen, maar ook je nachtmerries. Waar lig je wakker van? Waar twijfel je over? Van Mierlo beschouwde twijfelen als een nuttige bezigheid en deed dat in alle openheid. Hij maakte altijd een keuze, maar hij had dan al wel de worsteling laten zien die eraan voorafgaat.

Vandaag knarst en kraakt het partijstelsel in zijn voegen, erkent iedereen dat verkiezingsprogramma's veel van hun relevantie hebben verloren en zijn ideologieŽn verdampt. Kort-om: het perfecte decor voor een personendemocratie!

Het wachten is nu alleen nog op het moment waarop die persoonlijkheden het podium beklimmen en zich 'met hun ideeŽn, principes en emoties aan het publiek laten zien'. Die we persoonlijk mogen leren kennen en niet alleen een verhaal hebben over waarom zij voor de politiek hebben gekozen maar ook hoe zij met dilemma's omgaan en wat voor hen doorslaggevend is. Zijn die er?

De Haagse kopstukken zijn uit het klassieke hout gesneden. Zij ogen vastberaden, stralen uit dat ze alles in de hand hebben en geven verder niets prijs. En twijfel? Desgevraagd zegt Mark Rutte: 'Soms denk ik wel eens twee keer over iets na, maar dan weet ik het ook zeker!' In die stelligheid wordt hij door geen van zijn opponenten overtroffen, maar zij steken hem wel allemaal naar de kroon. Het is de paradox van deze tijd: terwijl de wereld chaotischer en onzekerder is dan ooit, grossieren politieke leiders in zekerheden. En D66 doet daar aan mee.

Er is heel veel dat we al heel lang en ook nog eens heel zeker weten. De bijdrage van D66 krijgt hierdoor een hoog 'I told you so'- karakter. Dat is niet innemend, maar ook inhoudelijk niet sterk. Neem kwesties als de versoepeling van het ontslagrecht, de EU en de multiculturele samenleving: stuk voor stuk ingewikkelde vraagstukken met veel facetten. Toch is van een intellectuele worsteling niets te merken.

Het inkorten van de WW-duur tot ťťn jaar noemen we consequent hervorming van de arbeidsmarkt, maar kan dus ook betekenen dat een ontslagen werknemer van 55 al na een jaar in de bijstand rolt en zijn huis uit moet. Inderdaad: voor deze werknemer is dat ook in persoonlijk opzicht een hele hervorming, maar dan wel een met een hardvochtig karakter. Onlangs sprak senator Klaas de Vries, die D66 langer kent dan vandaag, in Buitenhof zijn verwondering er over uit dat D66 hier zo gemakkelijk overheen stapt.

Overigens positioneren we ons op deze manier rechts van de VVD. Is dat ook in strategisch opzicht wel zo handig? De parallel met GroenLinks dringt zich hier op. Ooit glipte deze partij tussen de benen van de PvdA door naar het midden. Nu dreigen wij onder de VVD door naar rechts te glijden. Toen GroenLinks op haar schreden was teruggekeerd, wachtte haar een onaangename verassing: de oude en vertrouwde achterban stond daar niet meer geduldig op haar te wachten. Voor D66 dreigt een soortgelijk scenario.

Zijn we de kampioen van de hervormingen en de 3 procent, we zijn ook de absolute nummer 1 als het om het geloof in de EU gaat. Een pro-Europese gezindheid sluit echter een kritische houding niet uit, integendeel. Waarom geen Europadebat? Waarom geen analyses van het democratisch tekort en van het gegeven dat veel mensen die zich ongemakkelijk voelen bij de EU en hoe de besluitvorming verloopt? Wat mij betreft mogen we spreken over een rot-Unie, als we er maar op laten volgen dat het wel ůnze unie is.

Ik kan niet achterhalen hoe en waarom de twijfel uit D66 verdween. Ik weet wel zeker dat we daar weer ruimte voor moeten maken. Wij zijn toch geen telecombedrijf? De dag dat we eenstemmig de slogan 'Wij zijn D66' uitdragen, bestaan wijzelf misschien nog wel, maar D66 niet meer.
 


Naar Toepassingen, politiek , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]