De Volkskrant, 27-01-2017, Olivier Hekster, hoogleraar oude geschiedenis aan de Radboud Universiteit, 3 jul.2009

Verandering leidt tot stabiliteit

Een historische vergelijking met het Romeinse Rijk helpt ons bij het omgaan met veranderingen.

Tussentitels: Waardevrije beschrijving van het verleden bestaat niet
Herbeoordeling van de geschiedenis is niets meer dan een hedendaags zoektocht naar deze nationale verbondenheid


Als je de kranten leest en het nieuws bekijkt, lijkt alles te veranderen. Brexit, Trump, opkomend populisme en nationalisme wijzen op het einde van de normale politiek. Maar hoe groot zijn die veranderingen? En hoe moet je ermee omgaan? Een historische vergelijking kan helpen.

Het Romeinse Rijk was een van de grootste en langst functionerende rijken uit de wereldgeschiedenis. Mensen in het oosten van het middellandse zeegebied beschouwden zichzelf meer dan een millennium als Romein.

In die periode veranderde ongelofelijk veel: de republiek werd monarchie; heidendom werd christendom; de voertaal werd Grieks in plaats van Romeins. Toch noemden deze mensen zich nog steeds Romein. Het rijk bleef stabiel en kende weinig opstanden. Deze 'Romeinse vrede' was fijn voor alle inwoners van het rijk.

Waarom gingen Romeinse leiders vaak vrij ontspannen met deze enorme veranderingen om? Het antwoord is simpel: accepteren van verandering brengt grote voordelen. Twee zaken zijn daarbij van groot belang en kunnen als voorbeeld dienen voor leiders van nu.

Allereerst: het Romeinse Rijk was een enorm integrerend rijk. Toen het zich uitbreidde naar de Griekse wereld, werd Grieks een geaccepteerde cultuurtaal. Mensen uit alle gebieden konden na verloop van tijd meedoen met de competitie voor de hoogste posten in het rijk.

Nieuwe kunststijlen en zelfs goden werden - opnieuw na verloop van tijd - omarmd als Romeins. Keizer Constantijn accepteerde bijvoorbeeld het nieuwe christendom, maar wees de oude, heidense goden niet af. Beide geloven bestonden lange tijd naast elkaar en golden beide als Romeins. Integratie ging zo ver dat vanaf de 3de eeuw na Christus alle vrije inwoners van het rijk Romeins burger werden.

Ten tweede: in het Romeinse Rijk beriepen machthebbers en heersende elites zich vaak op bestaande tradities om grote veranderingen te verankeren - zij presenteerden hun regime als continuering van een vorig regime, deden mee aan al bestaande rituelen of maakten nieuwe goden acceptabel door ze op bestaande goden te laten lijken.

In plaats van nieuwe tradities te creŽren, gebruikten zij bestaande tradities om nieuwe situaties begrijpelijk te maken. Daarmee veranderden die tradities en konden die vervolgens het startpunt vormen voor de acceptatie van weer nieuwe veranderingen. Dit valt samen te vatten als een zoektocht naar de grootste gemene deler in plaats van naar polarisatie.

Keizer Claudius benoemde bijvoorbeeld GalliŽrs op de hoogste posities van het rijk en wees daarbij op de Romeinse gewoonte om de beste mensen te waarderen en op de belangrijke rol die GalliŽrs al lang in Rome speelden. Constantijn liet zijn (nieuwe) christelijke god afbeelden als de oude Romeinse goden. Het resultaat was dat Romeinen beide veranderingen gemakkelijker accepteerden.

Voor alle duidelijkheid: het Romeinse Rijk was verre van ideaal en lange tijd een militaire dictatuur. Op lang niet alle momenten zochten leiders naar verbinding en integratie vanuit gemeenschappelijke tradities. Maar deze succesfactoren verklaren wel de stabiliteit van het rijk. Een stabiliteit die voor iedereen voordelig was. Mensen bleven zich Romeins voelen omdat de continuÔteit en de positieve aspecten van Romeins-zijn benadrukt worden.

Het late Romeinse Rijk was fundamenteel anders dan het vroege rijk, maar dat was uiteindelijk geen groot probleem. Verandering hoort bij een stabiele maatschappij. Tradities veranderen continu. Dat is geen slechte les om uit de geschiedenis te trekken.



Olivier Hekster, hoogleraar oude geschiedenis aan de Radboud Universiteit, kreeg op 25 januari een Ammodo-KNAW Award voor grensverleggend onderzoek.


Web:
Geschiedenis leert: verandering leidt tot stabiliteit

Het Romeinse Rijk als historische parallel
TT:
Romeinen gingen vaak ontspannen met veranderingen om want die brachten grote voordelen
De Romeinen gebruikten bestaande tradities om nieuwe situaties begrijpelijk te maken
Verandering hoort bij een stabiele maatschappij


Reacties:


H Haakman - zondag 29 januari 08:52

@Asjemenou: Omdat het overgrote deel van de Nederlanders geen moslim is en afezien van een groep radicalen er geen probleem mee heeft. Het gaat er over of je als groep/organisatie de wet overtreedt of dat van plan bent te gaan doen, niet welk geloof je aanhangt, denk ik.


junoasahi - zondag 29 januari 06:41

@frame....dat hoort dan weer even thuis in het 'nepnieuws'...de japanners waren al verslagen...die bommen waren bedoeld als waarschuwing richting Russen..:...'don't mess around with us...en men wilde graag weten wat de effekten waren van radioaktieve straling...allemaal toegegeven door de amerikaanse legerleiding!


frankßvrij - zaterdag 28 januari 22:33

@Don Corry. 'het leger steunde op huurlingen, die niet wisten wat ze verdedigden, en toen ging het ten onder'. Ik heb een paralelle gedachte met dat de EU niet goed is uitgelegd, men niet meer weet waar het voor was, en dat de EU lang niet voor iedereen ten goede was (zegt men).....en dus?@spartuijn. de romeinen gingen integrerend met veranderingen om, wij kijken als bange wezels naar de islam, bang dat we overheerst zullen worden. Hoe het zo verder gaat weet ik niet.


asjemenou - zaterdag 28 januari 14:39

Waarom is het toch zoo taboe om de ogen te sluiten voor de aanstaande verandering in de Nederlandse samenleving die Islam heet. Daarna wordt het stabiel opnieuw, wel anders


Nellie - zaterdag 28 januari 08:35

Prima dus, die terugkeer in het westen naar begrenzing in reactie op in alle opzichten volslagen onbegrensdheid. De rem op ongeremdheid en terug naar de basis voor grondige heroverweging, dan maken we nog een kansje.


frankßvrij - zaterdag 28 januari 08:22

@eddievaliant. afgezien van WOII.


DonCory - vrijdag 27 januari 23:34

Wie in de Volkskrant "voor alle duidelijkheid" zegt, dat het Romeinse rijk niet ideaal was, schrijft voor de waan van de dag. Er waren geen verkiezingen. Het Romeinse Rijk was een imperialistische rijk zonder alternatief. Democratisch was het niet, maar een Sowjet-Unie was het ook niet. Het stond open voor buitenstaanders, maar kon uiteindelijk niet op tegen de "hordes uit het oosten", en ook niet tegen de illusiepolitici die zich Christen noemden. Het leger steunde tenslotte op huurlingen die niet wisten wat ze verdedigden en toen ging het ten onder. Dat is de les die we trekken moeten.


Spartuijn - vrijdag 27 januari 19:33

"Verandering hoort bij een stabiele maatschappij"...Verandering zelf geeft geen stabiele maatschappij...Maar wel de 'implementatie' daarvan...En voor implementatie heb je draagvlak nodig...Draagvlak betekent dat (sociale) verandering door iedereen breed wordt gedragen en gesteund....Om dit te kunnen bereiken moeten burgers vooral ook de voordelen van verandering kunnen ondervinden...Indien dit niet het geval is zoal bij de 'massamigratie' zal er geen draagvlak ontstaan en zal dit zelfs in verzet kunnen omslaan...Ongeleide verandering is een gevaarlijk experiment voor iedere samenleving.


Barometer - vrijdag 27 januari 17:21

Verandering wordt afgedwongen door nieuwe generaties die de status quo beu zijn. Je moet je voorstellen hoe jonge mensen aankijken tegen de naoorlogse periode, tegen de oprichting van vele multilaterale instituten, tegen de onmacht daarvan vanwege gekissebis over eigen nationale belangen, terwijl opa hen ernstig vermaand om de 'verworvenheden' te handhaven. Opa is van het verleden, zij zijn van het heden. Al hetgeen opgebouwd is, wordt eens geheel of gedeeltelijk weer afgebroken.


Heraclitus - vrijdag 27 januari 17:08

Olivier Hekster is een broer van Kysia Hekster, die van de LSVB. Dan weet men het wel. Leuk ook, die vergelijking met het Romeinse Rijk. Dat ging, al veranderend, ten onder! Zo stabiel was het!





frame - vrijdag 27 januari 16:12

@EddieValiant. De Japanse natie heeft weliswaar buitenlanders buiten de deur gehouden, maar trapte wel veelvuldig de voor- en achterdeur in van buurlanden, tot in Indonesie. Hoezo stabiel? Door de atoombom van de USA kwamen ze uiteindelijk bij zinnen.


EddieVaIiant - vrijdag 27 januari 14:14

De Japanse natie heeft buitenlanders altijd buiten de deur gehouden en is al 2500 jaar een stabiele samenleving. Dat kan het Romeinse Rijk niet na zeggen.


H Haakman - vrijdag 27 januari 12:36

Ai Ai wat een vergelijking! Hoewel het verhaal van dhr Hekster helemaal klopt, viel het Romeinse rijk uiteen door nepotisme, corruptie (het keizerschap werd met regelmaat per opbod verkocht), doordat de grenzen niet goed bewaakt konden worden tegen met name een idioot uit de steppes uit het oosten, en splitste het rijk in tweeŽn. Wel een erg enge vergelijking met de huidige tijd, maar daarom niet minder waar.


frankßvrij - vrijdag 27 januari 12:14

@blutch1. wat ik begrepen heb is dat het RR uit elkaar viel door een klimaatsverandering, die ervoor zorgde dat de voedselzekerheid verdween: opdroging van het mediterrane gebied. Vervolgens vielen barbaren het verzwakte rijk aan. Nu staat de mensheid waarschijnlijk een volgende klimaatsverandering te wachten: die van de doomsday klok noemen dat en een eventuele kernoorlog als voornaamste bedreiging.


Giordano Bruno - vrijdag 27 januari 11:23

U bedoelt: islamisering is verandering, en verandering is niet erg, dus islamisering is niet erg? Waarom schrijft u dat niet gewoon op? Is die zaak toch wat minder verdedigbaar? Of op welke andere verandering doelt u dan? Waarom bent u niet specifiek? Probeert u ons iets wijs te maken?


JJGulik - vrijdag 27 januari 10:58

Het hangt maar helemaal af van de omstandigheden, ontwikkelingen en de wijze waarop ermee wordt omgegaan of verandering tot stabiliteit leidt. Rome was ook het Rome van Cato met zijn ceterum censeo Carthaginem esse delendam. En van het do as the Romans do. En het was een militaire dictatuur. In het westen kwam de grote verandering met name door de volksverhuizingen en het binnenvallen van stammen wat niet meer onder controle te houden was. Constantinopel heet nu Istanbul en de christelijke kathedraal daar gebouwd door de Romeinse keizer Justinianus rond 500 na chr. de Aya Sofia moskee.


DeathEater - vrijdag 27 januari 09:44

Is dit een pleidooi dat we hier maar iedereen moeten toelaten en onszelf moeten laten overnemen? Dan heb je toch wel iets gemist tijdens de lezingen. Het Romeinse rijk is mede ten onder gegaan omdat men teveel buitenlandse krijgers in dienst had (Germanen) die dus wisten hoe het Romeinse leger werkte en het dus konden verslaan!


Blutch1 - vrijdag 27 januari 09:20

Uiteindelijk viel het toch uit elkaar. Teveel verandering ?


Frank0606 - vrijdag 27 januari 09:05

When in Rome, do as the Romans do... De Romeinen waren ruimhartig voor de overwonnenen als ze zich aanpasten aan de Romeinse cultuur, de Carthagers kregen een ander lot (vae victis!). Interessant is hoe het Romeinse Rijk verdween en dat het 500 jaar duurde in West-Europa voordat iemand als Karel de Grote kwam... Hopelijk duurt de Pax Europeana wat langer dan 72 jaar...


Jokers - vrijdag 27 januari 08:38

En de Romeinen leerden dat van natuurwetenschappen. Door naar de natuur te kijken en hoe die natuur streeft naar het hoogst haalbare evenwicht/ stabiliteit: chaos.


Jokers - vrijdag 27 januari 08:31

Duidelijk: stabiliteit zit in diversiteit / mobiliteit en een evenwicht in een golfbeweging met zijn terugkoppelingsmechanisme. Op ongebreideld kapitalisme en globalisering volgt nationalisering en afscherming. Regulering na deregulering, enz.




Red:



Naar Multiculturalisme , Cultuur, eenheid , Allochtonen overzicht  , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]