De Volkskrant, 03-03-2015, door Ton van Haperen, leraar, lerarenopleider en publicist .2010

Radicalisering

Kijk niet weg in de klas, ga er op af

Leraren kunnen niks betekenen voor jongeren die al geradicaliseerd zijn. Maar een betere plek dan de school om radicalisering te voorkomen is er niet.


Tussentitels: Pubers hebben extreme opvattingen, vaak geventileerd in niet prettig taalgebruik
Alleen slimme leraren bedenken slimme oplossingen in dit complexe spel


Radicalisering, dwepen met de jihad, vooral jongeren zijn hiervoor ontvankelijk. Vandaar de oproep aan leraren. Doe hier iets aan. Of zoals minister Bussemaker in interviews zegt: lesgeven is meer dan een vak doceren. Kijk niet weg. Ga erop af. En de minister heeft gelijk. Prangende maatschappelijke kwesties zijn onderdeel van het werk in de klas. Maar de geradicaliseerde leerling is niet te helpen. Leraren kunnen wel iets betekenen in het traject daarvoor.

Radicalisering is een proces. Vergelijkbaar met een ordinaire huwelijkscrisis. Man en vrouw zijn al even getrouwd. Hij werkt veel. Zij heeft een klein baantje. Bij thuiskomst zegt hij weinig. Attenties, iets leuks doen, het komt er niet van. En dan ontmoet zij die ene meneer. Die zegt dat ze geweldig is. Mooi ook. Hij strooit met geld, belooft haar een betekenisvol leven. Haar man reageert amper. Wie vindt zijn vrouw nou de moeite waard? Maar dan verlaat ze hem. En dat is even schrikken. Zin had hij niet in haar, maar dit is nu ook weer niet de bedoeling. Hij probeert haar terug te winnen. Kansloos, want hun wensenpatroon loopt niet meer synchroon. Zij is verliefd. Op een ander. Hij is te laat.

Het proces van radicalisering verloopt eender. De jongen die zijn spijkerbroeken en T-shirts weggooit, zich na de zomer met baard en djellaba op school meldt en niet meer naast een meisje wil zitten, is maanden bezig met zijn afwijzing van de westerse orde en welvaart. In het geheim. Met anderen. Tegen de tijd dat hij zich met zijn nieuwe liefde voor de islam manifesteert, is hij overtuigd en durft elke confrontatie aan. Bij een interventie reageert hij als een gehersenspoeld sektelid. Onaantastbaar. Niet te raken.

Oude liefde wint nooit van nieuwe liefde. En daarom kan het onderwijs niks betekenen voor geradicaliseerde jongeren. Dat moeten andere partijen maar doen. In het traject daaraan voorafgaand is de rol van leraren echter wel cruciaal. School is het publieke domein waar jeugd ontmoet en leert. Algemene vorming voedt op tot burger. Een betere plek om radicalisering te voorkomen is er niet. En we weten ook hoe dat moet. De leraar leeft in de klas elementaire waarden en normen voor. Tijdens de opleiding is bovendien verteld hoe hij de relatie met een groep onderhoudt. Daarna gaat het als autorijden. Je leert het pas echt na het behalen van het rijbewijs. Door het te doen. Ervaringen, daarover nadenken, kijken naar collega's, zo ontwikkelen leraren een geautomatiseerd stelsel van opvattingen, handelingen, blikken, stembuigingen en handigheidjes.

En ja, soms is het spannend. Bijvoorbeeld bij maatschappelijke kwesties met pijnlijk gepolariseerde opinies. Een paar jaar terug. Mijn dochter hield haar spreekbeurt over het concentratiekamp Auschwitz. Na haar laatste woorden volgde het plichtmatig applausje. Ze ging zitten. En ineens riep het meisje achter haar; 'wel jammer dat die Duitsers jullie vergeten zijn'. De klas bulderde. Niet aardig. Maar dit gebeurt. Nare opmerkingen over homoseksualiteit, Joden, islam, ze zijn aan de orde van de dag. Maar uit welke hoek de haat ook waait; een beetje leraar weet hoe te handelen. Eerst de norm bewaken. Dit mag niet. En dan volgen vragen als; wat bedoel je eigenlijk? Waarom zeg je dit? Na de domme antwoorden is voor de rest van de klas duidelijk wie hier uit de pas loopt.

Zo bindt onderwijs jongeren aan de samenleving. Pubers hebben extreme opvattingen, vaak geventileerd in niet prettig taalgebruik. Belasting vinden ze diefstal. De doodstraf is prima. De leraar die alleen een vak wil geven, niet met zijn leerlingen hierover wil praten, kan maar beter ander werk zoeken. Dit is namelijk van alle tijden. Eind jaren zeventig vermoordde de Rote Armee Fraktion de industrieel Hanns-Martin Schleyer. Tijdens de geschiedenislessen verdedigden ik en mijn vrienden die misdaad vurig. Inderdaad, met terugwerkende kracht genant, maar dit is wat kinderen doen op school. Hun opvattingen zijn in ontwikkeling, ze proberen, praten, roepen en leraren begrenzen met argumenten. De opvoeding tot burger is een subtiel proces. Precies daarom is het opleidingsniveau van leraren zo belangrijk. Want alleen slimme leraren bedenken slimme oplossingen in dit complexe spel.

En precies dat maakt de oproep van de minister gratuit. Want dankzij een bekostigingsstelsel dat leraren vooral als uitgavenpost ziet, daalt het gemiddeld opleidingsniveau. Meer toetsen, strengere examennormen en meer toezicht dwingen de ogen van leraren vooral richting meetbaar resultaat. Kortom, de huidige onderwijspolitiek doet de aandacht voor effectieve binding aan de samenleving dalen. Dus ja, een minister mag zeggen; leraren, doe iets aan radicalisering. Maar lever zelf ook een bijdrage.



Web:
De klas is dé plek om radicalisering te voorkomen
TT:
De jongen die zijn spijkerbroeken en T-shirts weggooit, zich na de zomer met baard en djellaba op school meldt en niet meer naast een meisje wil zitten, is maanden bezig met zijn afwijzing van de westerse orde en welvaart
De opvoeding tot burger is een subtiel proces. Precies daarom is het opleidingsniveau van leraren zo belangrijk. Want alleen slimme leraren bedenken slimme oplossingen in dit complexe spel

Naar Allochtonen, vijfde colonne , Allochtonen lijst , Allochtonen overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]