De Volkskrant, 12-05-2012, door Wilma de Rek .2008

'Train uw wilskracht'

Niet zelfwaardering maar zelfbeheersing is bepalend voor een gelukkig en succesvol leven, stelt Roy Baumeister. En die wilskracht kan je volgens de 'Sigmund Freud van de 21ste eeuw' met oefening versterken. 'Als een spier.'

Tussentitel: Iedereen heeft per dag maar een beperkte hoeveelheid wilskracht

Vanochtend is Roy Baumeister vroeg opgestaan om 5 kilometer te gaan hardlopen, door de straten van de Amsterdamse Rivierenbuurt waar hij twee weken logeert. Eigenlijk had hij geen zin: het bed was lekker warm, buiten was het grijs en koud. Maar hij deed het toch. 'Door op een koude meiochtend mijn bed uit te gaan om te gaan rennen, maak ik mezelf niet alleen fysiek sterker maar oefen ik ook mijn wilskracht. En door mijn wilskracht te oefenen, kweek ik meer wilskracht die ik vervolgens ook op andere gebieden dan hardlopen kan inzetten. Ik kan mijn werk beter doen, mijn leven beter organiseren, mijn gezondheid op peil houden.'

Roy Baumeister (1953) is een van de belangrijkste psychologen van deze tijd. Hij is hoogleraar psychologie aan Florida State University en bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam. De Sigmund Freud van de 21ste eeuw, wordt hij wel eens genoemd. Maar waar freudianen het menselijk gedrag zien als het resultaat van veelal onbewuste processen, legt Baumeister al jaren de nadruk op de bewuste beheersing van het eigen gedrag. Zijn laatste boek Wilskracht, dat onlangs in Nederlandse vertaling is verschenen en dat hij samen met wetenschapsjournalist John Tierney van The New York Times schreef, gaat over het belang van wilskracht en zelfbeheersing en de vraag hoe je die twee kunt versterken. 'Het is het belangrijkste boek dat ik ooit heb geschreven', zegt Baumeister. 'Hierin komt een groot deel van het werk waarmee ik de afgelopen twintig jaar bezig ben geweest bij elkaar.'

Hoe belangrijk is wilskracht in een mensenleven?
'Heel belangrijk! Als je kijkt naar de persoonlijkheidskenmerken die van belang zijn om goede resultaten in het leven te boeken, blijkt alles te draaien om twee eigenschappen: intelligentie en wilskracht. Na een eeuw lang zoeken en experimenteren is het ons nog steeds niet gelukt een manier te vinden om intelligentie te vergroten; ik weet niet of het ooit gaat gebeuren. Maar we hebben ontdekt dat je zelfbeheersing wel kunt vergroten. Genen doen er toe, natuurlijk; genen zijn belangrijk. Maar als het om zelfbeheersing en wilskracht gaat, spelen ook andere dingen een rol. Oefening bijvoorbeeld.'

Wat verstaat u precies onder 'goede resultaten'?
'Dat je gelukkig bent, gezond bent, langer leeft, minder mentale problemen hebt, minder lichamelijke klachten, betere relaties onderhoudt met andere mensen, succesvoller bent, minder geneigd bent misdaden te begaan, minder vaak in de gevangenis belandt. Dat zijn allemaal dingen die je onder goede resultaten kunt scharen. Een goede zelfbeheersing blijkt op al die punten een positieve uitwerking te hebben. Je kunt zelfs stellen dat gebrek aan zelfbeheersing een rol speelt bij de meeste grote maatschappelijke problemen van deze tijd: financiële problemen - denk aan de kredietcrisis - obesitas, geweld, alcohol- en drugsmisbruik.'

In de inleiding van hun boek schrijven Baumeister en Tierney dat ze aanvankelijk net zo sceptisch tegenover wilskracht stonden als hun meeste vakgenoten. Wilskracht, dat was iets uit de 19de eeuw; victoriaans gedoe, streng en achterhaald. In de 20ste eeuw werd algemeen aangenomen dat zelfwaardering en zelfvertrouwen veel wezenlijker factoren voor succes waren. 'Lekker jezelf zijn' was voor de ik-generatie het hoogste ideaal; de mens was goed zoals hij was. Roy Baumeister begon in de jaren zeventig zijn carričre als sociaal psycholoog dan ook als onderzoeker op het gebied van zelfwaardering en zelfvertrouwen. 'Toen ik student was, draaide alles om het zelf, het ik, om je identiteit, om hoe je moest leren wie je diep van binnen was, hoe je jezelf opnieuw moest uitvinden. Ik vond het enorm leuk daarmee aan de slag te gaan.'

Gaandeweg ontdekte Baumeister dat zelfvertrouwen helemaal niet zo zaligmakend is. Hij kwam in aanraking met andere begrippen: zelfregulatie en zelfbeheersing, en ging zich erin verdiepen. 'In 1994 publiceerde ik daar samen met mijn vrouw het boek Losing Control over. Dat boek verscheen bij een academische uitgeverij en het was ook echt bedoeld als studieboek, met veel noten enzo. Maar er was ook onder niet-psychologen verrassend veel belangstelling voor. Dat bracht me op het idee over zelfcontrole te gaan schrijven voor een breder publiek.'

Baumeister vergelijkt wilskracht met een spier. Als je die spier te veel gebruikt, wordt hij moe. Stel je een gewone werkdag voor. De hele dag door had je enorm veel zin om tegen je pedante baas te zeggen wat je van hem vindt. Maar je hebt je keurig beheerst en hem vriendelijk toegeknikt. Dan kom je thuis. Je vrouw vraagt of je nog boodschappen hebt gedaan, zoals je had beloofd. Onmiddellijk voel je een blinde woede omhoog komen en voor je het weet sta je onbeheerst te schreeuwen en te tieren.

Dit is een typisch voorbeeld van het verschijnsel waarvoor Baumeister de term 'egodepletie' introduceerde. Egodepletie is het verminderde vermogen van mensen hun gedrag te reguleren. 'Iedereen heeft per dag maar een beperkte hoeveelheid wilskracht', zegt Baumeister. 'We gebruiken die ene hoeveelheid wilskracht bij allerlei totaal verschillende taken die niets met elkaar te maken hebben, maar via die ene energiebron wel met elkaar verbonden zijn. Wie de hele dag is gefocust op het feit dat hij niet te veel mag eten, kan zich in het verkeer opeens ontpoppen als een onbeheerste idioot. Of hij is bij de Audi-dealer niet meer in staat verstandige keuzes te maken en laat zich het duurste model aansmeren. Maar je kunt je zelfbeheersing wel sterker maken, door hem te trainen.'

U schrijft dat de gemiddelde mens in onze tijd en onze maatschappij over minder wilskracht beschikt dan vroeger.
'Dat komt voor een groot deel doordat scholen en ouders discipline niet meer zo belangrijk vinden. En dat heeft weer te maken met die zelfwaarderingsbeweging uit de jaren zeventig, die benadrukte hoe belangrijk het is je kind te prijzen en aan te moedigen. Zaken als straffen, discipline bijbrengen en kritiek geven, zijn sindsdien in de knel gekomen.

'Dat is geen goede ontwikkeling, overigens ook niet voor het zelfvertrouwen. Geen kind schiet er iets mee op als het altijd maar geweldig wordt gevonden, wat het ook doet. Het heeft dan geen enkel idee op grond waarván het zo geweldig is. Als je je kind echt zelfvertrouwen wilt bijbrengen, moet je duidelijk maken wat de regels zijn. En vervolgens zeggen: als je je aan de regels houdt, ben je goed bezig; als je je er niet aan houdt, ben je níet goed bezig. Op die manier leert het kind onderscheid te maken en ontdekt het dat zijn daden ertoe doen.'

Is de mensheid wel terug te stoppen in de oude victoriaanse discipline?
'Ik denk dat het moeilijk wordt. Het lijkt er vooralsnog op dat we ons nog altijd in de tegenovergestelde richting begeven. De generatie die zelf zonder discipline is grootgebracht, krijgt nu kinderen; en die zullen ze niet opeens heel anders gaan opvoeden dan hoe zij zijn opgevoed.'

Baumeister heeft zijn eigen dochter, die nu 14 is, wel geprobeerd discipline bij te brengen. 'Wij geloofden vanaf het begin in zelfbeheersing. We leerden haar al vroeg haar emoties onder controle te houden; we leerden haar bijvoorbeeld niet te gaan huilen als ze honger had of kwaad was.'

Kun je met wilskracht je emoties onderdrukken?
'Je kunt je emoties niet zozeer veranderen; maar de manier waarop je er uitdrukking aan geeft, kun je wel degelijk beheersen. Ik heb mijn vrouw vaak tegen onze dochter horen zeggen: 'Lieverd, het is oké dat je overstuur bent, maar het is niet oké om dan te gaan schreeuwen of met dingen te gaan gooien.' Mensen denken dat het goed is om je emoties maar ongeremd te uiten. Dat je jezelf lekker moet laten gaan en dat het daardoor wel overgaat. Maar in wezen maak je de boel daarmee alleen maar erger.

'Wanneer de emoties zijn veroorzaakt door een bepaald probleem, zul je uiteraard iets aan dat probleem moeten doen. Maar door de expressie van die emoties af te remmen, kun je uiteindelijk de emotie zelf verminderen. Daar zijn allerlei methoden voor. Emoties voel je vaak lichamelijk; dus kun je je lichaam ook inzetten om er iets aan te doen. Je kunt gaan mediteren. Je kunt gaan sporten. Maar het is wel gecompliceerd, die gevoelens. Voor iemand die zich bezighoudt met onderzoek naar zelfbeheersing is het heel interessant: wat we zeggen, wat we doen, hoe we ons manifesteren, dat kunnen we allemaal onder controle houden. Maar niet hoe we ons voelen.

'Ik denk dat emoties gedeeltelijk een soort interne signalen zijn. Schuldgevoel is een goed voorbeeld. Schuldgevoel is een positieve kracht, in die zin dat ze mensen dwingt zich goed te gedragen in de maatschappij. Een preventieve kracht: ik weet dat ik me schuldig ga voelen als ik geld steel van die ander, dus laat ik het maar niet doen. Wanneer je die schuldgevoelens makkelijk kon onderdrukken, zou er ook geen reden zijn om niet te stelen.'

We hebben weinig wilskracht; maar we hebben het harder nodig dan ooit.
'Uit een experiment dat we uitvoerden in Duitsland bleek dat mensen de helft van de tijd eigenlijk iets anders willen doen dan wat ze op dat moment doen. Wie achter de computer zit, moet zichzelf steeds dwingen om niet zijn e-mail of Facebook te checken. We worden blootgesteld aan meer verleidingen dan ooit. Daarom zijn zo veel mensen ook continu aan het worstelen; met het feit dat ze te dik zijn, dat ze te veel geld uitgeven, dat ze niet sporten. Ik begrijp van mijn Nederlandse vrienden dat jullie je nog niet massaal in de schulden storten, maar in Amerika gebeurt dat op grote schaal. Zelfs mensen met behoorlijke salarissen hebben enorme schulden omdat ze de hele tijd dingen op krediet kopen.'

Uw co-auteur John Tierney is er ook zo eentje, schrijven jullie.
'Heel erg. Maar een positieve ontwikkeling is dat er tegenwoordig meer hulp voor dat soort mensen is, ook technologische hulp. Tierney probeert nu Mint.com uit, een site die je uitgaven bijhoudt en je voortdurend updates stuurt, zodat je beter in de gaten krijgt waar je precies je geld aan uitgeeft. Het bedrijf is in Amerika razend populair. Hij draagt ook een apparaatje om zijn arm dat bijhoudt hoeveel uren hij per nacht slaapt, en ik geloof dat hij weer een ander apparaatje heeft dat registreert hoeveel stappen hij op een dag zet. Dat zet hij dan over op zijn computer en zo weet hij alles over zichzelf.'

Dat is toch vreselijk?
'O nee, dat is een heel goede ontwikkeling. Registreren wat je doet vergroot je zelfbewustzijn, en dat geeft je meer macht over jezelf. Zelfbewustzijn is de eerste stap op weg naar zelfregulatie. En dus naar zelfbeheersing. En naar een beter leven.'

Roy F. Baumeister & John Tierney: Wilskracht, de herontdekking van de grootste kracht van de mens.
Uitgeverij Nieuwezijds, 19,95 euro.

Tussenstuk:
Hoe verbeter ik mijn zelfbeheersing?

Tips & trucs van Roy Baumeister

Hou een dagboek bij. Kies uit alle dingen die je wilt veranderen het gedrag dat je het gemakkelijkst kan aanpassen, schrijf je doelen op en registreer nauwgezet wat je doet. Als bewegen voor mij eenmaal een vaste gewoonte is geworden, ga ik proberen wat minder te drinken. Opschrijven wat je doet is van vitaal belang. Als je gewoon maar wat plannen maakt zonder te registreren wat je er mee doet, komt er niets van terecht.

Zorg voor genoeg voedsel en slaap. Voor wilskracht heb je lichamelijke energie nodig. Er wordt op dit moment veel interessant onderzoek gedaan naar de invloed van glucose op je geestelijke gesteldheid, maar dit staat al vast: geen glucose, geen wilskracht. Wanneer je onder grote druk staat, bijvoorbeeld omdat je een relatie aan het beëindigen bent, gaat al je glucose daar naartoe. Dat is geen goed moment om ook te willen afvallen, of met sporten te beginnen. Dus:

Voer veranderingen door wanneer de dingen in je leven lekker lopen. Timing is belangrijk. Het immuunsysteem waarmee je ziektes bestrijdt, vreet bijvoorbeeld glucose. Ik was gewend door te werken als ik me een beetje ziek voelde. Ik kon me niet voorstellen dat in een stoel zitten en wat tikken zo enorm belastend was voor mijn lichaam. Meestal was het gevolg dat mijn werk niet goed was én dat ik serieus ziek werd. Dus tegenwoordig ga ik, als ik voel dat ik ziek word, in bed liggen en probeer ik 24 of 36 uur te slapen. Zo kan mijn lichaam al zijn glucose gebruiken om die ziekte te lijf te gaan.

Oefen! Welke gedragsverandering je ook doorvoert, het feit dát je die verandering invoert, heeft effect. Dat is de training. Neem om te beginnen jezelf iets simpels voor als meteen na het eten de tafel afruimen. Het zijn kleine dingen, maar die bereiden je voor op het grotere werk, zoals stoppen met roken, of afvallen. Die twee zijn de zwaarste gedragsveranderingen voor de moderne mens.

Realiseer je dat ook het nemen van beslissingen en het maken van keuzes wilskracht opsoupeert. Er is wilskracht nodig om verleidingen te weerstaan en om aardig te blijven, maar ook de beslissing welk paar laarzen je koopt, kost wilskracht. Mensen zijn na een dag winkelen uitgeput omdat ze voortdurend keuzes hebben gemaakt. Hou daar rekening mee. Als je weet dat je aan het einde van de dag belangrijke beslissingen moet nemen, spaar je energie dan voor dat moment.

CV ROY BAUMEISTER
1953 Geboren in Cleveland, Ohio.

1970-1976 Studie psychologie aan Princeton University en Duke University.

1978 Promotie aan Princeton University.

1979-2003 Docent aan Case Western Reserve University.

1994 Publicatie Losing Control: How and Why People Fail at Self-Regulation.

2003-heden Hoogleraar psychologie aan Florida State University.

2010-heden Bijzonder hoogleraar aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

2011 Publicatie Willpower: rediscovering the greatest human strength, samen met John Tierney.





Naar Alg. semantiek, trainingsprogramma , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]