WERELD & DENKEN
 
 
Algemene semantiek Zaakwoorden en emotiewoorden (in ontwikkeling)

De woorden die we tot nu toe besproken hebben, zijn gegaan over een aanwijsbare werkelijkheid, of abstracties daarvan afgeleid, de zaakwoorden. De multi-ordinale woorden kunnen beschouwd worden als een smeermiddel om het communiceren met behulp van woorden te vergemakkelijken - als een soort "voegwoorden".

Het tegenovergestelde van zaakwoorden zijn emotiewoorden. Het verschil tussen zaakwoorden en emotiewoorden kan op diverse wijzen worden uitgedrukt. In eerste instantie is dit het verschil tussen buitenwereld en binnenwereld: zaakwoorden gaan over dingen die zich buiten het hoofd afspelen, dingen die je ook kan fotograferen, en emotiewoorden over dingen die zich binnen het hoofd gebeuren, die je moeilijk of niet kan fotograferen - die je alleen kunt "meevoelen".

Ja, kan het bezwaar zijn, maar zaakwaarneming speelt zich ůůk binnen het hoofd af. Daarop volgt de tweede benadering van het verschil: de zaakwaarneming en haar evaluatie speelt zich af binnen een ander deel van het hoofd dan de emotionele reacties daarop. Dit is een bekende fysiologische realiteit: het pure waarnemen wordt gedaan door alle diersoorten, en moet dus gebeuren in dat deel van het zenuwstelsel dat alle diersoorten gemeen hebben - bij mensen zit dit in het ruggenmerg en de hersenstam. Emoties, in ieder geval van de menselijke soort, beperken zich evolutionair gezien tot zoogdieren - bij mensen zijn die gelokaliseerd in delen als de thalamus en de amygdala, dicht bij de hersenstam. En daarnaast hebben mensen nog een uniek hersendeel: de cortex of grote hersenen - dit is, naar men algemeen aanneemt, de plaats waar zich de abstracte, cognitieve, processen afspelen, datgene dat de mens uit in de vorm van uniek gedrag, als wetenschap en kunst.

Deze, al wat oudere, driedeling wordt voortdurend aangevuld met nieuwe inzichten verkregen met nieuwe waarnemingstechnieken, en daaruit volgende nieuwe vermoedens. Een belangrijke is dat het oude deel van de hersenen dat mensen gemeen hebben met zoogdieren, en wat wij associŽren met emoties, voor dieren dezelfde functie heeft als de functie die wij toebedelen aan onze eigen hersenen: een middel voor het nemen van beslissingen. De reacties op een prooidier kunnen prima afgehandeld worden door de nog primitievere hersenen, maar reactie op met name groepsprocessen voor kuddedieren, zoals de zorg voor jonge dieren, zijn ook een vorm  van het nemen van beslissingen, en beslissingen die vaak tegen de directe individuele vluchtimpuls ingaan. Toch zijn ze gunstiger voor de soort, reden waarom dit secundaire beslissingsproces van wat wat wij emoties noemen, is ontstaan.

Dit plaatst de mensensoort echter voor een dilemma: hij heeft zijn moderne, unieke hersenen die hem "advies" geven voor beslissingen, en zijn oude hersenen die dat ook doen. En die twee hoeven niet noodzakelijkerwijs hetzelfde te zeggen, net als voor het kuddedier dat zijn jong bedreigt ziet.

Ergens in het proces van de ontwikkeling van deze vaardigheden is de mens er ook nog eens een keertje bij gaan praten - waarschijnlijk een of andere vorm van "firmware" die draait op de "hardware" van de hersenen, waardoor hij aan die processen namen kan geven => (detail: firmware: moet voor tweede jaar leren - ook software: kan daarna alle soorten leren). En dan is het duidelijk waar we het over hebben als we praten over zaakwoorden en emotiewoorden: zaakwoorden gaan over externe zaken zoals verwerkt door het waarnemingsapparaat en de grote hersenen, en emotiewoorden gaat over het waarnemingsapparaat en de middenhersenen. Die laatste associeert Korzybski met het hersendeel genaamd de thalamus, hoewel de amygdala daar een even grote rol in lijkt te spelen.

Dit zou allemaal nog steeds redelijk simpel zijn, ware het niet dat dat in het dagelijkse taalgebruik de afzonderlijke woorden ook een betekenis hebben gekregen waarin beide vormen van signaalverwerking voorkomen: woorden kunnen zowel een zaak-betekenis als een emotionele betekenis hebben. Inclusief de mogelijke, al gesignaleerde, tegenstellingen die daar bij horen. De ontrafeling daarvan is nu het eerste van de twee delen van het boek van Hayakawa, zoals blijkt uit hoofdstuktitels als Reports, Inferences, Judgments en The Double Task of Language.

Uit Hayakawa's analyse, zie de complete reeks van paragraaftitels  , blijkt ook meteen dat er twee hoofdsoorten emotiewoorden zijn: de sociale en de persoonlijke. Het doel van de eerste is om door middel van emoties de maatschappelijke houding en beslissingen van andere personen te beÔnvloeden - Hayakawa noemt dit de Language of Social Cohesion (hoofdstuk 5) en de Language of Social Control (hoofdstuk 7). Het overbrengen van persoonlijke emoties is wat we kennen als "kunst". Dit kan natuurlijk ook non-verbaal, maar de verbale methode laat veel meer detail en variatie toe, en uiteindelijk dus ook meer diepgang (Hayakawa, hoofdstuk 8, The Language of Affective Communication,  en hoofdstuk 9, Art and Tension). De bestudering van deze uitingsvormen van persoonlijke emotie behoort tot het terrein van vakken als de literatuurwetenschap, en is niet van verder belang voor deze website.

Hier gaan we het omgekeerde doen van Hayakawa, namelijk de emotionele betekenis van woorden toevoegen aan de bestaande zaakwoorden, en kijken naar de resultaten van dat proces.

 

met de introductie van emotiewoorden. Met een dergelijk scherp onderscheid tussen buitenwereld en binnenwereld woorden wijken we enigszins af van het pad van Hayakawa en Johnson. We doen dit omdat emoties toch uiteindelijk een totaal andere kenbaarheidstatus hebben dan woorden over de buitenwereld - hoewel je over de laatste kan strijden, wordt die strijd over de eerste in de gewone praktijk vaak niet eens begonnen: over smaak valt niet te twisten!

Die andere status van emotiewoorden is dus een directe afgeleide van de andere status van emoties. Hoewel emoties mogelijkerwijs potentieel eenzelfde realiteitsstatus hebben als de materiele wereld, hebben ze dat nu niet. De beste illustratie daarvan is dat het zeer moeilijk is echte van onechte emoties te onderscheiden. Er zijn zelfs mensen die van deze capaciteit hun beroep hebben gemaakt - dat zijn acteurs. En naast beroepsacteurs zijn er nog veel anderen beroepsgroepen, die acteren, het ten toon spreiden van gespeelde, niet-echte, emoties, als een van de essentiŽle vaardigheden beschouwen, waaronder die van de politici.

Deze voorbeelden geven meteen aan dat er twee hoofdsoorten emotiewoorden zijn: die van de persoonlijke en de sociale emoties. In het dagelijkse gebruik zijn de eerste ervoor om aan anderen onze emoties over te brengen, en de emoties van anderen te beÔnvloeden. Emoties kunnen ook non-verbaal overgebracht worden, maar de verbale methode laat veel meer detail, en variatie toe, en uiteindelijk dus ook meer diepgang.

De tweede soort woorden horen bij wat Hayakawa de language of social control noemt, dat wil zeggen: het woorden dat men gebruikt om groepen mensen te sturen in hun gedrag.  Het woord "vrijheid" multi-modaal woord dat slaat op alle gevallen dat een mens of een ding meerdere mogelijkheden heeft om te reageren op een bepaalde prikkel. Het woord "Vrijheid!", met kracht uitgesproken, is geen beschrijving van een toestand, maar een wens, een emotie. Het betekent dat de spreker vrijheid wil. De moeilijkheden rond de emotiewoorden zijn het best geÔllustreerd door het feit dat het in de meeste gevallen niet gaat om zomaar "vrijheid", maar de eigen vrijheid van de spreker, of zijn groep. De spreker houdt hierbij meestal geen rekening met het feit dat de vrijheid van een persoon of groep meestal ten koste gaat van een ander persoon of groep. Wat de spreker impliciet dus ook suggereert met zijn kreet en aanverwante uitspraken is dat hij vindt dat de andere groep teveel vrijheid heeft.

Al dit soort aspecten van de de kreet "Vrijheid!" is dus samengevat in de language of social control. Het grote probleem van het organiseren van de maatschappij is dat mensen onder het mom van beschrijvingen, heel vaak bezig zijn met social control. Een rijk iemand, die bijvoorbeeld ook president van de Verenigde Staten is, kan in het openbaar spreken voor "de vrijheid", maar dan heeft hij het niet over "vrijheid", maar over zijn eigen vrijheid, de vrijheid om rijk te zijn. Een leider van een bezet land kan oreren over "zelfbeschikkingrecht", maar wat hij meestal bedoelt is zijn eigen zelfbeschikkingsrecht. Er zijn meerdere gevallen van landen die zelfbeschikkingsrecht hebben gekregen, en dat vervolgens met hetzelfde gemak onthouden aan groepen die in het land ook zelfbeschikking willen. IndonesiŽ vocht voor zijn zelfbeschikkings-recht tegen de Nederlanders, maar verzet zich tegen het zelfbeschikkingsrecht van de Molukkers, de Atjeh'ers, de Timorezen, enz. GeorgiŽ demonstreerde voor zijn onafhankelijk-heid van Rusland, maar verzet zich tegen de onafhankelijkheid van OssetiŽ, wat in GeorgiŽ ligt.

Een woord als "vrijheid" heeft dus zowel een rol als zaakwoord, zoals natuurkundigen het wordt "vrijheidsgraad" gebruiken om het aantal richtingen aan te duiden waarin iets kan bewegen, en als emotiewoord in "Vrijheid!". Het grote doel van deze website is om deze mengvormen van emotie- en zaakwoorden weer te ontwarren.

Een bestaand voorbeeld uit de psychologie van deze aanpak is die van de cognitieve therapie -  men probeert door redenaties, met behulp van zaakwoorden en het leggen van zakelijke verbanden, de emotionele storingen, heel vaak verbonden met emotiewoorden, te verbeteren  . Dr. Phil bestrijdt in eerste instantie niet de frustraties waaruit het dik-zijn is voortgevloeid, maar het gedrag dat ermee gepaard gaat: hij stelt dat het dik-zijn het gevolg is van willen eten, geeft mensen goede redenen om dat niet te willen (gezondheid, tevredenheid), en laat ze zelf de conclusie trekken dat het laatste meer oplevert dan het eerste.

Een belangrijk deel van onze maatschappelijke kwalen hebben eenzelfde status als die van de te dikke persoon: door allerlei frustraties en tekortkomingen gedragen mensen zich op manieren die tegen hun eigen geestelijke gezondheid in gaan. Deze kwalen behandelen we hier min of meer op dezelfde manier: door te kijken naar het gedrag dat ermee gepaard gaat, en voor dit gedrag alternatieven aandragen waarvan aannemelijk wordt gemaakt  dat die aantrekkelijker zijn dan het oude gedrag. Een enkel voorbeeld: een belangrijke maatschappe-lijke positie wordt nu gebruikt voor het vergaren van veel geld ("dik-zijn"), terwijl hetzelfde geld gebruiken voor gemeenschappelijke doelen (onderwijs, zorg) leidt tot veel meer welbevinden (tevredenheid, geluk). Deze website is zo groot, omdat er zo veel manieren zijn waarop mensen zichzelf, onbewust en bewust, wijsmaken dat ze gelukkiger zijn als ze nog meer geld hebben, oftwel: dik-zijn.

 

Een belangrijk gevolg van dit onderscheid is dat aan emotiewoorden niet dezelfde eisen gesteld worden als de woorden van de buitenwereld. Zowel Korzybski, Hayakawa als Johnson wijzen op de noodzaak om onderscheid te maken tussen woorden, en de dingen in de wereld waar ze voor staan: the map is not the territory. In de praktijk gaat dat niet op voor emotiewoorden. De menselijke reactie op emotiewoorden lijkt sterk op de hond van Pavlov die een belletje hoort rinkelen: hij gaat kwijlen. Als sommige mensen het woord "spin" horen, hebben ze ook meteen een emotionele reactie: ze worden doodsbang. Deze mensen worden wel beschouwd als lijdende aan een psychologische ziekte, arachnafobie, maar volgens het psychologische geleidelijkheidsbeginsel staat naast zo'n afwijking een heel spectrum van gelijksoortige maar minder ernstige reacties  . De behandeling van dit soort kwalen met behulp van cognitieve therapie gaat min of meer uit van hetzelfde idee: de cognitieve therapie bestrijd psychologische ziekte met cognitieve woorden  , en dus in eerste instantie niet de emotie zelf, maar de emotiewoorden waarin het slachtoffer de emotie uitdrukt.

In het volgende artikel komen we weer een nieuw soort woord tegen  .


Naar Zelfreferentie  , Alg. semantiek lijst  , Alg. semantiek overzicht  , of site
home  .