De Volkskrant, 17-01-20187, door Stephan Huijboom, filosoof. .2009


Optimisme is zwaktebod, maar hoop geeft moed

Vooruitgangsoptimisme is 'hot', maar kan niet erkennen dat zaken fundamenteel mislopen.


Tussentitel: De zesde uitstervingsgolf die de wereld doormaakt voltrekt zich duizend keer sneller dan in het verleden

Het is 2018 en we mogen best wat optimistischer over de wereld zijn. Dat is althans de boodschap van Bert Wagendorp en Charles Groenhuijsen. Ook René Cuperus stelt onomwonden dat 'niemand' tegen optimisme is, om vervolgens vooral de 'ongeremde' variant wat te matigen.

Vooruitgangsoptimisme is hot. Zelfbenoemde rasoptimisten wijzen graag op de enorme vooruitgang die de afgelopen twee eeuwen is geboekt. We hebben enorme medische en communicatietechnologische ontwikkelingen doorgemaakt, de meeste mensen kunnen tegenwoordig lezen en schrijven, er is minder armoede en geweld in de wereld, en we doen onze behoefte niet langer in de goot. Daar mogen we toch best blij mee zijn?

Dat mag zeker, de vraag is alleen wat daarmee gezegd is en waarom dit verhaal nu naar voren treedt. Worden we geacht te geloven dat conservatieve Amerikaanse denktanks als het Cato Institute geen enkel politiek belang hebben bij het verspreiden van vooruitgangsoptimistische pamfletten, zoals de laatste jaren gebeurt? Zou dat niet wat naïef zijn?

Veel mensen hanteren begrijpelijkerwijs gebeurtenissen in hun eigen leven als maatstaf voor de toekomst. De afgelopen decennia zijn in het Westen de lonen gestagneerd en hebben zich grote bezuinigingen voorgedaan, terwijl de economische ongelijkheid de pan uitrijst en een mondiale megabubbel op knappen lijkt te staan. Multimiljardairs als de Amerikaanse Charles en David Koch hebben er alle belang bij als de wiedeweerga te benadrukken dat we het toch echt veel beter hebben gekregen de afgelopen tweehonderd jaar. Vergelijk uzelf toch eens met uw bedovergrootmoeder! Herverdeling van welvaart is immers minder nodig als u meer tevreden bent met wat u heeft.

Daarnaast is het economische vooruitgangsoptimisme op z'n zachtst gezegd nogal onvolledig. De pseudogenuanceerde toevoeging dat het klimaat er inderdaad niet zo best bijligt, verandert niets aan de beperkte nadruk op onze eigen soort in dit verhaal. Een dergelijk antropocentrisme gaat voorbij aan het feit dat de aarde miljoenen soorten kent, waarvan velen in de verdrukking zijn geraakt. De zesde uitstervingsgolf die de wereld tegenwoordig doormaakt, voltrekt zich duizend keer sneller dan in het verleden. Bovendien sterven er vele onontdekte soorten uit die wij nooit hebben mogen leren kennen. Zij laten een ecologische leegte achter die voor ons vaak niet eens als zodanig (her)kenbaar is. Van al die miljoenen soorten gaat het alleen met (sommige) homo sapiens écht drastisch beter.

Onze algehele omgang met andere dieren laat zich hoe dan ook lastig als 'vooruitgang' omschrijven. Zo worden wereldwijd jaarlijks honderden miljoenen varkens gecreëerd met als enige doel gedood en opgegeten te worden, terwijl wetenschappelijk bekend is dat varkens buitengewoon slimme en fijngevoelige wezens zijn met een cognitieve intelligentie van een peuter van drie.

Over onze morele omgang met bomen en planten wordt überhaupt nauwelijks nagedacht, want we verbranden ze achteloos, voor de lol of om energie aan te onttrekken. Zelfs de filosofie heeft duizenden jaren lang nauwelijks een plant-aardig denken gekend, hoewel daar met de ecologische crisis en de rijzende ster van filosoof Michael Marder deze eeuw hopelijk verandering in komt.

Het opgeven van optimisme impliceert niet dat we het bij pessimistisch gesomber over de toestand van de wereld moeten laten, integendeel. Positieve verandering ontstaat niet uit optimisme, niet uit de passieve verwachting ván, maar uit hoop óp een betere toekomst. Optimisme kan uiteindelijk nauwelijks erkennen dat zaken fundamenteel mislopen en is daarom een zwaktebod. Hoop daarentegen erkent de benarde (ecologische) staat van de wereld en geeft tegelijkertijd goede moed en energie. Het houdt vele mogelijke toekomsten open, hoewel het in die openheid tevens een te bewandelen richting aangeeft.

Toch verwacht ik evenwel niet dat u na het lezen van dit stuk uw optimisme voor hoop inruilt. Maar eerlijk gezegd hoop ik van wel.


Web:
Positieve verandering ontstaat niet door optimisme, daar is hoop voor nodig

Vooruitgangsoptimisme is 'hot', maar kan niet erkennen dat zaken fundamenteel mislopen.
TT:
Herverdeling van welvaart is immers minder nodig als u meer tevreden bent met wat u heeft
Onze algehele omgang met andere dieren laat zich hoe dan ook lastig als 'vooruitgang' omschrijven
Optimisme kan nauwelijks erkennen dat zaken fundamenteel mislopen en is daarom een zwaktebod




Red:  

Terug naar Filosofie lijst , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]