WERELD & DENKEN
 
 
De Volkskrant, 03-04-2009, boekrecensie door Hans Driessen

.2009



Filosoof: kwal smaakt minder dan haring

Het essay van de gisteren geopende Maand van de Filosofie (thema: Verzoening) is dit jaar geschreven door Bas Haring, tv-filosoof en hoogleraar ‘Publiek begrip van wetenschap’. Het boekje is rijk geïllustreerd – een derde ervan bestaat uit illustraties – en draagt de raadselachtige titel Het aquarium van Walter Huijsmans.

Tussen de plaatjes door stelt Haring zichzelf twee vragen. Ten eerste: waarom maken we ons druk om de toekomst? Ten tweede: hoe erg is een toekomst zonder natuur eigenlijk? Haring laat een aantal mogelijke antwoorden op die vragen de revue passeren. Die zijn voor het merendeel zo onbenullig dat het voor hem een koud kunstje is ze stuk voor stuk af te serveren, uiteraard op één na. Dat levert spanningloos, voorspelbaar proza op.

Het antwoord op de eerste vraag dat uiteindelijk bij Haring genade vindt luidt als volgt: we moeten vreemdelingen geen kwaad doen – ook de vreemdelingen van de toekomst niet. Maar hij plaatst daar wel een kanttekening bij: zou het toch niet beter zijn ons zorgen te maken over de vreemdelingen van nu. Of anders gezegd verdienen de inwoners van Bangladesh, die nu al de ellende van een stijgende zeespiegel meemaken niet eerder onze zorg dan de mensen in de toekomst die eventueel het tropisch regenwoud moeten missen? De vraag stellen is haar beantwoorden.

Het antwoord op de tweede vraag blijft Haring ons schuldig. Hij stelt dat het niet aan ons is te bepalen hoe de mensen in de verre toekomst de wereld ervaren zoals die dan is. En wordt de biologische diversiteit niet ruimschoots gecompenseerd door ‘culturele’ diversiteit? Wegen de ‘duizenden verschillende kledingmerken, gedichten, recepten, schilderijen, gebouwen’ niet op tegen die paar soorten die op uitsterven staan of al zijn uitgestorven? Wie zal het zeggen?

Nee, origineel of verrassend is het niet wat Haring in zijn essay te berde brengt. En de autobiografische fragmenten die hij ertussendoor strooit, daar sla je ook al niet steil van achterover. Dat hij na de breuk met zijn jeugdliefde Jantine Bijwaard eerst elke dag moest huilen en daarna niet meer; dat zijn vader tien jaar lang elke dag een glas kefir dronk; dat hij wel eens kwal heeft gegeten en het een stuk minder lekker vond dan haring (sic!).

En Walter Huijsmans uit de titel? Dat blijkt een schoolvriendje van de schrijver te zijn, die zijn aquarium als afvalbak gebruikte, tot groot verdriet van de erin levende vissen. Die moesten toen al aan den lijve ondervinden wat ons nog te wachten staat. Het is toch wat.

*



Bas Haring, Het aquarium van Walter Huijsmans. Stichting Maand van de Filosofie; 120 pagina’s; € 4,95ISBN 978 90 477 0171 2

Terug naar Filosofie lijst  , of naar site home  .