De Volkskrant, 09-01-2010, column door Marjolijn Februari .2007

Een dieet van drie levenswijsheden

Tussentitel: Ga er niet op voorhand van uit dat je zelf alles beter weet

Je kunt niet jarenlang als hardwerkend filosoof in het openbaar actief zijn, zonder na verloop van tijd op de proppen te komen met minstens drie levenswijsheden.

En inderdaad, na jaren van nadenken heb ik drie levenswijsheden gevonden, en daar loop ik nu al een tijdje mee rond. Ik ga, zei ik tegen mijn naasten, aan die wijsheden een reeks zelfhulpboeken wijden, zodat ik miljoenen mensen kan helpen hun leven weer op orde te krijgen. Maar mijn naasten grijnsden alleen maar. Dus heb ik besloten voorlopig af te zien van zelfhulpboeken en begin ik mijn zendingswerk nederig en klein – in de krant.

Mijn eerste tip aan de mensheid gaat over eten. Ik had graag een boekje geschreven onder de titel: Eet Geen Onzin. Veel zou er overigens niet in dat boekje staan, want je kunt wel dikke boeken schrijven en lange televisieprogramma’s maken over afvallen en recepten en diëten, maar de meeste mensen weten zelf best hoe het zit. Meer dan het devies ‘Eet Geen Onzin’ heb je niet nodig: eet geen plastic, eet geen dingen die door een team zijn verzonnen, eet geen dingen die je nergens voor nodig hebt.

Natuurlijk zijn er altijd mensen die hopen op een nog betere suggestie. Zo was daar op het internet de 15-jarige Esmiralda, die vond dat zij te veel woog.

‘Ik wil elke keer heel graag afvallen maar als ik dan een dag niet snoep en mijn vriend zit met snoep dan ga ik automatisch ook snoepen. En als ik elke dag oefeningen wil doen vergeet ik het heel vaak of heb ik geen zin. En ik ga ook niet sporten omdat ik hele lange tijden met school heb.’ Waarna de hoopvolle vraag kwam: ‘Wat moet ik nu doen?’

Tja, zo zit de wereld niet in elkaar, Esmiralda. Je krijgt het niet voor niets in het leven, en er is helaas geen betere oplossing dan dit: ‘Eet Geen Onzin’.

Daarmee ben ik dan trouwens al meteen aangekomen bij de tweede tip aan de mensheid waarover ik graag een boekje had willen schrijven. Want ook die tip leert dat je niets voor niets krijgt: ‘Er Is Geen Gratis Geld’.

Ergens aan het eind van de 20ste eeuw heeft bij veel mensen het idee postgevat dat de dingen gratis zijn. Gratis nieuwsvoorziening, gratis telefoon en internet, gratis leningen en gratis hypotheekadvies – alles gratis. Opeenvolgend toonden de internetzeepbel en de mondiale crisis aan dat dat niet zo’n heel slim idee was. De economie bleek te kunnen krimpen en je bleek ook geld kwijt te kunnen raken aan gratis hypotheekadviezen.

Bovendien blijkt nu steeds vaker dat je voor gratis diensten gewoon betaalt, zij het niet direct met geld, maar met je persoonlijke gegevens, die geld waard zijn in de wereld van het verkopen. De dingen blijken dus helemaal niet gratis, internetdiensten niet, Facebook niet, nieuws niet en televisie niet.

Om aan reclameopbrengsten te komen worden omroepen overeind gehouden, beroemdheden opgejaagd en Golfoorlogen gevoerd. Nee, Er Is Geen Gratis Geld.

Deze week stond in de Volkskrant een aardig gesprek met een jonge vrouw die niettemin heilig geloofde in gratis informatie. De journalisten van de betaalde media vond ze maar wereldvreemd. Nou ja, zei ze, ‘Ik zal niet zeggen dat journalisten wereldvreemd zijn, maar er zijn altijd mensen die meer in de samenleving staan dan zij’. De journalisten van de traditionele media konden wel wat advies van haar gebruiken.

Nu had ik net het droeve bericht gelezen dat vorig jaar niet minder dan 138 van zulke wereldvreemde journalisten waren omgekomen bij de uitoefening van hun wereldvreemde beroep, en dus vroeg ik me af wat deze jonge vrouw dan wel deed, dat ze kennelijk meer in de samenleving stond dan zij.

Wat deed ze daar midden in de samenleving? Nou? Raad eens? Trendonderzoek! Naar wat? Naar mentaliteitstrends! En wat raadde zij de journalisten op basis van mentaliteitstrendonderzoek aan? Kijk vaker op Facebook!

De derde levenswijsheid neemt de vorm aan van een feit: ‘In Iedere Stadsbus Zit Een Hoogbegaafde’. De wijsheid bestaat er vervolgens in dat je het feit goed tot je laat doordringen: je eigen intelligentie is lang niet zo uitzonderlijk als je wel zou denken. De filosoof John Start Mill wees ook al op het opmerkelijke feit dat de verdeling van intelligentie de enige verdeling is waarover mensen meestal dik tevreden zijn: vrijwel iedereen denkt dat hij bij die verdeling uitzonderlijk royaal is bedeeld.

Ook hier kan het geen kwaad de realiteit goed in het oog te houden: sommige mensen zijn slimmer dan wij zelf, beter geïnformeerd, beter getraind of opgeleid, deskundiger, en een enkeling is ook gewoon genialer.

Het verdient daarom aanbeveling de argumenten van anderen op zijn minst serieus te nemen en er niet al op voorhand vanuit te gaan dat je alles zelf beter weet.

Mill schrijft onderkoeld: ‘Het is spijtig genoeg voor het gezonde verstand van de mensheid, maar men kent de feilbaarheid van zijn oordeel in de praktijk veel minder gewicht toe dan in theorie.’ En, inderdaad, er is behoorlijk wat realiteitszin nodig om te kunnen berusten in je eigen feilbaarheid. Zoals er ook realiteitszin nodig is voor de gedachte dat niet alles gratis is en dat je niet ongestraft alles kunt eten.

Al deze realiteitszin, ik geef het onmiddellijk toe, maakt het leven er niet aangenamer op. Het is natuurlijk veel leuker om een pak roze koeken te eten en jezelf vreselijk slim te vinden als je blijmoedig de reclame gelooft dat die koeken zo goedkoop zijn, omdat ze zo goed voor je zijn.

Dus, ja, ik besef heel goed dat mijn drie levenswijsheden nooit vreselijk populair zullen worden, maar één voordeel hebben ze wel: je blijft er erg dun van.



Terug naar Ethiek , Filosofie lijst , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]