Filosofie: waarheid
Waarheid is één van die overbekende begrippen waar al eindeloos over
gefilosofeerd is. Onder eerst een kort stukje dat een belangrijk deel van deze
discussies overbodig maakt, en daarna nog wat nadere analyse:
Uit:
De Volkskrant, 02-04-2005, boekbespreking door Martin Sommer
Het was niet België dat Duitsland binnenviel
De Amerikaanse emeritus hoogleraar filosofie Harry G. Frankfurt had vorig jaar
een aardig succes met een klein boekje, getiteld Bullshit! In dit
tijdsgewricht van marketing, spindoctoring, blogs en overige pretjournalistiek
is informatie-overdracht vaak minder aanwezig dan manipulatie of het voorkómen
dat informatie uitlekt. Bullshitten, zoals Frankfurt het noemt, is niet
hetzelfde als brutaal liegen of keihard oplichten. Het is bullshitters om
het even of wat ze zeggen waar is of niet. Het doel van hun gepraat ligt
simpelweg elders.
In zijn nieuwe boekje Waarheid wil Frankfurt de
omissie goedmaken die hij naar eigen zeggen in Bullshit! had begaan -
namelijk zich afvragen waarom de waarheid zo belangrijk is. Hij werpt wederom
een interessante kwestie op: ieder van ons is ervan doordrongen dat er een hoop
kletskoek in de wereld is en dat dat de mensheid niet verder brengt.
Tegelijkertijd zijn er veel te weinig mensen die zich daadwerkelijk bekommeren
om de waarheid.
Ofschoon hij ontkent dat het hem daarom te doen is, ontpopt
het betoog zich al snel als een polemiek tegen het postmodernisme, de
filosofische stroming die beweert dat de waarheid geen enkele objectieve
realiteit heeft. Het aardige van Frankfurt is dat hij niet verzeild raakt in
abstracte definitiekwesties, maar praktisch laat zien dat we zonder
waarheidsbegrip eigenlijk nauwelijks kunnen leven. Zoals een leermeester bij de
universiteit het ooit zei, die erg tegen het postmodernisme fulmineerde: als er
brand geroepen wordt, rept iedereen zich naar buiten, marxisten, structuralisten
en zelfs postmodernisten. ...
Red.: Natuurlijk is het voorde hand liggend dat je een begrip
mede omschrijft door wat het niet is. En wat in ieder geval niet waar is,
is het waarheidsbegrip van de postmodernisten en de taal zo andere stromingen
die hetzelfde beweren, vrijwel altijd uit eigenbelang. Allemaal rennen ze naar
buiten in het geval van brand! En degenen die het niet doen, rekent de natuur
(is: de evolutie) wel mee af.
Frankfurt heeft zijn eigen voorbeeld:
| |
Frankfurt argumenteert ongeveer op dezelfde manier.... Buiten ons is waarheid, en we weten het
allemaal. Zoals de Franse premier Clemenceau antwoordde op de vraag wat
toekomstige historici zouden gaan schrijven over de Eerste Wereldoorlog:
'Ze zullen niet schrijven dat België Duitsland binnenviel.' |
Maar waar het om gaat is dit:
| |
Voorbij dit praktische niveau heeft de waarheid alles te maken met
het onderlinge vertrouwen in de samenleving. In het voetspoor van Kant
waarschuwt Frankfurt: zonder waarheid verliezen het sociale verkeer en
de conversatie hun waarde. Als je net zo goed kunt liegen of de waarheid
spreken, verliest de omgang elke berekenbaarheid. |
Goed, dat weten we dus: waarheid is redelijk eenduidig begrip,
zodra het over praktische zaken gaat - als brand. Bovendien blijkt waarheid een
essentieel begrip als het over de praktische goede kanten van het samenleven
gaat. Dan kunnen we meteen concluderen dat al diegenen die waarheid relativeren,
of in verband brengen met theorieën, idealen of mystieke inzichten (goden en
dergelijke), bedriegers, huichelaars, en slechte mensen in het algemeen zijn.
Waarbij de allereerste misdaad is om zo'n eenvoudig begrip als waarheid te
verkrachten,maar waarbij vaak, en misschien wel meestal, omdat liegen schade
toebrengt aan de hersenen (of de ziel voor wie daarin gelooft)
,
nog ernstige praktische vergrijpen volgen.
Met tot slot de essentiële filosofische vraag: "Waarom?" En
in de meeste gevallen is ook dit niet al te moeilijk en al beantwoord:
"Eigenbelang!" Want waar ergens een stukje waarheid is, is er minder ruimte voor
vaagheden en onzin. En vaagheden en onzin, en alles wat daar bij hoort, zijn bij
uitstek het terrein van de alfa-geest, en de daarmee geassocieerde gamma's. Met
stukjes waarheid komen regels, en met regels komen beperkingen, en iedere vorm
van beperking is anathema voor de alfa-geest. Waarheid is bèta. Dat weet
iedereen. En de hele postmodernistische beweging is niet anders dan een
groepsverzet tegen de opkomst van de natuurwetenschappen na de overgang van de
19de naar de 20ste eeuw. Meer over de alfa-geest vanaf hier
.
Naar Filosofie home
,
Algemeen overzicht
, of site home
.
|