De Volkskrant, 15-10-2015, column door Wouter Bos, politicoloog en econoom

2012

Dom interview over belangrijk dilemma

Tussentitel: Laat nieuwkomers rechten opbouwen naarmate ze langer blijven

Wat is het toch irritant als een belangrijk onderwerp beroerd wordt aangesneden. Zo ook het interview met Halbe Zijlstra afgelopen weekend in het Algemeen Dagblad over de aanpak van de vluchtelingenstroom en de vraag of dat gepaard moest gaan met een zekere versobering van voorzieningen.

Al snel domineerden misplaatste beelden van omwille van borstvergrotingen vluchtende Syriėrs het beeld; werd impliciet elke vluchteling die in Nederland terechtkomt neergezet als gelukzoeker; en werd de hele discussie gevoerd vanuit de kennelijke gedachte dat vluchtelingen vooral afgeschrikt moeten worden, en dat het op deze manier nog zou gaan lukken ook.

Bij zoveel domheid krijg je ook geen intelligente reacties. En dus gingen de critici van Zijlstra al snel even kort door de bocht met gemeenplaatsen als 'gelijke behandeling' en 'binnen is binnen'.

Ongelooflijk jammer omdat het onderliggende vraagstuk en dilemma in wetenschap en politiek al tijden een normaal onderwerp van gesprek is. Dan gaat het om de vraag of open grenzen verenigbaar zijn met ons model verzorgingsstaat. Niet omdat die verzorgingsstaat een aanzuigende werking zou hebben, maar omdat solidariteit per definitie mensen uitsluit. Ook in linkse kring gevierde auteurs als De Beer, Engelen, Kremer, Teulings, Entzinger en De Swaan hebben hier uitgebreid over geschreven.

Zelf kreeg ik het hierover aan de stok met Jan Pronk. In 2005 schreef ik: 'Elke vorm van solidariteit kan alleen maar tot stand komen en in stand blijven door anderen daarvan uit te sluiten. Insluiting en uitsluiting horen bij elkaar. Wie met iedereen solidair is, is uiteindelijk met niemand solidair'. Hij antwoordde in 2007 met: 'Ik acht deze stelling in strijd met de sociaal-democratische beginselen (...) Niemand loslaten betekent niemand uitsluiten.' Een reactie waar ik niet zo veel mee kon, omdat ik vooral een feitelijke vaststelling deed waar Jan met een normatieve belijdenis op antwoordde.

Het is ook niet alleen maar een theorie. Zo is er al vaak op gewezen dat het verschil in niveau van de sociale voorzieningen tussen de VS en West-Europa mede is terug te voeren op het feit dat de VS nog altijd migratie verwelkomen en West-Europa dat veel minder doet. Omvangrijke migratie kan dus een probleem vormen voor solidariteit in de verzorgingsstaat, een omvangrijke vluchtelingenstroom stelt de zaak dan al snel minstens zozeer op scherp.

Hoe los je dit dilemma op? De meeste progressieven onder ons zullen weinig voelen voor het verlagen van het niveau van solidariteit in ons type samenleving. Maar het is wel de consequentie waar volgens economen als Hans-Werner Sinn op afgekoerst wordt als we geen maatregelen nemen om de vluchtelingenstroom bij te sturen.

De grenzen sluiten dan? Nationaal heeft dat sowieso geen zin, dus zou het om de buitengrenzen van Europa moeten gaan. Dus toch een Fort Europa? Ook nooit een populair vooruitzicht in progressieve kring geweest, maar misschien in het licht van de actuele situatie ook niet meer helemaal vermijdbaar.

Er was ook een derde optie die in het debat opkwam. Zou het geen idee zijn om getrapte burgerschapsrechten te ontwikkelen zodat relatief open grenzen niet meteen de solidariteit ondergraven, maar nieuwkomers rechten kunnen opbouwen naarmate ze langer blijven. Een concept dat geen onderscheid maakt tussen vluchtelingen en niet-vluchtelingen, zoals Zijlstra doet, maar een nadrukkelijker verband legt tussen de solidariteit die iemand ontvangt en de bijdrage die iemand levert; wederkerigheid dus, een goed sociaal-democratisch principe. Net zoals nu ook al bijvoorbeeld WW-rechten en AOW-rechten vormen van opbouw kennen. Een concept ook waarvan het maar de vraag is of het mensen afschrikt; het is juist lonend om langer te blijven omdat daarmee rechten worden opgebouwd.

En ja, ook een concept dat juist niet ervan uitgaat dat alle burgers in alle opzichten gelijk behandeld moeten worden als ze eenmaal 'binnen' zijn. 'Binnen' kent dan verschillende gradaties, net zoals dat het geval is bij green card-achtige of puntensysteem-achtige immigratiesystemen.

Het zijn dit soort systemen die het mogelijk maken om een actief migratiebeleid te voeren zonder dat de verzorgingsstaat onder druk hoeft te komen. Met als bijkomend voordeel dat het ook makkelijker wordt economische migranten die hier een bijdrage kunnen leveren aan economie en samenleving te verwelkomen in plaats van af te schrikken.

En vervolgens ging het debat over borstvergrotingen.


Web:
Dom interview over belangrijk dilemma

En vervolgens ging het debat over borstvergrotingen.
TT:
De meeste progressieven onder ons zullen weinig voelen voor het verlagen van het niveau van solidariteit in ons type samenleving
Het zijn dit soort systemen die het mogelijk maken om een actief migratiebeleid te voeren zonder dat de verzorgingsstaat onder druk hoeft te komen




Naar Politieke analyse , Politiek lijst , Politiek & Media overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]