De Volkskrant, 31-01-2018, door Daniela Hooghiemstra .2008

Systeem beheerder

Wat betekent het om nu man te zijn? Oud-gevechtsvlieger Dick Berlijn: 'Vliegen is een val die je zelf controleert.'


Tussentitel: Als de kogels je om de oren vliegen, is het: kop dicht en dekking zoeken. Maar een team voor je winnen, gebeurt niet door te schreeuwen

Dick Berlijn (67) heeft als gevechtsvlieger Russen afgeschrikt, boven BosniŽ gevlogen en als Commandant der Strijdkrachten Afghanistan helpen stabiliseren. Maar vechten deed hij zelf nooit. Over geloven in een systeem.



Wat heeft u van uw moeder geleerd?

'Niet zeuren, niet terugkijken, verdergaan. Ze heeft zich vaak moeten aanpassen. Geboren in IndiŽ, haar jeugd doorgebracht op CuraÁao, weer naar IndiŽ verhuisd, daarna naar AustraliŽ, de VS, terug naar IndiŽ en toen naar Nederland, waar ze met mijn vader ook steeds weer verhuisde.

'Mijn vader groeide voor de oorlog op in IndiŽ. Zijn moeder was de cabaretiŤre Sophie Stein. Toen hij 6 was, scheidden zijn ouders en ging zijn moeder in haar eentje naar Nederland. Toen zijn vader overleed, is mijn vader ook terug naar Nederland gegaan.

'Mijn vader wilde vlieger worden. Toen hij mijn moeder leerde kennen, is hij met haar terug naar IndiŽ gegaan om de militaire vliegopleiding te volgen. Toen de Japanners binnenvielen, werden de vliegers naar AustraliŽ verordonneerd, maar hun vrouwen mochten niet mee.'



Uw vader moest uw moeder achterlaten in IndiŽ?

'Zij was zo eigenwijs om als verstekeling op een vrachtschip uit IndiŽ te ontsnappen, maar de vrouwen van andere vliegers belandden in kampen. En dat terwijl de hogere officieren hun vrouwen wel meenamen, met golfclubs en al.'



Ondermijnde dat het vertrouwen van uw vader in het systeem van de krijgsmacht?

'Hij was teleurgesteld in bepaalde individuen. Maar niet in het systeem. Hij is na de oorlog voor Defensie blijven werken.'



Wat voor een jongen was u?

'Omdat mijn vader vaak overgeplaatst werd, moest ik me steeds opnieuw aanpassen. Dat maakte me misschien een beetje onzeker. Toen ik een keer mocht zweefvliegen, was dat een ontdekking. Het gevoel van controle, dat als ik een handeling verrichtte, daar consequenties aan vastzaten die ik in de hand had, was fantastisch. Vliegen is een val die je zelf controleert. Als je voelt dat je dat kunt, dat je het redt, dan is dat een kick.'



U heeft als vlieger nooit in een echte oorlog gevochten.

'Tijdens de Koude Oorlog kwam het erop aan de vijand af te schrikken zonder iets groters te ontketenen. Dat vergde een training die gevechtssituaties dicht naderde. Ik heb weekends lang op de luchtmachtbasis Leeuwarden doorgebracht. Slapen naast mijn vliegtuig, als de toeter ging parachute om, helm op en de kist in. Trainen zoals je zou vechten, zodat als het gebeurde, je zou zeggen: heb ik gezien, kan ik, lukt mij. Tijdens deze operaties vielen door ongelukken ook slachtoffers. In onze beleving was de afschrikking een echt gevecht.'



Wat kan een gevechtsvlieger goed?

'In korte tijd informatie verwerken. Er komen van alle kanten data op je af. Van vlieginstrumenten, motorinstrumenten, de radar. De koers, is er ťťn doel of zijn er meerdere, welke kant vliegen ze op, waar bevinden zich de anderen in de formatie? Zitten er ook vliegtuigen onder mij? Die puzzelstukjes moeten in korte tijd in elkaar gelegd. In- en uitzoomen, steeds de vraag stellen: is het overzicht compleet?'



Komt het ook op intuÔtie aan?

'Buikgevoel speelt bij vliegen maar een kleine rol. Met je formatie houd je je aan een standaardoperatieprocedure. Als dit gebeurt, doen we dat.'



Wat heb je aan een standaard- operatieprocedure als er iets onverwachts gebeurt?

'Ook dan is er een lijn van handelen. Steeds je data checken en daaruit de juiste conclusie trekken, dat is vliegkunst. Niet: laat ik dit nu eens proberen. Er zijn stoutmoedige piloten en er zijn oude piloten. Er zijn geen stoutmoedige, oude piloten.'



Grote evenementen zijn toch meestal die zaken die men juist niet in de hand heeft?

'Rampen kunnen altijd gebeuren. Het dodelijke auto-ongeluk van mijn jongste zusje heeft niemand kunnen voorzien. Maar ga ik dan voortaan zonder gordel met 180 over de snelweg rijden? Ik geloof niet in controle over het leven. Wel in dat ik de risico's die ik niet hoef te lopen, niet wil lopen.'



Heeft u een vrouw nodig

'Ik viel op mijn vrouw omdat ze niet bang was zich in een discussie te mengen, terwijl ik eerder timide was. Voor mij is er ťťn vrouw. Ik ben 42 jaar getrouwd. Zo ben ik opgevoed. Een mens voelt van nature waarschijnlijk wel de behoefte aan samen zijn. Als ik iets moois ervaar, is mijn eerste impuls ook altijd om dat te delen.'



U nam als gevechtsvlieger deel aan de bevrijding van de gijzelaars tijdens de Molukse treinkaping in 1977. Hoe wist u in de lucht dat u meewerkte aan iets goeds?

'Als je niet vertrouwt op het legitieme democratische proces waarvan je onderdeel uitmaakt, moet je geen jachtvlieger worden. Als kapers door de mariniers standrechtelijk geŽxecuteerd zijn, is dat kwalijk. Maar ik heb geen reden om te denken dat het zo is. Zo zit ons systeem niet in elkaar.'



Uit opgenomen gesprekken van mariniers blijkt dat ze opgelucht waren dat de kapers dood waren.

'Ja, wat denk je? Hun leven stond op het spel. De adrenaline komt uit je oren tijdens zo'n missie. Als vlieger heb ik in het heetst van de strijd ook wel dingen geroepen die ik tijdens een keurige forumdiscussie op zondagochtend liever niet terug hoor.'



Als gevechtsvlieger in BosniŽ in 1993 zag u dorpen branden, maar mocht u niks doen.

'De regels van een missie zijn belangrijker dan je individuele gevoel. Onze missie was om op het vliegverbod toe te zien maar verder niets te doen, dus deed ik niets. Tijdens de val van Srebrenica in 1995 zat ik op het Luchtmacht Hoofdkwartier in Den Haag. Het politieke systeem was te traag om die tragedie te voorkomen. Dat heb ik betreurd, maar het zou ongepast geweest zijn als ik geprotesteerd had. Ik was kolonel. Er waren vijf rangen boven mij.'



Voerde u als Commandant der Strijdkrachten in Uruzgan een echte oorlog?

'Formeel niet. De missie was: stabiliseren. Wij mochten niet zomaar een dorp aanvallen, maar intussen werd wel gebombardeerd, met artillerie geschoten en kon je maatje naast je dood neervallen. Het voelde als een oorlog.'



Was het zinvol?

'Zeker. Dat de politiek besloot om weg te gaan, heb ik jammer gevonden. Als we langer waren gebleven, hadden we meer voor elkaar kunnen krijgen.'



In BosniŽ was de politiek te traag, in Uruzgan werd u als militair niet de tijd gegund. Heeft het systeem u teleurgesteld?

'Als Commandant der Strijdkrachten heb ik in Den Haag twee keer betoogd dat de missie in Uruzgan beter zou slagen naarmate we er meer tijd in investeerden. Maar als de politiek niet wil, houdt het op.'



Heeft u genoeg voor de wereld kunnen doen?

'Ik heb geprobeerd om de dingen die onder mijn verantwoordelijkheid vielen, goed uit te voeren. Misschien had ik meer gewild. Maar de structuur waarin ik geloof, functioneert alleen als iedereen zich houdt aan de rol die hem of haar daarin wordt toebedeeld.'



Moet je een macho zijn om troepen te commanderen?

'Het beeld van de militair als ijzervreter is achterhaald. Als je anderen nodig hebt, moet je begrijpen hoe die in elkaar zitten. Dat begint met luisteren. Als de kogels je om de oren vliegen, is het: kop dicht en dekking zoeken. Maar een team voor je winnen, gebeurt niet door te schreeuwen.'



Was het moeilijk voor u om afscheid te nemen als generaal?

'Ik was 58, dan zijn anderen aan de beurt. Nadat ik mijn uniform had uitgetrokken, ben ik naar Santiago de Compostella gefietst. Als adviseur cybercrime bij Deloitte heb ik daarna nooit betreurd dat ik mijn uniform niet meer aan had.'



Verlangt een militair niet altijd een beetje naar oorlog?

'Hij of zij verlangt ernaar om binnen een groter systeem een opdracht uit te voeren.'



Dat vertrouwen in een groot systeem neemt de laatste tijd af.

'Het wantrouwen jegens Europese instituties vind ik vreselijk. We danken er onze stabiliteit aan. Ik hoor mensen zeggen dat ze terug willen naar het glorieuze verleden. Nou, toen sloegen we elkaar om de zoveel jaar de koppen in.'


Zijn vrouwen geschikt voor het leger?
'Zeker. Een van de beste was Manja Blok, met wie ik in Canada heb gevlogen. Die was cool en berekenend en had een geweldig situationeel bewustzijn. Met haar zou ik morgen de strijd in willen.'

Moet er een quotum komen voor vrouwen in het leger?
'Ik ben voor selectie op basis van kwaliteit. Ooit werd een vrouw naar voren geschoven die nog op de opleiding zat. Ze moest interviews geven omdat de luchtmachtleiding het mooi vond dat er een vrouwelijke jachtvlieger was. Maar ze kon gewoon niet zo goed vliegen, wat problemen gaf in het squadron. Uiteindelijk is zo'n voorkeursbehandeling in niemands belang.'


Dick Berlijn

1950 Geboren in Amsterdam
1969 Eindexamen Rijks HBS Amersfoort
1969-1973 Koninklijke Militaire Academie
1973-1975 Militaire vliegopleiding (Canadair N-5, F-104 Starfighter, F-16)
Tot 1993 Diverse functies bij de luchtmacht
1993 Commandant van het F-16 detachement te Villafranca
1995-1998 Souschef operatieŽn Defensiestaf, Commandant Tactische Luchtmacht
2000 Bevelhebber der Luchtstrijdkrachten
2004 Chef Defensiestaf, bevorderd tot generaal
2005-2008 Commandant der Strijdkrachten (Uruzgan).



Web:
Dick Berlijn: 'Ik viel op mijn vrouw omdat ze niet bang was zich in een discussie te mengen'

Oud-gevechtsvlieger Dick Berlijn over zijn geloof in het systeem, ouders en vrouwen
TT:
Voor mij is er ťťn vrouw. Ik ben 42 jaar getrouwd
De structuur waarin ik geloof, functioneert alleen als iedereen zich houdt aan de rol die is toebedeeld


 

Naar Menswetenschappen, regels uitleg of detail Psychologie overzicht  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]