De Volkskrant, 02-11-2010, column door Peter Giesen is redacteur van de Volkskrant .2010

Middelmatig

Tussentitel: De gemiddelde mens gelooft dat hij beter presteert dan gemiddeld

Middelmatigheid is een modern taboe. Je hoort te zeggen dat je ‘ervoor gaat’, dat je de top wilt bereiken. Dromen, durven, doen , zoals de titel van een bekend managementboek luidt. Helaas zijn we bijna allemaal veroordeeld tot middelmatigheid. Middelmaat is immers een simpel statistisch gegeven. Op vrijwel elk sociaal fenomeen kun je de Gauss-curve (‘de hoed van Napoleon’) loslaten: de meeste mensen zitten in dat verafschuwde grijze midden.

De filosoof Joep Dohmen heeft een mooi boek geschreven over de pijn van het middelmatig zijn, Brief aan een middelmatige man. Uitgangspunt was een brief die T. van H. (50) uit Amsterdam ooit aan het magazine van de Volkskrant schreef. ‘Mijn leven lang heb ik heel goed willen zijn in iets’, schreef hij, ‘mezelf willen onderscheiden van anderen’. Helaas, ondanks een paar ‘talentjes’ lukte het maar niet om ergens in uit te blinken.

Deze middelmatige man is een tijdsverschijnsel, stelt Dohmen. Het liberalisme heeft de mens bevrijd uit de beperkende kaders van weleer, maar het heeft de vrije mens geen moraal meegegeven waarmee hij het leven aankan. De samenleving legt een sterke nadruk op presteren, excelleren, jezelf van de rest onderscheiden.

Dat spreekt veel mensen aan. De gemiddelde mens gelooft immers dat hij beter presteert dan gemiddeld, blijkt uit elk onderzoek, of het nu om autorijden of seks gaat. Voor sommigen volgt een pijnlijke confrontatie met de realiteit. De liberale samenleving creëert ook verliezers, de middelmatigen die niet aan hun opgeschroefde verwachtingen kunnen voldoen. Het is dan ook geen toeval dat steeds meer mensen worstelen met psychische problemen.

De middelmatige man die krampachtig als individu wil uitblinken, maakt zichzelf tot slaaf van andermans bewondering, aldus Dohmen. Hij moet niet proberen anderen te overtroeven, maar juist ‘excelleren als mens’, door zich af te vragen wat hij voor anderen kan betekenen.

Er hangt ook een leegte rond de middelmatige man. Hij wil goed zijn in ‘iets’, het doet er niet toe wat. Dohmen geeft hem de raad zijn verlangens te onderzoeken en passie te ontdekken. Een passie overstijgt het zelf. Als ik van de natuur houd, kan het me niet schelen of ik uitblink als natuurliefhebber. ‘Zodra uw passie werkelijk leeft, zult u er erachter komen dat uw eerdere wens middelmatigheid te overstijgen, zelf middelmatig was’.

Dohmen pakt de middelmatige man hard aan. Het is immers maar al te menselijk om jezelf voortdurend met anderen te vergelijken. Maar hij biedt ook oplossing voor de spanning tussen opgeschroefde verwachtingen en onvermijdelijke middelmaat. Het leven is geen Idols-competitie, met relaties en passies kun je ontsnappen aan de terreur van een maatschappelijk opgelegde status.

.



Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]