De Volkskrant, 11-02-2012, column door Frank Kalshoven .2009

De jacht op schaalvoordelen

Tussentitel: Het niet benutten van schaalvoordelen is een kostenpost

De Volkskrant publiceerde onlangs een hele bijlage over schaalvergroting, nogal eenzijdig georiŽnteerd op de vermeende nadelen ervan. Naar aanleiding van de kwesties bij woningbouwcorporatie Vestia en scholenconglomeraat Amarantis klom de redactie deze week andermaal in de pen over het onderwerp.

Schaalvergroting is impopulair. Mijn indruk is: we hebben hier te maken met een nogal breed verspreide toeschrijvingsfout. Schaalvergroting is het probleem niet zozeer. Het probleem is dat potentiŽle schaalvoordelen niet worden benut. Dat kan dooretteren door gebrek aan disciplinering. En dat veroorzaakt kosten.

De gemiddelde kosten per eenheid product of dienst (auto, telefoon, verhuurd huis, onderwijs aan leerling) dalen naarmate er meer producten of diensten worden gefabriceerd of geleverd. Dit is de definitie van een schaalvoordeel.

Schaalvoordelen kunnen zich op alle terreinen voordoen: financiering (goedkoper lenen), productie (specialisatie die kennis- en kostenvoordelen oplevert, of bezetting van gebouwen), mensen (meer loopbaanperspectief in grotere organisaties), investeringen in bijvoorbeeld ict, innovatie, kwaliteitsbewaking, distributie.

Of een schaalvoordeel echt optreedt, moet in de praktijk worden vastgesteld.

In sectoren met hevige concurrentie dwingen consumenten het benutten van schaalvoordelen af. Een autofabrikant die nalaat schaalvoordelen te benutten, moet z'n auto aan de consument aanbieden tegen een hogere prijs dan de vergelijkbare auto van de concurrent en verliest de strijd. De fabrikant moet zich aanpassen of gaat failliet. Omgekeerd: een te groot gegroeid conglomeraat wordt opgebroken (bankverzekeraar ING splitst zich in een verzekeraar en een bank).

In sectoren zonder aanzienlijke concurrentie ligt dat genuanceerder. Op het niet-benutten van de potentiŽle schaalvoordelen staat lange tijd geen straf.

Laten we naar Amarantis kijken, school voor middelbaar beroepsonderwijs (mbo) en voortgezet onderwijs (vo) met 30.000 leerlingen en 3.300 medewerkers, actief in Noord-Holland, Flevoland en Utrecht. De bekostiging van het onderwijs is in het mbo en vo onafhankelijk van de schaal. Schaalvoordelen zouden er dus toe moeten leiden dat zo'n grote organisatie per leerling geld overhoudt. Dit voordeel kan worden gebruikt voor een betere kwaliteit van het onderwijs vergeleken met andere, kleinere scholen.

In de praktijk is het tegendeel het geval. Amarantis kampt met grote financiŽle problemen, het gebrek aan kwaliteit heeft de aandacht van de Onderwijsinspectie, en er sleept een bestuurscrisis.

Maar is dit nu het gevolg van een jacht op schaalvoordelen? Integendeel. De enig overgebleven bestuurder van Amarantis liet weten: 'Er is te veel personeel op een te klein aantal leerlingen; een verschil dat de afgelopen jaren groter geworden is. Tevens zijn de huisvestingslasten te hoog door te ruime huisvesting.'

Het bestuur van Amarantis, kortom, heeft de instelling wel groter gemaakt maar niet efficiŽnter en evenmin beter. Het is juist het gebrek aan het benutten van schaalvoordelen dat de problemen veroorzaakt.

Je kunt nu twee verhalen vertellen. Het ene is: de school is voorbij de optimale schaal gegroeid. Oplossing: opknippen en schaalvoordelen gaan benutten. Het tweede: de huidige schaal is prima maar het bestuur was niet bij machte de potentiŽle schaalvoordelen te realiseren. Oplossing: eindelijk die schaalvoordelen gaan benutten bij de huidige schaal.

In beide gevallen gaat het in de kern om disciplinering van de instelling. Zonder tegenspraak te groot gegroeid in het ene geval; straffeloos inefficiŽnt gebleven in het tweede. Dat kan in een beschutte omgeving als het onderwijs lang voortduren zonder dat de markt (leerlingen) of toezichthouders corrigerend optreden.

De optimale schaal zoeken en die goed benutten, dat is de uitdaging in sectoren met disciplineringsgebrek. Als het lukt, bied je tegen de laagste kosten de beste en goedkoopste dienstverlening.



IRP:    Uitwerking: zie Ideologie, afwijkingen




Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]