Bronnen bij Kapitalisme: zenuwziekten

.2009

 

VARAgids, nr. 32-2009, van verslaggever Michiel Haighton

Zomergasten

Stemming makers

Zomergast Trudy Dehue schreef een boek over de geschiedenis van neerslachtigheid en 'de plicht het lot in eigen hand te nemen'. Antidepressiva-deskundige Ivan Wolffers vertelt hoe de industrie ons aan 'wondermiddel' Prozac hielp.

Tussentitel: Van de 36 grote onderzoeken - gesponsord door de farmaceutische
                  industrie - die ongunstige resultaten over de middelen naar voren brachten,
                  leidde dit maar ťťn keer tot een publicatie

Sinds het boek De depressie-epidemie van hoogleraar Trudy Dehue in 2008 verscheen, heb ik me vaak afgevraagd wat er sinds 1995 toch veranderd is. Dat jaar verscheen mijn eigen boek, Verlossing op recept, over de plotselinge opkomst van Prozac. Oh, wat wilde men indertijd graag geloven in de nieuwe wondermiddelen! Depressieve mensen, ,hun artsen en de farmaceutische industrie hoopten op verlossing. Na 1995 heb ik nog vele malen over antidepressiva geschreven, maar er was nauwelijks interesse. Ik begreep dat de producenten van de medicijnen en artsen niet al te kritisch naar de nieuwe wondermedicijnen keken. Ook het merendeel van de media zweeg angstvallig, bang om een blunder te begaan. Maar het verwonderde me hoe de gebruikers van de medicijnen reageerden: het merendeel van de Prozac-gebruikers was ronduit boos. Zij wilden hun illusies behouden - ze prefereerden het idee dat een depressie hun leven verwoestte, boven de gedachte beter te moeten leren omgaan met zichzelf. Ik voelde me een roepende in de woestijn.

Vanaf ongeveer 2002 veranderde de stemming echter. Niet verwonderlijk: van een nieuw medicijn weet men aanvankelijk nog weinig, maar na een tijdje komen er allerlei feiten boven water. Maar we weten hoe de farmaceutische industrie functioneert: het huisvrouwsyndroom, de flatneurose en de doorzonwoningziekte - ooit gelanceerd als codewoorden voor het menselijk malheur om het gebruik van de benzodiazepinen (voorlopers van Prozac, waarvan de octrooien zo'n beetje allemaal verlopen waren) te rechtvaardigen - werden vervangen  door nieuwe codewoorden: depressie, stemmingsstoornis en compulsieve neurosen. Ziektes die behandeld konden worden door nieuwe medicijnen met verse octrooien. Want mensen moeten zich eerst ziek voelen voor je wat aan ze kunt verdienen. Veel medische wetenschappers (die moeten publiceren om mee te tellen) stonden te trappelen van ongeduld om onderzoek te doen, dat door de makers van medicijnen maar wat graag werd betaald.

En dus kwam er een nieuwe generatie antidepressiva, waarvan de mogelijke nadelen al bekend (maar onbewezen) waren. Sinds 1989 bestaat bijvoorbeeld al de discussie over het verband tossen gebruik van antidepressiva en het zogeheten moord-zelfmoord syndroom.
In dat jaar schoot Joseph Wesbecker acht collega's dood van het grafisch bedrijf waar hij al achttien jaar werkte, om vervolgens zichzelf van het leven te beroven. Wesbecker gebruikte Prozac en de nabestaanden van de slachtoffers klaagden producent Eli-Lilly aan. De rechter sprak de fabrikant vrij, maar in de loop der jaren zijn er in de Verenigde Staten en daarbuiten rechtzaken geweest waarin de rechter wel bewezen achtte dat antidepressiva een rol bij het misdrijf hadden gespeeld.
    Hoe kan een rechter zoiets besluiten als er geen medisch bewijs voor is? Want jarenlang is alle bewijs over de nadelen van die medicijnen onderdrukt. Van de 36 grote onderzoeken (alle gesponsord door de farmaceutische industrie) die ongunstige resultaten over de middelen naar voren brachten, leidde dit maar een keer tot publicatie. Die andere 35 onderzoeken hebben voor de medische wereld als het ware nooit plaatsgevonden.
    De medische wereld bleek zo te zijn verstrengeld met die van de makers van geneesmiddelen, dat alleen via juridische weg iets kon worden aangetoond. De aanklagers in de rechtzaken tegen de farmaceutische giganten kregen op last van de rechter volledige toegang tot interne documenten van de producenten. Dat bleek een schatkamer aan gegevens - het beeld over antidepressiva kantelde. Uit onafhankelijk onderzoek in de VS bleek bovendien dat een gemiddelde psychiater jaarlijks 45.000 dollar van de farmaceutische industrie kreeg in de vorm van bijdragen aan congressen, training, opleiding en aandelen. Hoe kun je dan nog onafhankelijk denken?

Onderzoeken uit 2008 van het medische vakblad The New England Journal of Medicine en de Public Library of Science Medicine (PLoS Medicine) toonden aan dat antidepressiva met zo geweldig goed werken als we dachten en bij de behandeling van lichte en matige depressies zelfs niet effectiever zijn dan een placebo. De leider van dat laatste onderzoek Irving Kirsch zegt: 'Er lijkt weinig reden te zijn om antidepressiva voor te schrijven aan mensen die geen ernstige depressie hebben...' Een mokerslag voor de artsen die door de farmaceutische industrie getraind zijn om aan de hand van de volgende twee vragen een depressie te herkennen en dan een pilletje voor te schrijven: 'Voelt u zich de laatste tijd wel eens droevig?' en 'Ziet u 's morgens wel eens op tegen de dag?'

Misschien wordt de verandering tussen 1995 en 2008 nog wel het beste gekenschetst door een redactioneel commentaar in het American Journal of Psychiatry van maart 2009. Dat is een van de belangrijkste wetenschappelijke tijdschriften van zielenknijpers, waarin elke zich respecterende psychiater wel eens zou willen publiceren. In het commentaar dat door de gehele redactie is ondertekend, staat dat de beroepsgroep een minder gelukkige rol heeft gespeeld bij het verspreiden van het idee dat antidepressiva een sleutelrol spelen bij de behandeling van depressies. 'De publieke en persoonlijke middelen voor de zorg van onze patiŽnten zijn afhankelijk van de publieke perceptie van de integriteit van onze beroepsgroep als geheel: En die integriteit wordt volgens de schrijvers van het commentaar momenteel ernstig bedreigd. Deze vooraanstaande Amerikaanse deskundigen trekken het boetekleed aan. Hebben ze eindelijk het licht gezien? Ik weet het niet, maar ik geloof dat vooral materiŽle veranderingen gezorgd hebben voor de omslag. Geleidelijk aan zijn de octrooien op de meeste van deze nieuwe antidepressiva verlopen en dus zetten de makers van medicijnen zich met zo hard meer in om hun middelen te 'beschermen'. De mist is opgetrokken. Het is wachten op een volgende generatie van wondermiddelen die gewoon dezelfde cyclus zal doormaken.

Paul Simon zingt: 'When something goes wrong I'm the first to admit it, but the last one to know.'Veel psychiaters weten geloof ik nog steeds niet wat er mis is. In een dergelijk klimaat van deskundigen zal het nog lang duren voordat de boodschap van Trudy Dehue ('De plicht het lot in eigen hand te nemen') ook terechtkomt bij de mensen die dag in dag uit middelen voorschrijven tegen aandoeningen die ze niet hebben en welke bij onjuist gebruik meer nadelen dan voordelen opwerpen. Ik ga gewoon verder met waar ik in 1995 mee begon: schrijven over deze ontwikkelingen. In september verschijnt De top 100 van meest gebruikte geneesmiddelen en daarvoor heb ik een lang hoofdstuk geschreven over wat er met antidepressiva gebeurd is sinds 1995. Je kunt het nauwelijks geloven hoe mensen meer dan tien jaar lang hebben zitten slapen.


Tussenstuk:
Trudy Dehue is gek als zij dit niet laat zien

Havidol reclame
Havidol, spreek die merknaam eens uit. Inderdaad, have it all. Voor mensen die alles hebben, maar bij wie het gevoel bekruipt: is dit alles? Kunstenares Justine Cooper bedacht het merk en maakte een campagne, geheel in de lijn van de farmaceutische industrie. Een verwijzing naar de site havidol.com verscheen al snel op allerlei patiŽntensites.

TROS Radar: de farmaceutische industrie
Radar-medewerker meldt zich als proefpersoon bij . onderzoeksbureau. Wat gebeurt er met de gegevens, wil de journalist weten. Die gaan terug naar de opdrachtgever, de farmaceut dus. 'Met statistieken kunnen ze niet veel foezelen, met de interpretatie wel. Zullen ze zeker proberen.'

Big pharma, big bucks
Documentaire over farmaceutische marketingmechanismen,  waar Dehue zelf ook naar verwijst in De depressie-epidemie. Opzienbarende casestudy: de zaak Vioxx. In 2000 werd meer reclame voor Vioxx gemaakt dan voor Pepsi. Maar de pijnstiller vergrootte de kans op een beroerte en een hartaanval - bleek pas nadat naar schatting 160.000 mensen erdoor waren getroffen.

Thank you for smoking
Niks medisch, natuurlijk, . maar deze satanische komedie over een tabakslobbyist laat wel hilarisch zien hoe de werkelijkheid een handje geholpen kan worden om de grootindustrie tot voordeel te dienen. De trailer zegt al genoeg!

Fragmenten staan ook op varagids.vara.nl en op zomergasten.vpro.nl


Terug naar Kapitalisme, ideologie  ,  Economie lijst , Economie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]