De Volkskrant, 08-12-2012, van verslaggever Michael Persson .2010

'Werk eerst de ongelijkheid weg'

Het kapitalisme is ontspoord. In haar nieuwe boek stelt econome Coyle dat we offers moeten brengen, de allerrijksten voorop. 'De graaiende bankiers hebben mensen boos gemaakt.'


Tussentitel: Het is gewoon een feit: rijkdom maakt ons gelukkig, mits die goed is verdeeld

'Bent u gelukkig?', vraagt de Britse econome Diane Coyle aan het publiek dat is afgekomen op een lezing in Den Haag. Bijna alle handen gaan omhoog. 'Wie is gelukkiger dan vorig jaar?' Slechts ťťn hand. Wie ongelukkiger? Weer ťťn hand. Coyle: 'U ziet: geluk verandert niet zo veel van jaar op jaar, net zomin als welvaart. U bent welvarend, dus u bent gelukkig. De crisis heeft daar nog niet veel aan afgedaan.'

Hoewel de titel van haar boek, The Economy of Enough (ondertitel: 'Hoe run je een economie alsof de toekomst ertoe doet') anders suggereert, is Coyle (51) niet iemand die pleit voor het einde van de economische groei. Daarvoor is het verband tussen welvaart en geluk te sterk, vindt zij. Nee, het probleem zit veel eerder in de verdeling van de welvaart. 'De top-0,01 procent heeft het veel beter gedaan dan de rest van de mensen. De ongelijkheid is historisch. Als we die niet wegwerken, gaan we de andere crises ook niet oplossen.'

Het 'genoeg' uit de titel slaat vooral op die veelteveelverdieners. De superrijken die de rest van de wereld letterlijk achter zich hebben gelaten.

In haar boek zet Coyle, die een adviesbureau drijft met de naam Enlightenment Economics, uiteen dat het kapitalisme de afgelopen drie decennia is ontspoord. De mensheid heeft flink ingeteerd op de toekomst: we hebben zowel het financiŽle als natuurlijke kapitaal van de generaties na ons verbrast. 'De situatie is logisch en ecologisch volkomen duidelijk: dit is onhoudbaar', zegt Coyle voorafgaand aan de Academielezing van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). 'De enige vraag is nu: hoe gaat dit eindigen?'

Moeten we terug naar een stabiel economisch en ecologisch evenwicht?
'We moeten in elk geval terug: we zijn niet zo goed af als we dachten. We hebben veel kapitaal opgegeten om onze huidige levensstijl te financieren. Hoeveel, dat kan ik niet zeggen. Wat ik wel weet, is dat we, om in de toekomst de pensioenen en de gezondheidszorg te kunnen financieren, een jaarlijkse groei van 6 tot 7 procent nodig hebben. Dat gaan we niet halen. Dus is er een moment dat we moeten zeggen: wat we u beloofd hebben, gaan we nooit waarmaken.'

Is die boodschap nog niet duidelijk?
'Er is een vaag begrip van de problemen, maar de stappen zijn veel te klein. Er moeten echte offers worden gebracht, het is bijna een nationale noodsituatie. Die krijg je niet voor elkaar met politiek-zoals-gewoonlijk. Het belangrijkste probleem is dat niemand offers wil brengen zolang de ongelijkheid zo groot blijft. Kijk, tot dusver was het gemakkelijk om groen te zijn - je kon groen zijn door je peertje te vervangen door een nieuwe lamp. We komen nu bij een punt waar het moeilijk wordt, waar het geld gaat kosten. Hoe kun je mensen meer laten betalen voor duurzame energie, als de bankiers nog steeds met enorme bonussen naar huis gaan?'

Wat heeft duurzame energie met bankiersbonussen te maken?
'Ik zeg het expres zo, want ik denk dat ongelijkheid met alles te maken heeft. Er is een beangstigende neergang van het onderlinge vertrouwen gaande en dat komt voor een groot deel door de gegroeide inkomensongelijkheid van de afgelopen jaren. De graaiende bankiers hebben mensen boos gemaakt - ze vertrouwen het financiŽle systeem niet meer. Als mensen de anderen in het systeem niet meer vertrouwen, zijn ze niet snel bereid offers te brengen.'

Is dit het toppunt van kapitalisme?
'Nee, het is een verkeerde interpretatie van het kapitalisme. Ik heb het volste vertrouwen in het marktmechanisme, maar dat moet wel worden gereguleerd. Daar heb je niet-economische waarden voor nodig, zoals eerlijkheid en gerechtigheid. De laatste drie decennia hebben geld en winsten prioriteit gekregen, waardoor de ouderwetse waarden die de markten in bedwang hielden zijn gecorrodeerd. Door deregulering en het uithollen van de vakbonden is er een winner-takes-all-dynamiek ontstaan, die heeft geleid tot de grote ongelijkheid geleid en de bubble.'

Sommige collega-economen stellen dezelfde diagnose als u, maar zien krimp als enige uitweg. Waarom denkt u dat de economie op lange termijn moet groeien?
'Groei maakt ons gelukkig. Kijk naar de grafieken: er is een duidelijke correlatie tussen groei en geluk. We hadden een tijd geleden hier in Groot-BrittanniŽ een tv-programma waarin de deelnemers honderd jaar teruggingen, naar een leven zonder wasmachine en zonder voorverpakt voedsel. De eerste deelneemster verliet na een week huilend het programma, omdat er geen shampoo was. Echt waar: deze producten maken ons gelukkig. Panty's die niet meteen scheuren als er een gaatje in komt. Dat is waar groei over gaat: innovatie, nieuwe producten. Nieuwe medicijnen, mobiele telefoons, betere films. Dat is waarom het bbp ertoe doet. Waarom willen zoveel mensen ons doen geloven dat economische groei ons niet gelukkig maakt? Omdat ze dus niet van economen houden. Maar het is gewoon een feit: rijkdom maakt ons wel gelukkig, mits die goed is verdeeld.'

Maar is groei nog reŽel? U con-stateert zelf dat we hebben ingeteerd op onze grondstoffen.
'Het is noodzakelijk dat we materialen op een andere manier gaan gebruiken. Maar ik geloof in technologie, in innovatie. Aan het einde van de 19de eeuw gebruikten we veel walvisolie, onder meer voor verlichting. Nu niet meer. We vinden steeds alternatieven. Ik geloof ook niet in de stelling van Tyler Cowen, met zijn theorie van de Grote Stagnatie de afgelopen decennia. Hij snapt technologie gewoon niet. Vliegtuigen zijn nu een paar keer zo efficiŽnt als in de jaren zeventig. Dat zijn belangrijke ontwikkelingen. Zijn punt slaat aan, omdat veel mensen onzeker zijn over de vraag of er werkelijk vooruitgang is.'

Begrijpelijk, want voorlopig zitten we nog in een driedubbele crisis. Hoe komen we daaruit?
'Ik vergelijk deze periode graag met de victoriaanse tijd. Een tijd van keihard kapitalisme, veel zorgen, veel ziekten, het vuil van Dickens. Maar het was ook een tijd waarin nieuwe instituties werden opgericht. De tijd die ons musea bracht, openbare bibliotheken, vakbonden, verzekeringscollectieven. Mijn hoop is dat die nu ook zullen ontstaan. Dit keer van onderop: energiecollectieven, crowdsourcing, allerlei zelforganiserende sociale bewegingen. Daar zie je weer het besef dat we er samen in zitten.'

Zullen uw kinderen het beter of slechter hebben dan u?
'Dat is moeilijk te zeggen. En dat zegt genoeg. Het is voor het eerst in twee eeuwen dat we er niet op vertrouwen dat het beter wordt.'

 


Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]