De Volkskrant, 10-07-2012, door Mirjam Schöttelndreier .2010

Zonder werk, vol schaamte

Werkloosheid is een economisch begrip, een zaak van de politiek, van CBS-cijfers ook. Maar hoe voelt het niet deel te nemen aan het arbeidsproces? Drie 40-plussers vertellen hoe zij als werkloze wankelen tussen hoop en vrees.


Tussentitel: 'Ik ga niet meer met een vriendin naar het strand. dat is te duur'

Robert wist het niet, maar werkloosheid brengt schaamte met zich mee. Bijvoorbeeld als hij zijn puberzoon helpt met huiswerk. 'Je wilt als vader een rolmodel zijn. Als je een goede baan hebt, sta je daar niet bij stil, je bent de man die serieus meedoet in de maatschappij. Als je langdurig werkloos bent, verlies je veel en ook nog eens die voorbeeldfunctie voor je kinderen. Dat is moeilijk.'

Robert (55), ingenieur, had een goedbetaalde baan als businessanalist, tot de bezuinigingen toesloegen in de overheidssector waar hij als gedetacheerde strategische problemen oploste. Diezelfde periode ging hij scheiden. Na twee jaar solliciteren, werken als vrijwilliger en sleutelen aan zijn LinkedIn-profiel ('Eerst moest ik upgraden, toen weer downgraden'), begint hij de moed te verliezen. Zijn huis, waar de kopers tien jaar geleden voor in de rij stonden, raakt hij aan de straatstenen niet kwijt. 'Ik moet mezelf helemaal herdefiniëren. Van vader van drie, echtgenoot en kostwinner met een intellectueel veeleisende baan, ben ik nu een werkloze alleenstaande met uitzicht op de bijstand.'

Naar de Lidl
De schaamte is Manons leven binnengekropen sinds ze 50 euro per week te besteden heeft. Manon (42): 'Het is niet erg af en toe geen geld te hebben, het wordt schaamtevol als een vriendin vraagt of ik meega naar het strand en ik snel een smoes verzin. Want naar het strand gaan, betekent: een treinkaartje kopen, een fiets huren en een drankje op het terras. Dan zit ik ruim boven mijn dagbudget. Dus zeg ik: sorry, ik kan niet. Dat zeg ik ook als vrienden vragen of ik naar het café kom. Als je nooit kunt terugbetalen, wil je niet dat anderen trakteren. Ze kunnen aan de gang blijven. Als arme heb je ook nog je trots.' Aldus de Amsterdamse specialiste in de culturele sector, die haar baan verloor na een arbeidsconflict.

De plannen van minister Kamp (Sociale Zaken) voor een soepeler ontslagrecht beogen de positie van de dure 'insiders' van de arbeidsmarkt te verzwakken ten gunste van de 'outsiders', opdat de arbeidsmarkt weer vlot raakt. Of het werkt, is voorwerp van heftig debat. Vaststaat dat de verzorgingsstaat de ex-insider van boven de 40 niet meer zo riant opvangt als vroeger, noch snel aan een nieuwe baan helpt. In de middenklasse begint de crisis de eerste rake klappen uit te delen. De voedselbank hoeft nog niet, 'maar', zegt Manon, 'ik ga wel naar de Lidl en niet meer naar de Albert Heijn om de hoek.'

Erger dan de materiële achteruitgang is het verlies van eigenwaarde. Manon: 'Armoede is ook dat je je niet meer kunt meten met vrienden uit je sector, je doet niet meer mee.' Robert: 'Ik was de man die complexe organisatieproblemen oploste. Nu moet ik leren bij de dag te leven en toekomstscenario's verzinnen hoe ik uit de bijstand blijf. Zonder ergens controle over te hebben.'

Thérèse (46) is getrouwd en moeder van een zoon, en sinds driekwart jaar werkloos. Geld was 'nooit een issue', maar 'we leven nu voorzichtiger; de krant heb ik weggedaan'. Ze werkte in de reclamebranche, waar de crisis al aardig heeft huisgehouden. Behalve solliciteren naar een nieuwe baan studeert ze om straks een baan te kunnen vinden in de zorg. Als nette werkloze heeft ze zich ook op het vrijwilligerswerk gestort. En ze moedert meer.

'Heel druk allemaal, terwijl mijn man nu verwacht dat het huis op orde is en hij vaker overwerkt, omdat ik toch thuis ben. Dat gaat weer ten koste van mijn afspraken. Ik moet dus gaan focussen, ik waai alle kanten op.'

Ze vindt het fijn dat haar ontslag een wake-upcall was om, na ruim twintig jaar commercieel werken, zich te oriënteren op meer maatschappelijk werk. Maar ondertussen vliegt de tijd. 'Dat baart me wel zorgen, dit moet niet te lang gaan duren. Soms slaat de paniek toe: is er soms iets mis met mij?'

Loslaten
Heeft Thérèse in nood het inkomen van haar man om op terug te vallen ('Afschuwelijk, want zo ben ik niet opgegroeid'), single Manon moet het in haar eentje rooien. Of zij erbij stilstaat dat ze haar beroep moet opgeven? Even is het stil, dan excuseert ze zich voor de tranen die opeens in haar ogen springen: 'Sorry, dat ik het vak waarin ik zo graag werk waarschijnlijk moet loslaten, raakt me diep.'

Omdat zij zich schamen voor hun positie hebben de geïnterviewden een andere naam gekregen.


Tussenstuk:
Accepteer afwijzingen

Hoe behoud je als werkloze je eigenwaarde? Vijf tips van arbeidspsycholoog Jolet Plomp:
1. Werk wekelijks één dag aan het vinden van een baan.
2. Accepteer afwijzingen. Erken negatieve emoties en ga verder.
3. Wees reëel: u heeft niet veel invloed, het is een tombola.
4. Volg een cursus, ruim de zolder op of ga fietsen. Beter voor het zelfvertrouwen dan zitten tobben.
5. Geef geen oneigenlijke betekenis aan het feit dat u werkloos bent, daarom bent u nog geen prutser of deugt de maatschappij niet.

Uit: Hoe werk werkt, Praktische inzichten uit de arbeidspsychologie, door Jolet Plomp, uitgeverij Het Spectrum.

Tussentitel: dus omlaag die inkomensverschillen , of belasting erop

 


Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]