De Volkskrant, 05-06-2012, door Nanda Troost .2010

Zonder verliezers geen winnaars

Heb je geen baan, dan heb je gefaald. Door deze manier van denken verliezen werklozen vaak hun zelfrespect. Sociologe Judith Elshout pleit ervoor succes Ún falen te relativeren.


Tussentitel: 'Een zo hoog mogelijke opleiding lijkt het devies, maar we zijn allemaal nodig'

Is een loodgieter minder verdienstelijk dan een topbestuurder? Is een vmbo-diploma minder waard dan dat van het vwo? Nee, zegt sociologe Judith Elshout (30), die als promovenda aan het Amsterdam Institute for Social Science Research onderzoek doet naar 'zelfrespect in een meritocratische samenleving'. 'We zijn niet gelijk, maar wel gelijkwaardig. Laten we de verschillen tussen mensen omarmen.'

Elshout: 'Een zo hoog mogelijke opleiding lijkt het devies, maar een samenleving zonder bijvoorbeeld schoonmakers functioneert niet. We zijn allemaal nodig. Het is niet voor niets dat de staking van schoonmakers over respect ging.'

Uit haar onderzoek blijkt hoe belangrijk werk is geworden voor iemands zelfrespect, en vooral ook hoe miskend mensen zich voelen als ze werkloos zijn geworden. 'Veel werklozen voelen zich niet erkend en gewaardeerd. Ze hebben het idee dat de buitenwereld tegen ze aankijkt alsof ze nutteloos zijn en niet genoeg hun best doen. Je bent niets als je geen baan hebt. Een werkloze voelt zich in de ogen van anderen een parasiet, verliest zijn zelfrespect', aldus Elshout die bij haar onderzoek hulp krijgt van Linda Prast die veel werklozen via sociale media bevroeg naar hun ervaringen en opvattingen.

Als mensen met elkaar in gesprek raken, is de vraag altijd: 'Wat doe je?', zegt Elshout. 'En dan wordt niet verwacht dat je zegt dat je moeder bent, of voor je zieke oma zorgt, laat staan dat je werkloos bent. Het onderwijs biedt tegenwoordig gelijke kansen voor iedereen. We zijn opgegroeid met het idee dat je alles kunt bereiken als je maar diploma's hebt. En neem de tv-programma's: hoeveel gaan er niet over het ontdekken van talent? Je hebt dus een baan, je bent succesvol. En heb je die niet, dan heb je gefaald.'

Iemand die geen werk vindt, of zijn baan kwijtraakt, denkt dat anderen vinden dat dit zijn schuld is, ontdekte Elshout. 'Vergelijk het met iemands liefdesleven. De eerste keer dat een relatie uitgaat overleef je dat wel. Als je voor de tiende keer wordt afgewezen ga je aan jezelf twijfelen en vraag je je af of je misschien niet goed genoeg bent. Ik heb een werkloze gesproken die helemaal niet meer solliciteert, omdat hij dan in elk geval niet steeds weer teleurgesteld wordt. Mensen voelen zich machteloos.'

De maatschappij gaat er steeds meer van uit dat iemand geen foute keuzes meer mag maken. Terwijl dat juist ook weleens goed zou zijn want daar kan je veel van leren, stelt Elshout. 'Je ziet deze manier van denken terug in hoe een werkloze denkt. Hij heeft een grote fout gemaakt, want hij heeft geen baan. Dat onbegrip ben ik herhaaldelijk bij werklozen tegengekomen. Ze hebben een opleiding, soms zelfs twee afgeronde universitaire studies. Ze solliciteren op vacatures waarbij ze aan alle eisen voldoen, en toch komen ze niet aan het werk. Het komt dan niet in iemand op om te denken: dat is niet mijn schuld, maar bijvoorbeeld de schuld van de werkgever omdat hij me niet kiest.'

Ge´soleerd
Een werkloze heeft niet alleen een groeiende afstand tot de arbeidsmarkt, maar die komt ook ge´soleerd in de maatschappij te staan. 'Als we vinden dat we een maatschappij hebben van winnaars, moeten we ook beseffen dat er verliezers zijn. Want zonder verliezers zijn er ook geen winnaars. Wat mij betreft mag de erkenning die zogenoemde maatschappelijk succesvolle mensen krijgen en zichzelf toeschrijven, best gerelativeerd worden. Dat geldt voor het falen net zo goed. In deze tijden is je maatschappelijke positie niet rotsvast. Ontslag kan iedereen overkomen. Dat is dus geen schande.'

Het is de hoogste tijd dat de opvatting over werk en werkloosheid wordt gemoderniseerd, wordt aangepast aan de veranderde arbeidsmarkt, vindt de onderzoekster. 'Je bent niet meer het bedrijf waar je veertig jaar werkt. De arbeidsmarkt is niet zo statisch meer. Bij flexibilisering van de arbeidsmarkt past een identiteit die vloeibaar wordt. Het draait niet meer alleen om werk. Het zal vaker voorkomen dat iemand tussen twee banen inzit.'


Tussenstuk:
Tips

Kom bij een eerste kennismaking niet te snel op de proppen met de vraag: wat doe je. Of stel die vraag bijvoorbeeld pas nadat je jouw gesprekspartner uitgebreid hebt verteld over jouw vrijwilligerswerk.
Er moet meer aandacht zijn voor het mogen falen, het 'even niet weten'.
Verdiensten moeten ruimer worden gedefinieerd. Een topbestuurder kan niet zonder schoonmaker.
Raak je werkloos, besef dat je zelfrespect ook uit andere bronnen kan halen. Een bijzondere hobby, vrijwilligerswerk, of probeer een stage bij een bedrijf af te spreken.
Zoek de schuld van werkloos zijn niet te veel bij jezelf. Kijken waar je jezelf kunt verbeteren mag best, maar besef dat de arbeidsmarkt krap is. Als een werkgever zegt dat je niet past in 'het profiel' is dat niet jouw schuld, maar de keuze van dat bedrijf.

 

Tussentitel: dus omlaag die inkomensverschillen , of belasting erop

 


Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]