De Volkskrant, 10-09-2011, door Paul Brill .2007

Kishore Mahbubani

Kishore Mahbubani verbleef in 2001 in New York als VN-ambassadeur van Singapore. Rond 9/11 begon hij naam te maken als de intellectuele profeet van de opkomst van AziŽ - en de neergang van het Westen.

Tussentitel: Amerika had enorm kunnen profiteren als het de juiste vragen had gesteld

Op slag verandert de toon. De interviewer wordt niet meer toegesproken als een journalist die louter zichzelf en zijn krant vertegenwoordigt - nee, hij belichaamt heel Europa en draagt met terugwerkende kracht medeverantwoordelijkheid voor het Europese kolonialisme. 'Dit is een treffend voorbeeld van het kijken naar China door een Europese bril', zegt Kishore Mahbubani bestraffend. 'En daarom kost het jullie Europeanen zoveel moeite om China te begrijpen.'

De oorzaak van zijn - overigens kortstondige - ergernis: nadat hij had gememoreerd dat Mao Zhedong in China nog steeds op handen wordt gedragen en dat die adoratie oprecht is, opperde zijn Nederlandse gast dat diezelfde Mao toch ook miljoenen landgenoten de dood heeft ingedreven - een massamoordenaar dus - en dat het een grote stap vooruit zou zijn als de Chinezen dit ten volle zouden erkennen. Helemaal verkeerd. 'Jullie willen de geschiedenis van Mao als massamoordenaar onthouden. Maar de geschiedenis die de Chinezen het meest aan het hart gaat, is die van de Europese nederzettingen in Shanghai en hoe de Europeanen hen vernederden. Jullie moeten leren het verleden meer door Chinese ogen te bezien.'

Plaats van het gesprek: de derde verdieping van de Lee Kuan Yew School of Public Policy, een prestigieuze afdeling van de Nationale Universiteit van Singapore, genoemd naar de stichter en eerste president van het onafhankelijke Singapore. Het complex straalt rijkdom uit. Weelderig gazon voor en achter, verderop liggen botanische tuinen en sportvelden. Binnen is alles ruim en goed verzorgd. De werkkamer van een modale Nederlandse rector magnificus kan minstens twee keer in die van decaan Mahbubani.

Nu is de 63-jarige Mahbubani zeker geen modale decaan. Wanneer de inmiddels stokoude Lee Kuan Yew nog wel eens op de televisie verschijnt om zijn mening over van alles en nog wat te geven, wordt hij onveranderlijk geÔnterviewd door Mahbubani. Deze heeft niet alleen zijn sporen verdiend in de wetenschap, maar ook in de diplomatie. Toen de vliegtuigen zich op 11 september 2001 in de Twin Towers boorden, verbleef hij in New York omdat hij zijn land op dat moment diende als ambassadeur bij de Verenigde Naties.

Maar bovenal is Kishore Mahbubani bekend als dť profeet van de opkomst van AziŽ - en de gelijktijdige neergang van het Westen. Het begon met een paar artikelen en in 2001 kwam zijn eerste boek over dit onderwerp uit: Can Asians Think? Understanding the Divide Between East and West. In 2008 deed hij er nog een schep bovenop met The New Asian Hemisphere. The Irresistible Shift of Global Power to the East.

Hebben de aanslagen van 9/11 zijn denken over de rol van het Westen en over de mondiale machtsverhoudingen sterk beÔnvloed? Mahbubani aarzelt over het antwoord. Zoals bijna iedereen herinnert hij zich levendig hoe hij het nieuws hoorde. 'We woonden zo'n twaalf blokken ten noorden van het VN-gebouw. Ik stond op het punt naar kantoor te gaan. Maar ik ben thuis gebleven en heb de rest van de dag naar CNN gekeken en voortdurend getelefoneerd. Een Singaporaanse bank had een vestiging in het World Trade Center. Maar al het personeel is er tijdig uitgekomen.'

'Mijn eerste gedachten? Er heerste vooral verwarring in de eerste uren. Je wist niet wie erachter zat en of er nog meer aanslagen zouden volgen. Maar ik had al wel snel het idee dat dit een ingrijpende gebeurtenis was, die de loop van de geschiedenis zou veranderen.'

Een ingrijpende gebeurtenis met een tragische inslag, en volgens Mahbubani niet alleen in menselijk opzicht. Want hij ziet 9/11 ook en vooral als een politieke tragedie - voor het Amerikaanse aanzien in de wereld, wel te verstaan. 'In eerste instantie was er veel sympathie voor Amerika. Het had daarvan enorm kunnen profiteren als de juiste vragen waren gesteld: waarom worden we zo gehaat, hoe kunnen we de woede ombuigen? Maar dat gebeurde niet. De sympathie werd verspeeld. Ik vind het nog steeds onthutsend hoe zeer het buitenlandse beleid is gekaapt door mensen als Dick Cheney, Donald Rumsfeld en Paul Wolfowitz.'

Maar het kan toch niet verbazen dat een grootmacht die in het hart wordt geraakt, hard terugslaat?
'In Afghanistan, nee dat niet. Dat werd ook gedekt door een unanieme resolutie van de Veiligheidsraad. Maar de Amerikanen hadden geen exitstrategie. En wat ik vooral als een kapitale vergissing zie, is de invasie van Irak.'

Na 9/11 hebben de VS hun aandacht welhaast obsessief op de islamitische wereld gericht en met de invasie van Irak hebben ze hun betrekkingen met de moslimlanden zwaar belast, meent Mahbubani. Hij is ervan overtuigd dat een politiek charme-offensief meer zoden aan de dijk had gezet. Meer in het bijzonder: een veel krachtigere inspanning om tot een regeling van de Palestijnse kwestie te komen. Want 'de kern van de problemen met de islamitische wereld wordt gevormd door de onevenwichtige Amerikaanse stellingname in het IsraŽlisch-Palestijnse conflict'.

Maar dat charme-offensief is er gekomen onder president Obama, zonder dat het iets losmaakte. Is het fundamentele probleem niet dat de islamitische wereld hevig achterblijft in ontwikkeling?
'Dat verschilt nogal per land. IndonesiŽ doet het redelijk - en dat is het grootste moslimland in de wereld. Waarom de ontwikkeling in sommige landen is gestagneerd, vind ik eigenlijk een raadsel. Neem Noord-Afrika - dat is toch maar door een smal reepje zee gescheiden van Europa. Maar Europa heeft het niet meegezogen in zijn economische succes. Een duidelijk contrast met Oost-AziŽ, waar landen met zeer verschillende culturen als Japan, China en Zuid-Korea elkaar hebben kunnen opstuwen.'

 

Hoe dan ook, het Westen moet zich niet langer blind staren op de mate van democratie in het Midden-Oosten, vindt Mahbubani. Net zo min als in AziŽ. Want het komt aan op 'good governance', goed bestuur. Dat is momenteel belangrijker dan democratie. 'Neem de Filipijnen: ze deden het slecht onder de dictatuur en ze doen het slecht onder een democratisch bestel.'

Wie volgens Mahbubani het belang van goed - en desnoods autoritair - bestuur uitstekend begrijpen, zijn de Chinezen. 'In China is de angst voor chaos veel groter dan het verlangen naar democratie.' Na anderhalve eeuw van chaos beleven ze nu 'dertig paradijselijke jaren', met dank vooral aan de hervormingen van Deng Xiaoping.

Bovendien heeft Peking na 9/11 'briljante geopolitiek' bedreven. 'Toen de VS een nieuwe VN-resolutie nodig hadden om ervoor te zorgen dat er weer Iraakse olie kon worden uitgevoerd, hebben de Chinezen daarin bewilligd, met als tegenprestatie dat de regering-Bush Taiwan aan banden legde en China veel meer de ruimte gaf. En ze legitimeerden de Amerikaanse aanwezigheid in Irak, wetende dat hoe langer de VS in Irak bleven, hoe zwaarder ze zouden bloeden. Geopolitiek gezien is Amerika de grote verliezer van 9/11 en China de grote winnaar.'

Niet dat de VS bezig zijn hun leidende positie in de wereld te verspelen, maar mede onder invloed van 9/11 is er een trend ingezet die volgens Mahbubani onomkeerbaar is. Het uitputtende gevecht dat deze zomer in Washington is gevoerd over het schuldenplafond, ziet hij als een nieuwe aanwijzing daarvan. Wat de wereld te zien kreeg, was de krachteloosheid van 'een supermacht op zijn retour', waar 'veel politici oogkleppen op hebben'.

Laten we proberen tien jaar in de toekomst te kijken. Wat zijn de vijf belangrijkste mogendheden wanneer wordt herdacht dat de aanslagen op New York en Washington 20 jaar geleden plaatsvonden?
Mahbubani heeft geen moeite met de eerste drie: dat zijn China, de Verenigde Staten en India - in die volgorde. Nummer vier? Misschien wel BraziliŽ. Of anders toch Japan, en dan BraziliŽ op de vijfde plaats. En Europa dan? Mahbubani glimlacht minzaam: 'In elk geval geen individueel land. En Europa als geheel heeft enorme problemen.'

 

Tussenstuk:
Kishore Mahbubani

Geboren in Singapore (1948).

Werd in 2005 door Foreign Policy uitgeroepen tot een van de 100 belangrijkste intellectuelen in de wereld.
 

IRP:   


Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]