De Volkskrant, 05-09-2011, door Arjen van der Ziel 03 apr.2007

Interview | Renée Hirschon, antropologe en Griekenlandkenner

'Bij Grieken is belofte slechts intentie'

Griekenland-expert Renée Hirschon waarschuwt Westerse politici voor de Griekse neiging om loze beloften te doen. 'De EU en het IMF houden te weinig rekening met cultuurverschillen.'

Tussentitel: Vrijwel elke Griek probeert de staat af te zetten | Renée Hirschon, antropologe

De West-Europese politici, diplomaten en adviseurs die proberen de Griekse financiële crisis te bezweren, houden het in het openbaar doorgaans netjes. Maar achter de schermen wordt er hartgrondig gemopperd op de Griekse collega's. Waarom houden ze zich niet aan hun afspraken en deadlines? En waarom beloven ze telkens weer allerlei dingen die ze niet waarmaken? 'Je moet de Grieken voortdurend onder druk houden', zei een Westerse diplomaat onlangs. 'Anders doen ze niks.'
    Volgens Renée Hirschon (67), antropologe en Griekenland-kenner aan de Universiteit van Oxford, komen de irritaties voort uit fundamentele verschillen tussen de West-Europese en de Griekse cultuur. 'Het tijdsbegrip dat wij in het Westen hanteren, heeft zich in zeshonderd jaar tijd ontwikkeld. De industriële revolutie heeft een belangrijke rol gespeeld. Om op grote schaal dingen te fabriceren, moet je er op aan kunnen dat werknemers allemaal op hetzelfde tijdstip beginnen.Maar Griekenland is nooit echt geïndustrialiseerd. De Griekse economie wordt vooral gedomineerd door kleine en middelgrote bedrijven.'
    Hirschon is getrouwd met een Griek, werkte tien jaar lang aan een Griekse universiteit, en houdt zich al veertig jaar als wetenschapper bezig met Griekenland. Volgens de Britse antropologe gaapt er in Griekenland een grote kloof tussen wat mensen zeggen en wat ze doen. 'Grieken spelen met woorden. Beloften zijn vaak slechts een uiting van een intentie of een emotie.'
    'Neem het ontbreken van een kadaster, een van de grootste obstakels bij de aangekondigde privatisering van overheidsland. Dit is al zo'n vijftig jaar een onderwerp. De Europese Unie heeft in het verleden hiervoor geld gegeven, maar dat geld is verdwenen. Sinds het begin van de crisis belooft deze regering om er werk van te maken. Maar er is weinig gebeurd.'

Waar komt die neiging tot met maken van loze beloften vandaan?
'Grieken houden er niet van verplichtingen te hebben of verantwoording af te leggen. Ze ervaren dat als een aantasting van hun vrijheid. Ze willen best iets beloven, maar willen daar geen verplichting aan overhouden.
    'Zelf zijn de Grieken ook zeer sceptisch over verbale uitingen van andere mensen. Ze gaan er van uit dat mensen niet doen wat ze zeggen. Buiten de eigen familie wantrouwen Grieken elkaar diep.'

Westerse politici doen er dus verstandig aan hun Griekse collega's ook niet te snel te vertrouwen?
'Een zekere voorzichtigheid is verstandig. Grieken zelf kunnen het woordenspel van hun landgenoten 'decoderen': ze voelen aan wat loze beloften zijn. Maar Westerse politici hebben daar over het algemeen weinig gevoel voor. Je ziet die culturele verwarring bijvoorbeeld bij de Griekse belofte om de komende jaren voor 50 miljard euro te privatiseren. De Europese Unie en het Internationaal Monetair Fonds beschouwen zoiets dan als een harde toezegging, maar voor de Grieken is het meer een soort intentieverklaring. Ze zullen vast wel wat privatiseren, maar ze gaan zeker niet alles doen.'

Als Grieken niet van verplichtingen houden, waarom is hun regering dan al die schulden aangegaan?
'Het was de Griekse staat die al dat geld leende. En dat kon de meeste Grieken tot voor kort weinig schelen. De staat is voor hen een vijand. Vrijwel elke Griek probeert de staat zo veel mogelijk af te zetten. Die houding gaat terug tot de Ottomaanse tijd, toen de Grieken werden overheerst door de Turken. Griekse boeren verborgen hun oogst toen om de belastinginspecteur te misleiden. Mogelijk is de huidige diepgewortelde cultuur van belastingontduiking in die periode ontstaan. Bij maatschappijen die koloniaal of imperiaal zijn overheerst, zie je vergelijkbare problemen.
    'En Europa werd door Griekse politici de afgelopen jaren gezien als een melkkoe. Veel van dat Europese geld werd gebruikt om hun patronagenetwerken te onderhouden. Het probleem is dat de politici lang met dit soort dingen zijn weggekomen. De Griekse regering is er daardoor van overtuigd dat zij ook deze keer op het nippertje zal worden gered.'

Maar in ruil voor de noodleningen van de EU en het IMF moeten de Grieken drastisch hervormen. Ze lijken nu toch echt flink wat verplichtingen te moeten accepteren.
'Ja, ze staan onder druk om hun hele systeem te veranderen. Maar de EU en het IMF houden te weinig rekening met de cultuurverschillen. Zo hebben ze die 50 miljard aan privatiseringen als een soort dictaat met een ultimatum oplegd. Dat werkt niet. Je kunt dingen dicteren aan gedisciplineerde culturen. Maar bij Grieken is dat vragen om rebellie. Als je met Grieken iets wilt bereiken, moet je ze de indruk geven dat ze als partners meewerken aan een gezamenlijk inspanning. Dán zullen ze dingen uitvoeren.'


Naar Westerse organisatie, noord-zuid , Westerse organisatie , Sociologie lijst , Sociologie overzicht , of site home .