De Volkskrant, 04-10-2012, door Ward Davertum, werkzaam als HR-manager in diverse organisaties .2010

Oudere werknemer doet straks in stilte z'n werk

De hervorming van de arbeidsmarkt zal niet alleen ouderen, maar ook bedrijven schaden.


Tussentitel: Brieven van 50-plussers kwamen op het derde stapeltje terecht

Regelmatig komt het onderwerp 'de oudere werknemers en werk' in de media. NOS filmt ouderen op de camping, NRC Handelsblad plaatst artikelen over 'niet bij de pakken neerzitten' en het hebben van plan B, en De Telegraaf maakt melding van een plan van een D66-Kamerlid dat een notitie heeft geschreven over de kansen van ouderen op de arbeidsmarkt.

Opvallend is dat het allemaal slachtoffers of deskundigen langs de lijn zijn die aan het woord komen. De beroepsgroep die de problematiek dagelijks onder ogen ziet, houdt zich heel stil in het publieke debat. Het is zaak deze stilte te doorbreken. Ik werk meer dan 20 jaar als personeelsmanager met ervaring binnen diverse organisaties. Mij valt op dat twee belangrijke zaken rondom het onderwerp 'ouderen en de arbeidsmarkt' structureel ontbreken in de discussies.

Ten eerste: vanwaar plotseling toch weer dat heilig geloof in de marktwerking als oplossing voor problemen? We hadden toch juist geconcludeerd dat we de afgelopen decennia veel te naïef zijn geweest in ons geloof in marktwerking als oplossing voor velerlei problemen? Het eerste kabinet Rutte schreef in de Hoofdlijnennotitie aanpassing ontslagrecht en WW: 'Arbeidsmobiliteit zorgt ervoor dat de mensen op de banen komen waar hun vaardigheden het best tot hun recht komen.'

Ook D66 komt met aandoenlijke remedies om de arbeidsmarkt voor ouderen beter te laten werken: bijscholingscheques, fiscale voordelen, een no-riskpolis in de ziektewet, het openbreken van de 'gouden kooi' door opgebouwde rechten af te nemen en natuurlijk de afgesleten term 'een leven lang leren'.

Punt is dat de arbeidsmarkt, al toen ik in de tweede helft van de jaren tachtig begon in dit werk, stevig discriminatoir werkt. In de tijd dat sollicitaties nog per brief binnenkwamen, maakte degene die de brieven opende drie stapeltjes van de binnenkomende reacties. Eén stapeltje met de mensen die te weinig 'bagage' hadden voor de vacature (een mix van te lage opleiding, te weinig achtergrond of minimaal noodzakelijk geachte ervaring); een tweede stapeltje met de veelbelovende kandidaten (mooi aantal jaren passende ervaring en duidelijk jonger dan 40) en als laatste het stapeltje met de mensen die 'te veel bagage' hadden. Te veel bagage betekende simpeler gezegd: echt (veel) te oud om serieus te worden genomen als kandidaat.

Standaard lag iedere sollicitant boven de 50 jaar op dit laatste stapeltje. In afwijzingsbrieven werd van je verwacht dit netjes te versluieren. Je werd geacht pas in het laatst genoemde stapeltje te gaan grasduinen als de algehele respons echt bedroevend was. Liever zag men dat je de vacature nog eens ergens anders publiceerde.

De overheid zou per onmiddellijk een absoluut verbod moeten uitvaardigen om, op wat voor manier dan ook, bij de aanvang van een wervings- en selectieprocedure de geboortedatum van kandidaten te vragen. Dit zou dus het einde betekenen van het verplichte invulveld voor de geboortedatum op de zogenoemde recruitment portals - waar een sollicitant zijn gegevens moet invullen en zijn motivatiebrief en cv moet achterlaten om te kunnen reageren op een vacature. Bijna elke recruitment portal kent dit vermaledijde verplichte veld: geboortedatum. Discriminatie op de arbeidsmarkt is nu heel handig geautomatiseerd.

Het tweede wat ik mis in de discussie over de ontslagbescherming is het effect dat het min of meer om zeep helpen van ontslagbescherming heeft op de heersende cultuur binnen organisaties, waar nu nog vaak de meer ervaren medewerkers als het nodig is intern hun zorgen of bedenkingen kunnen uiten over voorgenomen besluiten en ontwikkelingen.

Een lezenswaardig stuk over de cultuur die je krijgt als mensen moeten vrezen voor hun ontslag op het moment dat ze hun mond open zouden doen, is Silence Kills van Joseph Grenny uit 2003. Veel schandalen in de VS (Enron, Worldcom, de NASA met de Columbia) zijn terug te voeren op het fenomeen dat medewerkers uit vrees voor repercussies de mond stijf dichthouden over misstanden binnen hun organisatie en over beoordelingsfouten van hun chefs.

Als remedie tegen deze cultuur van het zwijgen wordt in de Verenigde Staten steeds vaker de kliklijn in stelling gebracht - een fenomeen dat ook in Europa in opkomst is. Mij lijkt het zinvoller om het ontstaan van een zwijgcultuur te voorkomen door veel omzichtiger dan nu gebeurt om te gaan met het aanpassen van onze ontslagbescherming. Mensen die zich niet laten gijzelen door angst voor sancties zullen onbevangener hun kritiek uiten.

Kortom: laten we voorkomen dat we straks een parlementaire enquête moeten houden over de hervorming van de arbeidsmarkt in 2012. We moeten nagaan waar de schoen nu echt wringt voordat we gemakzuchtige besluiten nemen met onderschatte bijwerkingen.





Red.: 

Naar De toekomst, consumptie , De toekomst , Klimaat & Milieu lijst , Wetenschap overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]