De Volkskrant, 21-06-2012, door Ronald de Leij, adviseur van werkgeversvereniging AWVN. .2010

Preventieve toetsing ontslag moet blijven

Het verplicht vooraf door een onafhankelijke derde wegen van een aanzegging van ontslag is voor werknemer én werkgever een pleister op de ziel.

Tussentitel: Ontslagen worden is traumatische en in ons land bovendien sterk stigmatiserende ervaring

De 'Hoofdlijnennotitie Aanpassing ontslagrecht en WW', op 18 juni door minister Kamp van Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Tweede Kamer gezonden, schetst een helse machine. Volgens de brochure zijn de producten weliswaar deels teleurstellend - nauwelijks meer banen, nauwelijks minder werklozen - maar dankzij deze machine komen 'mensen sneller en vaker terecht op de plek waar hun capaciteiten het best tot hun recht komen'.

Schrap ik in deze zinsnede het woord 'vaker', dan kom ik zowaar in de verleiding enige sympathie op te vatten voor het onwaarschijnlijk complexe apparaat. Maar er staat 'vaker' en dus zal ik, eenmaal (maar wél sneller!) op zo'n capaciteitsplek aangekomen, die ook (uiteraard snel) weer moeten verlaten, anders is er van 'vaker' geen sprake. De mobiliteit die hier tot doel in zichzelf is verheven, staat in opmerkelijk contrast tot de overvloed aan 'vaste' contracten die de machine gaat opleveren terwijl daarenboven in de machine precies dát wordt vermalen wat een arbeidsovereenkomst tot een zogenaamd vast contract maakt: de preventieve ontslagtoets. Waardoor het geheel de trekken krijgt van een bedenksel uit de schatkamer van illusionist Hans Klok.

Ernstiger is dat de notitie van elk gevoel gespeend is. Inderdaad, een machine eigen. Werkgevers en werknemers zijn in de notitie minder eigenzinnig dan de cavia's in Avro's Wie-kent-kwis. Die weigerden nog weleens dienst of liepen de andere kant op. Daarvan is in de machinebureaucratie van de Hoofdlijnennotitie geen sprake. Terwijl de inhoud van A tot Z op menselijk gedrag betrekking heeft, wordt dat gedrag als volledig beheersbaar opgevat. Overal is aan gedacht en zonodig zal de helse machine in de verdere uitwerking alsnog worden voorzien van alle omloopkleppen en terugkoppelingen die nodig zijn om de uitkomst onvoorwaardelijk te garanderen.

Dat in 2002 de Nobelprijs voor de economie is toegekend aan een psycholoog, David Kahneman, moet aan het ministerie voorbij zijn gegaan. Had men van zijn bekroonde werk enige kennis genomen, dan zou de notitie niet alleen veel bescheidener zijn in zijn uitkomstvoorspellingen, maar zou ook wat ter compensatie van het verlies van de preventieve ontslagtoets in stelling wordt gebracht niet hevig naar behoud van de status-quo doen verlangen.

Het ontslagvraagstuk is geen vraagstuk van hoge kosten of ingewikkelde procedures. Volkskrant-columnist Martin Sommer heeft daar in twee van zijn columns op gewezen (O&D, 2 en 16 juni) en ook de Open brief van 11 juni van 16 hooggeleerden laat er geen misverstand over bestaan (vk.nl/ontslagrecht). Wat is het dan wel?

Het ontslagvraagstuk is een emotioneel vraagstuk. Zowel aan de zijde van de werknemer als van de werkgever. In het uitstekende interview met de Commandant der Strijdkrachten (Binnenland, 16 juni) keek het als zodanig even onmiskenbaar om de hoek toen het bezuinigen op Defensie ter sprake kwam.

Ontslagen worden is een traumatische en in ons land bovendien sterk stigmatiserende ervaring. Getuige de bekroonde speelfilm Up in the Air (2009) wordt het zelfs in 'hire and fire'-Amerika niet met schouderophalen geïncasseerd (als dat wel zo was zou geen producent er een speelfilm aan wagen). Maar in Amerika volgen op ontslag nieuwe kansen. In Nederland volgt op ontslag het stigma. 'Buiten uw schuld ontslagen, zegt u?'

Is het toe te schrijven aan onze calvinistische traditie dat wij de persoon die figuurlijk gevallen is, juist liever niet zien opstaan en het opnieuw proberen? Alsof een wederopstanding ons het wankele geloof in voorbestemdheid zal doen verliezen dan wel een opnieuw struikelen ons zal meesleuren in hun voorbeschikte ellende? En getekend is hier niet alleen de ontslagene, maar ook de failliet verklaarde, de overspannene, de gehandicapte. Zelfs degene die in een verkeerde wieg geboren is.

Ontslag aangezegd krijgen én iemand persoonlijk ontslag aanzeggen, is door de heersende moraal een ernstig verwondend gebeuren. Het verplicht vooraf door een onafhankelijke derde wegen van die aanzegging, is voor beide partijen - werknemer en werkgever - meer dan een pleister op de wonde, het is een pleister op de ziel.

Enige versoepeling van het ontslagrecht zou op lange termijn tot wijziging van die moraal kunnen leiden. Maar zowel op het een als het ander beneemt de Hoofdlijnennotitie het uitzicht. Want om het onheil te bezweren dat het vervallen van de preventieve ontslagtoets met zich mee zal brengen, wordt de werkgeversfunctie overladen met nog meer onmogelijke verplichtingen.

De werkgeversfunctie is al jaren de bezemkast, de bergzolder en het rommelhok van de politiek. Zonder gêne wordt de een na de andere gemeenschapstaak - van belastingheffing tot obesitas-preventie - op het bord van de werkgever geschoven. Alsof de overheid zelf handelingsonbekwaam is en de beroepsbevolking uit zwakbegaafden bestaat. Werkgevers daarentegen zijn tot alles bekwaam en in staat. Zij behoeven slechts een bescheiden verplichting. Maar niemand is tot ondernemen, geen ondernemer tot werkgeven en geen kleine werkgever tot groot werkgeven te verplichten. En daarom zullen de raderen van de helse machine voorzienbaar vastlopen in het vrij ondernemerschap en staat straks '...gans het raderwerk stil'.



Red.: 

Naar De toekomst, consumptie , De toekomst , Klimaat & Milieu lijst , Wetenschap overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]