De Volkskrant, 23-06-2012, door Frank Kalshoven, directeur van De Argumentenfabriek .2011

De ontslagdiscussie gaat niet diep genoeg

Tussentitel: Werknemers zijn geen volwassen contractpartij

Minister Kamp van Sociale Zaken maakt vaart met de afspraken uit het Lenteakkoord over ontslagrecht. Tegen de voorstellen wordt enthousiast oppositie gevoerd, onder meer door een groep hooggeleerde arbeidsjuristen, en door columnisten van de Volkskrant. Naar mijn smaak blijft de discussie te veel aan de oppervlakte. Ik kan namelijk geen bevredigend economisch antwoord vinden op de vraag: waarom is er überhaupt ontslagvergoeding? Denk even mee.

Als een werknemer en werkgever samen een arbeidsovereenkomst aangaan, gaat dat in essentie om een ruil tussen 'inspanning gedurende een aantal uren' en 'geld'. Bijvoorbeeld: 32 uur per week gedurende een jaar in ruil voor 30 duizend euro. Deze ruil is, van beide kanten, volledig. Hiermee bedoel ik: een werkgever mag geen 40 uur per week eisen. Een werknemer kan niet zeggen: ik krijg 35 duizend euro. Aan het einde van het jaar loopt het contract af, en hebben werkgever en werknemer geen verplichtingen meer tegenover elkaar.

Als de werknemer aan het einde van het jaar vertrekt, kan de werkgever geen vergoeding van hem eisen, hoe verstorend diens vertrek voor de organisatie ook kan zijn. Omgekeerd heeft ook de werknemer geen grond voor schadevergoeding.

Als dit geldt voor een jaarcontract en een twee- of driejarig, waarom zou dit dan veranderen bij een contract voor 'onbepaalde tijd'?

De formulering 'onbepaalde tijd' is van belang. Zou de afspraak zijn: 'contract tot aan pensioengerechtigde leeftijd', of, 'eeuwig', dan heeft het verbreken van het contract natuurlijk een prijs. Tussentijds een contract verbreken kost in principe geld - denk aan de voetballerij. Maar het 'onbepaalde' geeft aan: het kan een jaar zijn, of een decennium: we weten het niet en houden het dus open. Zolang werkgever en werknemer het beiden nuttig vinden, blijven ze bij elkaar. En in de tussentijd rekenen ze elke maand netjes af: de een levert tijd, de ander geld.

Vindt de werknemer het mooi geweest, dan is hij vrij om te vertrekken, met inachtneming van een opzegtermijn. Dat is wel zo netjes, als je gedurende meerdere jaren hebt samengewerkt. Omgekeerd, als de werkgever het mooi vindt, zou logischerwijs hetzelfde moeten gelden.

Waar is de 'schade' die de basis vormt van de ontslagvergoeding? Ligt die in het verleden? Dan heeft de werkgever dus systematisch te weinig loon betaald. Waarom heeft de werknemer daar dan niets van gezegd? Ligt die in de toekomst? Waarom is dat dan de verantwoordelijkheid van een partij die zich gedurende de looptijd van het contract netjes aan de afspraken heeft gehouden?

Nadenkend langs de lijnen van twee volwassen contractpartijen - werkgever en werknemer - blijft ontslagvergoeding dus buiten beeld. Anders geformuleerd: ontslagvergoeding veronderstelt ongelijkheid tussen werkgever en werknemer. Zo gauw we de werknemer zien als onderliggende partij - niet in staat over loon te onderhandelen, z'n eigen arbeidsmarktpositie in te schatten, te sparen voor magere tijden, en de eigen kennis en kunde op peil te houden - dan verandert het verhaal. Dan wordt de werkgever 'hoeder' van de werknemer - met alle gevolgen van dien, inclusief een ontslagvergoeding.

Ik kan ontslagvergoeding dus alleen begrijpen door de werknemer (en diens vertegenwoordigers zoals vakbonden en ondernemingsraden) te zien als een onvolwassen contractpartij. Dat stuit me tegen de borst. Er schuilt ook moreel gevaar in, in de zin dat ontslagvergoeding werknemers stimuleert zichzelf onvolwassen te gedragen, niet bij machte hun eigen arbeidzame leven vorm te geven.

Juist omwille van de emancipatie van de werknemer zou ik er dus voorstander van zijn de ontslagvergoeding geheel af te schaffen. Voor de goede orde: daar hoeven werkgevers financieel niet beter van te worden. We gebruiken wat mij betreft de uitgespaarde ontslagkosten voor een algeheel rondje loonsverhoging. En daarna is het: volwassen contractpartijen onder elkaar.


Red. :  de bv-Ik en de homo economicus hebben een derde broeder: de volwassen contractpartij- werknemer (geen woord over ongelijke machtsverhoudingen).


Naar Houding top I, moraal , Houding top I , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]