De Volkskrant, 17-11-2012, door Joop Schippers, hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit Utrecht .2011

Makkelijker ontslaan lost helemaal niets op

Werknemers makkelijker ontslaan lost het gebrek aan banen niet op. Integendeel. Het schaarse werk anders verdelen is een beter idee.


Tussentitel: Werkgever toch al kritisch over sollicitanten

Nogal wat mensen in Nederland hebben de discussie over regeerakkoord, zorgpremie en inkomens(her)verdeling met verbazing gevolgd. Niet in de laatste plaats de ruim vijf- à zeshonderdduizend mensen die momenteel werkloos zijn of dat de komende jaren dreigen te worden. Voor die verbaasde volgers van de politieke discussie telt maar één ding: houd ik mijn baan c.q. vind ik een nieuwe?

Wie vanuit dat perspectief naar het regeerakkoord kijkt en naar het deze week daarover in de tweede Kamer gevoerde debat is er niet vrolijker op geworden. Zo heeft het Centraal Planbureau berekend dat het (gewijzigde) regeerakkoord leidt tot een verdere stijging van de werkloosheid. Die vloeit onder andere voort uit bezuinigingen in de zorg en bij de overheid waar tot 2017 80.000 banen verdwijnen.

Maar ook bij banken en verzekeraars en in de industrie wordt volop gereorganiseerd en verdwijnen dagelijks arbeidsplaatsen. Eigenlijk kan het dus iedereen treffen, want ook organisaties waar je vroeger dacht een baan voor het leven te hebben (de post, het onderwijs) voeren reorganisatie op reorganisatie uit, veelal met gedwongen ontslagen.

Niet alleen loopt de werkloosheid verder op. Het kabinet bezuinigt ook op de activiteiten van het UWV en gemeenten die mensen moeten helpen een nieuwe baan te vinden: terwijl er rond de werkloosheid een dijkdoorbraak dreigt, is er minder geld beschikbaar voor zandzakken.

De boodschap die het kabinet heeft voor mensen die werkloos dreigen te worden, luidt: het wordt gemakkelijker om mensen te ontslaan, de WW-duur gaat van 36 naar 24 maanden en na één jaar (of anderhalf - dat staat nog te bezien) wordt de uitkering niet meer gekoppeld aan het laatstverdiende loon, maar aan het wettelijk minimumloon. De achterliggende gedachte, ontleend aan het traditionele neoklassieke economische gedachtengoed, is dat de arbeidsmarkt daarmee flexibeler zou worden en werklozen meer geprikkeld worden om een nieuwe baan te accepteren.

Maar zijn dat de echte problemen van de Nederlandse arbeidsmarkt? Diverse onderzoeken wijzen in een andere richting. In de eerste plaats tonen allerlei internationale ranglijsten dat Nederland hoog scoort op het punt van arbeidsmarktflexibiliteit. Zeker in vergelijking met een belangrijke handelspartner als Duitsland.

In de tweede plaats blijken bedrijven - binnen de grenzen van fatsoen en rechtsbescherming - als dat nodig is betrekkelijk eenvoudig van overtollig en slecht functionerend personeel af te kunnen, zowel bij collectieve als bij individuele zaken. De oplopende werkloosheid is daarvan het bewijs.

Groter probleem is dat het aantal banen de komende jaren tekortschiet om iedereen die wil of kan werken ook daadwerkelijk van een arbeidsplaats te voorzien. Zelfs als de economische groei weer zou aantrekken, valt te betwijfelen of dat ook onmiddellijk uitbreiding van de werkgelegenheid oplevert.

Niet toevallig organiseerde het ministerie van Economische Zaken onlangs een conferentie waar baanlozengroei een centraal thema was. Daarnaast lijkt de werkloosheid vooral jongeren en ouderen te treffen. Jongeren komen nauwelijks aan een vaste baan en krijgen amper gelegenheid om ervaring op te bouwen. Ouderen merken dat als ze eenmaal hun baan verliezen de kans op herintreden bijzonder klein is. Daarbij lijkt - ondanks de toenemende vitaliteit van de vergrijzende bevolking - de grens van wie als 'ouder' moet worden bestempeld steeds verder te dalen. En dat terwijl het regeerakkoord aangeeft dat de AOW-leeftijd versneld naar 67 jaar gaat.

Niet werken, zeker als dat wat langer duurt, schaadt het arbeidsvermogen van mensen. Je raakt je routine kwijt, je verliest de aansluiting qua kennis van productieprocessen en je ontwent gemakkelijk het dagelijkse ritme. Werkloosheid heeft daarmee een zelfversterkend karakter: wie eenmaal aan de kant staat, ziet zijn/haar kansen op een nieuwe baan per maand afnemen. En dat in een arbeidsmarkt waar werkgevers zich toch al regelmatig kritisch uitlaten over sollicitanten.

Bij jongeren missen zij vaak commitment en nauwkeurigheid. Bij ouderen rapporteren werkgevers problemen rond belastbaarheid, flexibiliteit en ict-vaardigheden. Voorafgaand aan de economische crisis kwam regelmatig voor dat werkgevers een baan liever vacant lieten dan een kandidaat aan te stellen die niet voldeed aan de productiviteitseisen. De vraag hoe moeilijk of makkelijk je zo'n werknemer vervolgens weer kunt ontslaan, is dan helemaal niet aan de orde.

De logische volgorde is dus dat er eerst banen moeten zijn. Vervolgens moeten er geschikte (dus voldoende productieve) werknemers zijn om die banen te bezetten. Dat vergt investeringen in aanvullende scholing, begeleiding van werklozen die op eigen kracht de weg naar de arbeidsmarkt niet (terug)vinden en het werk maken van een leven lang leren.

Tenslotte kun je je afvragen of er belemmeringen zijn waarom werkgevers die, op zich geschikte, werknemers niet zouden willen aanstellen. Daarbij kun je - als een van de factoren - ook kijken naar het ontslagrecht.

De beleidsmatige focus op de laatste en minst belangrijke schakel in de keten kan niet anders dan tot teleurstellende uitkomsten leiden. Beter ware het de aandacht te richten op de vraag of je nieuwe werkgelegenheid kunt creëren. Sommigen zien daarvoor kansen door te investeren in vergroening van de economie. Anderen kijken naar de topsectoren.

Lukt uitbreiding van de werkgelegenheid op korte termijn niet, dan is de vraag of verdeling van het schaarse werk - ook een vorm van nivelleren - niet beter is voor het behoud van het arbeidsvermogen van de gehele beroepsbevolking dan al het werk te concentreren bij een groep die de werkdruk ziet oplopen en een steeds grotere andere groep buitenspel te laten staan.

Dat vergt een fundamentele discussie over de vraag hoe je de arbeidsmarkt wilt organiseren en waar je op termijn als land je brood mee wilt verdienen. Accepteren dat oplopende werkloosheid 'nu eenmaal' de collateral damage is die hoort bij het terugdringen van het overheidstekort, maakt de Nederlandse economie niet sterker en is zeker niet sociaal.


Red. :


Naar Houding top I, moraal , Houding top I , Sociologie lijst  , Sociologie overzicht  , of site home .
 
[an error occurred while processing this directive]