De Volkskrant, 07-06-2012, column door Marcel van Dam, socioloog

.2007

Een politieke dwangneurose

Tussentitel: Zelfs Martin Sommer ziet het niet zitten en dat wil wat zeggen

De Eerste Kamer is een onderzoek begonnen naar de gevolgen van de privatiseringsgolf die Nederland sinds de jaren negentig heeft overspoeld. De eerste dag al leverde de onderzoekscommissie stof voor de eindconclusie. In de Volkskrant vatte Robert Giebels (Economie, 5 juni) het verhoor door de commissie van drie gerenommeerde onafhankelijke bestuurlijke kopstukken als volgt samen: 'Overheid en politiek hebben geen idee van de effecten van privatisering. Onbekend is welk belang wordt gediend bij het overhevelen van overheidstaken naar de markt, wat dat kost en oplevert en of daarmee een behoefte van de burger wordt vervuld.'

Vernietigender kan een beleid niet worden getypeerd. Het is jammer dat de opdracht van de commissie beperkt is tot het onderzoeken van de privatisering en verzelfstandiging van overheidsdiensten. Dat is slechts een onderdeel van een omvangrijker proces van het vermarkten en liberaliseren van Nederland. In veel segmenten van de samenleving heeft dat proces huisgehouden, met verwoestende gevolgen. Een paar voorbeelden: de liberalisering van de omroep heeft de missie van de hele journalistiek in Nederland, commercieel en publiek, ingrijpend veranderd. De scheiding tussen redactionele en zakelijke belangen is steeds poreuzer geworden. Journalistieke ethiek is bij veel journalisten ondergeschikt gemaakt aan het scoren. Dat proces is niet zozeer het gevolg van de introductie van commerciŽle omroep, als wel van de regelgeving waarmee die gepaard ging. Het liberaliseren van de taxiwereld is op een drama voor iedereen uitgelopen. In sommige gebieden lijkt taxichauffeur een beroep geworden voor oplichters en afpersers. De thuiszorg en de schoonmaakbranche zijn slachtoffer geworden van een aanbestedingsdrift waardoor werken onder kostprijs alleen kan worden voorkomen door het dťhumaniseren van arbeid en zorg. Het liberaliseren van de financiŽle sector heeft de wereldeconomie jaren achteruit gezet en Europa aan de rand van de afgrond gebracht. De commissie zal ongetwijfeld nog veel meer falen aan het licht brengen.

Het geloof in het nut van liberalisering is dwangmatig en ziekelijk. Vergelijk het met een ziekte als smetvrees. Er is niets mis met het schoonhouden van je huis en van jezelf. Het wordt pas een ramp als alles, ook alles van waarde, eraan ondergeschikt wordt gemaakt. Dwangmatig gaat men voort op dezelfde weg, zelfs als het evident is dat dit voor burgers negatieve gevolgen zal hebben. Zo is overal in de westerse wereld te zien dat het vermarkten van medische zorg leidt tot meer gebruik, hogere kosten en verminderde toegankelijkheid voor mensen met een lage opleiding en een laag inkomen.

Met het Lenteakkoord werd de arbeidsmarkt verder geliberaliseerd, door werkgevers vrij te stellen van de verplichting ontslag van werknemers te motiveren en te rechtvaardigen. Iedereen weet dat mensen met een zwakke positie op de arbeidsmarkt, zoals laagopgeleiden en ouderen, daarvan het slachtoffer worden. Zelfs Martin Sommer ziet het niet zitten (O&D, 2 juni) en dat wil wat zeggen.

Ten slotte de liberalisering van de woningmarkt. Die is begonnen met de verzelfstandiging van de woningcorporaties midden jaren negentig. De overheid trok zich geleidelijk terug en de corporaties werden geacht als marktpartij de sociale volkshuisvesting zeker te stellen. Hun eerste daad als ondernemer was hun salaris 'marktconform' te maken, dus te verveelvoudigen. Vůůr de verzelfstandiging was de overheid verantwoordelijk voor het aantal te bouwen huurwoningen. Toen de overheid zich terugtrok, bleken de corporaties die taak niet te kunnen overnemen. Het aantal nieuwbouwwoningen liep gestaag terug; de markt is niet in staat de complexe procedures die nodig zijn om bouwwerken die er honderd of vijftig jaar staan - en waarvan niet zeker is hoelang ze rendabel blijven - planmatig te realiseren.

De terugval van de nieuwbouw is de oorzaak van het vastlopen van de woningmarkt. Die is verergerd door de vraaguitval als gevolg van de kredietcrisis. Toch gaat men gewoon door met verdere liberalisering, sinds kort gesteund door ongeveer alle partijen op die markt. Ook hier geldt weer: in de hele wereld is te zien dat naarmate de woningmarkt vrijer is, de huisvesting gemiddeld duurder is, leegstand en woningnood naast elkaar bestaan en mensen met het laagste inkomen in de slechtste buurten worden gedumpt. Met alle negatieve gevolgen van dien.

Liberalisering wordt altijd van het frame 'hervorming' voorzien. Maar het is een reactionaire hervorming, gericht op een gemoderniseerde vorm van het sociaal darwinisme van de 19de eeuw.


Red.:  Zie ook Pechtold in Buitenhof, 10-06-2012



Naar Privatisering  , Economie lijst , Economie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]