De Volkskrant, 10-03-2012, rubriek Politiek, door Martin Sommer .2011

Stagiair Samsom ontmoette alleen willoze slachtoffers

Tussentitel: vk opinie Als schuldhulpverlener kwam Diederik Samsom bij de mensen thuis. Maar de partijleider in spe schetst geen vrolijk wereldbeeld, schrijft Martin Sommer.

Diederik Samsom ontmoette alleen willoze slachtoffers
Ik denk dat de meeste vrouwen heel tevreden zijn met hun deeltijdbaan, niet inzien waarom ze meer zouden moeten werkenTijdens een debat over het leiderschap van de PvdA vertelde Diederik Samsom over zijn avonturen als straatcoach en schuldhulpverlener. Als straatcoach maakte hij mee hoe een jongen buiten speelde in de buurt van het Osdorpplein in Amsterdam. Op dat plein heerste een jeugdbende. Straatcoach Diederik wist, één teen op het plein en de jongen is verkocht, want bendelid. Dat hield Diederik tegen en nu zit de jongen op het gymnasium. 'Wat nou Mark Rutte met het uitzetten van de geluksmachine?'

Als schuldhulpverlener kwam Diederik bij de mensen thuis, trof een 20-jarige jongeman met meer dan 20 duizend euro schuld. Zijn vriendin zat naast hem op de bank, met nog meer schuld. Zij moesten uit elkaar omdat de schuldhulpverlening alleen op individuele basis werkt. Er kwam een ventje van 1,5 jaar de kamer binnen. 'Mijn hart brak', zei Diederik en hij sloot af: zo wreed is Nederland bij het oplossen van dit soort kwesties.

Stagiair Samsom
Mooi werk van stagiair Samsom. Maar geen vrolijk wereldbeeld van de partijleider in spe. Hij ontmoette alleen maar willoze slachtoffers van het lot. Mijn favoriete Amerikaanse columnist, David Brooks, schreef deze week in de InternationalHerald Tribune hoe de dominante verbeelding van het menselijk karakter een eeuw geleden de stoommachine was. In dit 'hydraulische mensbeeld' staat iedereen onder druk van zijn lage lusten die gekanaliseerd moeten worden, door opvoeding en het aanleren van deugdzaamheid. 'Jouw opdracht is jezelf in bedwang houden en nee zeggen tegen luiheid, inhaligheid, drugs en andere zonden.'

Tegenwoordig is een heel ander mensbeeld in zwang, het neurobiologische. Dat geldt ook voor Nederland waar Dick Swaab met het boek Wij zijn ons brein triomfen viert. In deze gedachtengang is de mens een zwarte doos, een automaat die reageert op stimuli van buiten. Zelf heeft hij niets in te brengen. Mensen maken schulden omdat er nu eenmaal zoveel geld te krijg is. Of worden lid van een bende, aangezien die op het plein opereert.

Vroeger keken marxisten naar de materiële krachten van de onderbouw. Sinds het marxisme wat minder getapt is, gaat het over incentives oftewel prikkels. In beide gevallen ontbreken de begrippen karakter, moraal en verantwoordelijkheid. Dat moet iets zeggen over de populariteit van Dick Swaab.

Prikkeldenken
Wie erop let, ziet overal prikkels. Als het slechte prikkels zijn, zoals bonussen van bankiers of prestatiebeloning voor de NS-directie, spreken we van marktisme of neoliberalisme. Maar het prikkeldenken is veel wijder verbreid, ook overheidsbeleid is vaak het prikkelen tot gewenst gedrag. Dat varieert van kinderbijslag tot belastingaftrek. Kinderen krijgen obesitas als er een snoepautomaat in de buurt staat. Dus weghalen die machine, en een coffeeshop moet op minimaal 350 meter afstand van school blijven. Prikkels zijn het morele gereedschap van een overheid die de burgers niet meer durft aan te spreken op gedrag en vlijt.

Dat heeft nadelen. Prikkeldenken is kostbaar aangezien er voortdurend 'geïnvesteerd' moet worden om mensen te verleiden het goede te doen en het kwade te laten. Bovendien is het verspillend vanwege onvoorziene effecten. Prikkels geven betekent immers niet dat mensen vanzelf het gewenste gedrag vertonen. (Je zou haast gaan denken dat de vrije wil wél bestaat.) De perverse gevolgen van de bonussen en de Vestia's kennen we maar al te goed, maar onbedoelde gevolgen zijn er ook bij goede en mooie prikkels.

Deze week debatteerde de Tweede Kamer over de bezuinigingen van minister Kamp op de kinderopvang-toeslag. Die toeslag is een prikkel met een deugdzaam doel, namelijk vrouwen aanmoedigen om meer te gaan werken. De toeslag is een groot succes. Het werken niet. Een regeling die in 2005 begon met 1 miljard, kostte vijf jaar later 3,3 miljard. Werken gingen de moeders zo weinig dat het CPB lichtelijk provocatief in een persbericht zette dat elke extra werkende moeder ongeveer 1 ton gemeenschapsgeld kost.

Bazinnen
Ik denk dat de meeste vrouwen heel tevreden zijn met hun deeltijdbaan, niet inzien waarom ze meer zouden moeten werken. En dankbaar de toeslag voor de kinderopvang toucheren. Geen wonder dat minister Kamp meent dat er wel wat af kan. Voorzitter taskforce kinderopvang Ina Brouwer dacht in deze krant van niet. Volgens haar kan de toeslagregeling nog geen vruchten afwerpen omdat de Nederlandse vrouw eeuwenlang achter het aanrecht is gehouden. Kinderen wegbrengen en dan eens flink uit werken gaan, dat zit niet in hun printplaat. Ook volgens Ina Brouwer zijn vrouwen niet de bazinnen van hun eigen brein. Een pover mensbeeld.



Red.:  webversie van printcolumn



Naar Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]