De Volkskrant, 16-05-2011, door Frank van Zijl .2009

'Ik schrijf als een snuffelende hond'

Vandaag ontvangt hij de P.C. Hooftprijs. Henk Hofland (83), monomaan journalist, essayist, columnist. Die al rokend een sprintje trekt naar tramlijn 3. 'Ik schrijf niet voor mensen die hun mening al klaar hebben nog voordat ik de eerste komma heb gezet.'

Alstublieft, zegt de heer Hofland, Henk Hofland, de eminente heer H.J.A. Hofland: wilt u tegen uw hoofdredacteur zeggen dat hij die steunkleuren weghaalt bij 'de belangrijkste stukken in de krant, de columns van Arnon Grunberg, Bert Wagendorp en bij de commentaren? Ik doe verdomme 's ochtends mijn leeslamp aan.'

Is het op uw leeftijd zo lastig te lezen?

'Ik kijk u nu aan als een arend. Denk erom.'

Begin tegen de bijna 84-jarige journalist, columnist, romancier en essayist niet over de ongemakken van het ouder worden. 'Het is een vermindering van het reliëf. Punt. Of je nu een arend bent of een blinde mol: je kunt het minder goed zien. Zwart op wit is zwart op wit. Alles wat het contrast vermindert, doet afbreuk aan de leesbaarheid.'

Vindt u die columns en commentaren echt de belangrijkste stukken in de krant?

'Het nieuws is natuurlijk belangrijker en de opening van de krant het allerbelangrijkste. Als het goed is, want als het Ajax is, dan denk ik: wat kan mij dat schelen? Ik was voor de oorlog een niet onverdienstelijk voetballertje bij Excelsior. Ik heb nog gespeeld op Woudestein. Maar in 1974, bij die nederlaag tegen Duitsland, heb ik het voetbal afgezworen.'

Op 14 december van het vorig jaar rinkelde in huize-Hofland de telefoon. Van de jury mocht hij vernemen dat hij de PC Hooftprijs had gewonnen. Uit het juryrapport: 'Niemand hier te lande heeft de afgelopen zestig jaar zo nauwlettend en tegelijk zo gedistantieerd, zo scrupuleus en tegelijk met zoveel sprezzatura, én met een van ijzeren discipline getuigende volharding en continuïteit, de maatschappelijke toestand gepeild.'

Dat is nog eens andere koek dan de uitverkiezing door zijn vakbroeders tot 'Journalist van de eeuw'. Die titel van jaren her, voor een chroniqueur en columnist, werd door 'nieuwshonden' met de nodige scepsis ontvangen. Hofland, schijnbaar nog steeds een beetje beduusd: 'Ik had die dag een goede vriend op bezoek. Ik leg die telefoon neer en zeg: ik heb de PC Hooftprijs gewonnen. Hij kijkt me aan en zegt: Henk, je ziet er in een klap jaren jonger uit.'

Vandaag wordt in het Letterkundig Museum de meest prestigieuze literaire prijs der Lage Landen aan hem uitgereikt. Hofland is de eerste journalist die dat overkomt. Hij toucheert een cheque van 60 duizend euro en spreekt zijn dankwoord uit. Tot slot klinkt gezang uit Die Dreigroschenoper.

Hoe schrijft u?

'Ik schrijf als een snuffelende hond die zich goed heeft voorbereid op zijn traject. Ik noteer mijn punt, dan begin ik aan mijn eerste zin, ik hoop dat die lukt, lukt die niet dan moet ik een blok omlopen, lukt die wel, dan snuffel ik verder: van het ene kom ik op het andere. Je bouwt, zoals je ook met een blokkendoos bouwt, of een machientje. Het is een vak dat je al doende leert.

'In de journalistiek is het verzamelen en rangschikken van feiten het belangrijkste. Eerst speuren, graven in archieven en vragen stellen aan degene die de handelingen heeft verricht. Als je achter het nieuws bent gekomen, moet je dat mooi opschrijven, in heldere taal zonder Engelse woorden. Een column is een heel ander genre. Dat is een demagogische rangschikking van de feiten met daaronder het geraamte van de redenering die eindigt in een conclusie. Een column zonder een conclusie is geen column. Zo zit het.'

De kern van het vak is: de feiten en niets dan de feiten. Maar de krant staat bomvol opvattingen.

'Ja. En ook sluipende opvattingen: 'maar liefst honderd...' Wat 'maar liefst'? 'Honderd' is genoeg en dan maak ik wel uit of dat 'maar liefst' is. Kijk eens, het hele leven is opiniërend geworden. Nu.nl vind ik een lekker internetkrantje: bij de tijd, snel, het nieuws is redelijk opgeschreven. Maar dan de reacties erop onder het kopje "JIJ". Daar komt het internetlompenproletariaat tevoorschijn, zeg. Niéts weten ze ervan! En allemaal maken ze ruzie met elkaar.

'De publieke moraal is zwaar in de war geraakt. Je moet met het woord ontzettend uitkijken, maar ik noem het toch: elite. Er is een elite. Er is een medische elite, er is een elite van mensen die verstand hebben van politiek. Maar de elite wordt niet meer geloofd. Als je op het internet kijkt: hoeveel mensen geloven dat Osama bin Laden nog altijd springlevend is; hoeveel mensen denken dat dit de allergemeenste moordpartij betrof die sinds Kennedy ten beste is gegeven. Dan denk ik: zoek het zelf uit, ik schrijf in de krant voor mijn vrienden die snappen dat ik er verstand van heb en die van de producten van mijn inzichten kunnen genieten. Ik schrijf niet voor mensen die hun mening al klaar hebben nog voordat ik de eerste komma heb gezet. '

Op de podia waarop u acteert, NRC Handelsblad en De Groene Amsterdammer, komt u toch niet in aanraking met dat 'internetlompenproletariaat'?

'Gelukkig niet.'

Wat vindt u van de wildgroei aan columnisten in de kranten?

'Ik noem geen namen. Maar er zijn columnisten die heb ik één keer gelezen en die ene keer was voor mij genoeg. Iedere redacteur zijn eigen column, dat is niet goed. Het devalueert het genre. We moeten erin wieden. En dan een iets grotere letter. En dan zwart op wit.'

Hoe heeft het zover kunnen komen?

'Meningen worden steeds belangrijker. Niet alleen omdat tegenwoordig iedereen er een kan hebben, maar omdat je ze wereldwijd kunt verspreiden. Het internet heeft ieder individu tot een machtig mens gemaakt. Je kunt denken: wat Pietje Puk zegt, lap ik aan mijn laars. Maar dat vindt Pietje Puk helemaal niet, want zijn mening gaat van Vuurland tot de Noordpool.

'Overal waar je internet hebt, waar je connected bent, is het van hupsakee, daar gaan we weer. Maar een mening is geen essay. En een mening is geen column. En een mening is niet het slot van een redenering die gebaseerd is op feiten. Want dat is een vak. En dat wordt beoefend door, ik kan het niet helpen, de elite. Wat dat betreft kunnen we veel stukjesschrijvers opruimen.'

Henk Hofland is een brompot, maar wel een van de vrolijke soort. Een man wars van moderniteiten, met klassieke opvattingen over kranten, die op straffe van zijn gesel dienen te voldoen aan een hoge standaard. Ze dienen enkel ter ordening en duiding van hoogwaardige, politieke en maatschappelijk relevante feiten.

Na de dood van Pim Fortuyn in 2002 maakte hij in een essay in De Groene de balans op. Hij schreef over de stand van de krant, die naar zijn opvatting is verworden tot een consumptieartikel. De wereld moet worden weergegeven in een dagelijks menu dat de klant het beste bevalt. 'Iedere dag een ander menu, altijd lekker. Een selectief totaal waarbij grote delen van de werkelijkheid buiten beschouwing zijn gelaten. Geen nieuws dat de pret bederft, maar lekker nieuws, licht verteerbaar consumptienieuws dat de lezer in staat van gepaste opwinding brengt.'

De dagbladpers is 'de vakpers van De Lach en het Amusantje' gaan beconcurreren. Meer en grotere foto's, nieuws over het liefdesleven van tv-sterren, roddel, life style, katernen vol info over het zich snel mondialiserende loltrappen. Een stortvloed van marginale luxe tot zuivere onzin die de consument als de parafernalia van zijn godsdienst beschouwt.'

'Dat zou ik nu nooit meer schrijven', zegt hij anno 2011, 'want het is gewoon geworden en het heeft zich steeds verder ontwikkeld. In mijn krant, maar ook in The New York Times draait het om life style, real estate, auto's en weet ik veel wat voor onzin. The New York Times op zaterdag, nog altijd een Goddelijke krant, is voor eenzesde relevant. De rest is onzin.'

Wat vindt u van de vernieuwing van uw eigen krant, NRC Handelsblad?
'Ik heb dat grote formaat altijd hinderlijk gevonden. En bij jullie stond Bert Wagendorp dan ook nog rechts bovenin. Wil ik dat lezen - want dat is een geweldige vent- hup, koffie om. Ik heb niets tegen tabloid. Maar als je één pagina laat vullen door één foto, dan zeg ik: daar is de krant niet voor.'

Maar we zitten toch midden in een beeldcultuur? 'Een foto vertelt meer dan duizend woorden.'

'Hou toch op. We zitten al in een beeldcultuur sinds Dick Bos zijn eerste boekje verscheen: Het geval Kleyn, in 1939. Plaatjes horen erbij. Maar ze moeten wel functioneel zijn, geen flauwekul.'

Ik kan me wel een foto voor de geest halen die ook bij u de hele voorpagina zou beslaan.

'De dode Osama. Natuurlijk! Die komt hoor. Ik weet het zeker. Niets blijft geheim. Die foto lekt uit. Wikileaks, weet ik veel, iemand in de omgeving van de president die heel veel geld wil verdienen. Want daar wordt een prijs voor betaald. Wat denk u dat Rupert Murdoch ervoor over heeft om die foto voorop The Sun of The New York Post te hebben?'

Meer dan wij in de rest van ons leven zullen verdienen.

'Ik vrees het ook, ja. Nou ben ik al wat ouder...'

U lijkt daar niet onder te lijden. En u schrijft en rookt maar door.

'Het kost me geen enkele moeite. Het schrijven niet, het leven niet. De tram halen, lijn 3 of lijn 12, ik zie hem aankomen en trek een sprintje. Ja, zeker. Aan de andere kant kan ik opstappen op lijn 5 of lijn 24. Dat is het traject van hoop en vrees. Wanneer is het de moeite waard om hard te gaan lopen als je de tram om de hoek ziet komen? Welk punt moet je genaderd zijn om de hoop te hebben dat je hem met een sprintje kunt halen? Het is een spelletje. Hiervoor loopt een vierbaansweg, daar doe ik het wat minder. Dat is een te groot risico.'

Daarvoor is het leven u toch te dierbaar.

'Ja zeg. Wat heb ik te wensen? Niets. Dan moet je het leven voortzetten. Hier op mijn werkkamer is de zaak voor even geplunderd door het Letterkundig Museum. Ze maken 16 vitrines ondermeer met manuscripten van nooit gepubliceerde romans. Maar los daarvan is dit mijn kleine heelal.'

U wenst ooit in het harnas te sterven, net als leeftijdgenoot Jan Blokker.

'Het beste ligt achter me, dat moet ik onder ogen zien, maar ik heb nog altijd het grootste plezier. Hier. Laptopje. Ook een zegen.'

CV H.J.A. Hofland

1927

Geboren te Rotterdam

1953

Na een studie aan Nijenrode treedt hij in dienst van de buitenlandredactie van het Algemeen Handelsblad, waar hij opklimt tot hoofdredacteur

1970

Legt hoofdredacteurschap neer na fusie met de Nieuwe Rotterdamse Courant. Begint een nieuw bestaan als commentator en columnist voor diverse media, waaronder NRC Handelsblad en De Groene Amsterdammer. Beroemd pseudoniem: S. Montag

1972

Tegels Lichten

1992

Audax-Columnistenprijs

1996

De Gouden Ganzeveer

1999

Uitgeroepen tot Nederlands journalist van de 20ste eeuw

2001

Eredoctoraat Universiteit Maastricht

2011

P.C. Hooftprijs

Henk Hofland publiceerde een stortvloed aan essays en columns, als ook diverse romans.

Winnaars PC Hooftprijs

2011 H.J.A. Hofland

2010 Charlotte Mutsaers

2009 Hans Verhagen

2008 Abram de Swaan

2007 J.M.A. Biesheuvel

2006 H.C. ten Berge

2005 Frédéric Bastet

2004 Cees Nooteboom

2003 H.H. ter Balkt

2002 S. Dresden

2001 Gerrit Krol

2000 Eva Gerlach

1999 Arthur Lehning

1998 F.B. Hotz

1997 Judith Herzberg

1996 K. Schippers

1995 A. Alberts

1994 J. Bernlef

1993 Gerrit Komrij

1992 Anton Koolhaas

1991 Elisabeth Eybers

1990 Kees Fens

1989 Jan Wolkers

1988 Rutger Kopland

1987 Hugo Brandt Corstius

1986 niet toegekend

1985 Niet toegekend

1984 Niet uitgereikt

1983 Hella S. Haasse

1982 M. Vasalis

1981 Karel van het Reve

1980 Willem Brakman

1979 Ida Gerhardt

1978 Cornelis Verhoeven

1977 Harry Mulisch

1976 Remco Campert

1975 Rudy Kousbroek

1974 S. Carmiggelt

1973 Hendrik de Vries

1972 Abel J. Herzberg

1971 W.F. Hermans

1970 Gerrit Kouwenaar

1969 Niet toegekend

1968 G.K. van het Reve

1967 Lucebert

1966 Anton van Duinkerken

1965 Niet toegekend

1964 Leo Vroman

1963 F.G.L. van der Meer

1962 Theun de Vries

1961 H.W.J.M. Keuls

1960 Victor E. van Vriesland

1959 Niet toegekend

1958 Pierre Kemp

1957 P.C.A. Geyl

1956 Anna Blaman

1955 A. Roland Holst

1954 L.J. Rogier

1953 F. Bordewijk

1952 J.C. Bloem

1951 E.J. Dijksterhuis

1950 S. Vestdijk

1949 Gerrit Achterberg

1948 A.M. Hammacher

1947 Arthur van Schendel

1947 Amoene van Haersolte



Naar Alfa en bèta denken, snelheid , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]