De Volkskrant, 24-02-2012, door CHRIS BUUR − 24/02/12, 00:00 .2009

Dwarsverbanden tussen kunst en actualiteit

Archetype

GeenStijl plaatste vaak een foto van Bert bij berichten over Job Cohen. Spitsvondig, niet alleen om uiterlijke redenen.

Gouden vondst was dat van website GeenStijl - toen Job Cohen een paar maanden PvdA-leider was, begon de site bij berichtjes over hem een fotootje van Bert te plaatsen. Die van Ernie. Het was een geshopte Bert, met een baardschaduw, een beetje ander haar en gewijzigde wenkbrauwen, maar goed beschouwd was dat photoshoppen overbodig. De uiterlijke gelijkenis met de echte Bert was oppervlakkig bezien al zo raak dat je de overeenkomst niet meer uit je hoofd kreeg.

De prominente wenkbrauwen en neus, de streepmond, de halsstarrig neutrale blik met licht geërgerde dan wel beledigde ondertoon. En zelfs de motoriek - Bert is een beetje slungelig, want langer dan Ernie, en vooral: zijn armen staan op stokjes, en daarmee beweegt hij net een beetje onhandig, zeker tegenover Ernies echte handen. Bert is maladroit.

Misschien wel het raakste en geestigste staaltje framing uit de anti-Cohen-campagne.

Ook omdat er onder de oppervlakte misschien nog wel een diepere gelijkenis schuilging. Bert is de straight man. Dat is een term uit het comedylexicon: komische duo's bestaan vaak uit een aangever en een grappenmaker - Frans van Dusschoten voor André van Duin, Hardy voor Laurel, en, straight man aller straight men in het komisch duo aller komische duo's, Bert voor Ernie. Dat heerlijk saaie van Bert (hij verzamelt paperclips) is er om Ernies speelsheid te faciliteren, Berts beleefde redelijkheid is er om Ernies pesterijtjes te incasseren, Berts constant volgehouden ratio om Ernies vreemde gedachtesprongen reliëf te geven. Pak er een Ernie-en-Bert-classic bij, de 'Tegenovergesteld-spel'-sketch, en je ziet hoe de rolverdeling werkt:

'Bert! Bert! Ik weet een heel erg leuk spel om te doen Bert!'

'Ernie, nou niet. Ik tel mijn paperclips.'' '

'Maar dat kan straks toch wel Bert? Dit is fan-tas-tisch! Het tegenovergesteld-spel. Je weet toch wat tegenovergesteld is?'

[licht geďrriteerd] 'Natuurlijk weet ik wat tegenovergesteld is.'' '

'Ja, dingen zijn tegenovergesteld als ze van elkaar verschillen zoveel als het maar kan.''

'Ja, ja. En tegenovergestelde dingen Ernie, daar ben ik persoonlijk gek op.'' '

'Oh! Mooi!''

'Maar ik heb toch geen zin om mee te doen.''

'Maar het is heel leuk Bert, weet je: jij zegt een woord en dan zeg ik het tegenovergestelde.'' '

'Nee, Ernie.'' '

'Ja, Bert. Het tegenovergestelde van 'nee' is ja! G-g-g-g-g.'' '

'Ernie Ernie Ernie ik doe NIET mee met je spelletje en weet je waarom niet? Hč, weet je waarom niet? Zal ik het je zeggen? Iedere keer als jíj een spel hebt dat jíj wil spelen kom ík er niet aan te pas. Als het míjn beurt is wil je ophouden.'' '

'Beginnen! Ja! Tegenover 'ophouden' staat beginnen! Was dat niet leuk Bert?'' '

'Ernie ik zei het toch, ik doe NIET mee, als IK begin hou JIJ er meteen mee op, zo gaat het altijd als we iets spelen, altijd!'' '

'Nooit Bert! Tegenover altijd staat nooit Bert! G-g-g-g-g.'' '

'Dat WEET ik Ernie, dat WEET ik. Maar ik speel nooit met je mee, nooit, dus nou doe ik het ook niet. Laatste woord: vergeet het!'' '

'Hm-hm. Tegenover vergeten staat herinneren! Ja! Herinneren! G-g-g-g-g.'' '

'OKEE OKEE OKEE! Goed! Prima! IK, DOE, MEE! Vandaag! Nou vooruit daar gaan we dan: 'spelen'.'' '

'Ehm... eh... hm... het tegenovergestelde van spelen... weet ik niet! Dan houden we nou maar op hč. Dag Bert!'

Vanaf het moment dat Bert weigert zich aan Ernies spelregels te onderwerpen, weet je dat hij verloren is. Hij is niet flexibel van geest genoeg om ze het hoofd te bieden en zo dartelt Ernie verbaal om hem heen. Bert probeert zich principieel aan zijn eigen regels te houden, maar dat is een hopeloos gevecht. Bert is van meet af aan de onderliggende partij, is geërgerd maar probeert beleefd en beredeneerd te blijven, en je weet ook dat Bert nooit anders zal kunnen.

Dat neemt je heel erg voor Bert in, je moet wel van Bert houden, hij is zo aandoenlijk aardig, zo welwillend, hij heeft het beste met iedereen voor. Maar je weet ook dat hij, zoals zovele straight men in komische sketches, uiteindelijk slachtoffer zal worden van de punchline van zijn tegenspeler. Zo bezien zijn er veel Ernies geweest voor Cohens Bert.

Komediemeester Mel Brooks was een verklaard bewonderaar van de straight guy. Hij vond dat diens functie voor de opbouw en de timing van de grap eeuwig werd onderschat. Inderdaad, zoals al eerder geconstateerd: Den Haag gaat hem missen.




Naar Alfa en bčta denken, snelheid , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]