De Volkskrant, 29-03-2014, door Martijn van Calmthout en Wilma de Rek .2009

Elementaire deeltjes

Een alfa en een bèta lezen Diederik Jekels Bèta voor alfa's. De alfa gaat het duizelen. En zelfs de bèta raakt een beetje in de war.


Lieve Wilma,

Ik schrijf je omdat jij een harde alfa bent en ik het nieuwe boek van Diederik Jekel voor me heb liggen: Bèta voor alfa's. Een boek voor jou dus eigenlijk, en niet voor mij als harde bèta. Ik ben van plan het te lezen en Jekel te betrappen op foutje of slordigheden en dan een beetje te knorren in de recensie. Over halve waarheden en wetenschapspopularisering. Maar ik ben de doelgroep niet. Dat ben jij. Dus lijkt het me handig als jij het ook leest. Dan hebben we samen de perfecte recensie: bèta voor alle mensen.

Ik las alvast een mooie zin, in de inleiding: dit boek gaat over kleine vragen met grote antwoorden. Dat leek me een mooie karakterisering van bèta. Alfa's doen het omgekeerde. Die hebben Grote Vragen over Het Leven en De Liefde en De Schoonheid. En steevast vrij kleine antwoorden.

Eens? Ik hoor het graag.

Ha Martijn,

Wij alfa's hebben natuurlijk helemaal niet 'steevast kleine antwoorden' en of jullie bèta's grote antwoorden hebben, valt te bezien. Grote vragen hebben jullie in elk geval net zo goed; vóór de inleiding waaruit jij citeert, staat een uitgebreide inhoudsopgave waarin alvast de moeder van alle grote levensvragen wordt aangekondigd: 'Wat is ons lot?' Die wordt in het laatste hoofdstuk behandeld.

Maar ik ga mijn inner nerd ontdekken en ben dus braaf voor in het boek begonnen. Het is leuker dan ik dacht. Ik begrijp eindelijk waarom het zo snel een bende is overal, in de keuken, op het bureau, in de kledingkast: dat komt doordat het universum altijd streeft naar de grootste maat van wanorde (of entropie, zoals jullie dat noemen). Dat had ik eerder moeten weten! De volgende vraag is dan natuurlijk waarom de mens - toch ook onderdeel van het universum - voortdurend probeert orde in die chaos te scheppen. Maar daar heeft Jekel het niet over. Zal wel een typische alfavraag zijn.

Lieve Wilma,

Ben ik weer. Ik heb de indruk dat Diederik Jekel zijn Grote Verhalen bij kleine vragen soms wat te groot maakt. Zijn verhaal over de zwaartekracht bijvoorbeeld gaat al snel over de kwadratenwet, die zegt dat de aantrekkingskracht tussen voorwerpen afneemt met één gedeeld door het kwadraat van de afstand. Ik zag je in gedachten al duizelen. Maar gelukkig Jekel ook. En dus rekent hij even voor hoe groot de aantrekking is tussen hemzelf en een meisje in de kroeg op een meter afstand: 0,3 micronewton. Micro-wat? Ongeveer evenveel kracht als waarmee de aarde aan een oogwimper trekt. Kijk, ik kan me voorstellen dat je dat opeens wel snapt. Voor de duidelijkheid: heel weinig dus.

Wat jou?

Ha Martijn,

Eén gedeeld door het kwadraat van de afstand: ja, van dat soort teksten raakt mijn soort wel in paniek. In de eerste hoofdstukken hanteert Diederik Jekel nog een vaderlijke, geruststellende toon. Als je niet te snel leest, is het redelijk te volgen. Ik heb geleerd dat iets warmer wordt naarmate de deeltjes van dat iets sneller bewegen, en dat bij -273,15 graden Celsius, het absolute nulpunt, alles stilstaat.

Maar hoe verder in het boek, hoe meer Jekel zijn doelgroep uit het oog lijkt te verliezen. De vaderlijke toon verdwijnt en hij gaat serieus college geven. Hij strooit ook met enge getallen. Ik lees nu bijvoorbeeld dat de 'Planck-temperatuur' op 140 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 graden ligt (misschien vergeet ik een paar nullen). Maar wat is precies de Planck-temperatuur en waarom heet die zo? En hoe spreek je zo'n getal uit?

Lieve Wilma,

Je bent het waarschijnlijk met me eens dat Diederik Jekel lekker schrijft in zijn Bèta voor alfa's. Dat mag ook wel voor de huis-bèta van De Wereld Draait Door natuurlijk. Maar als bèta kan ik moeilijk wennen aan zijn gebrek aan systematiek. Hij springt associatief van de hak op de tak, van koptelefoonsnoeren naar gastheorie en koelkasten en van de oerknal naar deodorant. En dan is er ook nog geen index om die ene passage over Newton nog even terug te zoeken. Ik raak daar een beetje van in de war, maar realiseer me ook: alfa's zijn gewend aan lange lappen tekst en verdwalen daar niet snel in. Raakt Jekel wat dat betreft de juiste snaren?

Benieuwd.

Ha Martijn,

Over snaren gesproken: ik dacht dat Jekel wel ergens zou uitleggen wat de snaartheorie ook alweer is. Maar in het hele boek komt die niet voor. Wel noemt hij de 'theorie van alles', waarnaar Einstein vanaf 1916 op zoek ging en die alle krachten en deeltjes zou beschrijven. Is die 'theorie van alles' hetzelfde als de snaartheorie of haal ik nu dingen door elkaar?

En dat zijn gebrek aan systematiek je hindert, heeft niks te maken met het feit dat je een bèta bent; dat hindert mij ook. Misschien zijn alfa's wel logischer ingesteld dan bèta's. Wij denken in verhalen, met een begin, een midden en een eind. Met dat eind zit het bij Jekel wel goed: vaststaat dat we eraan gaan. De vraag is alleen hoe: door een meteorietinslag, door een eruptie van de zon, of door een fatale botsing met een ander sterrenstelsel? Het begin wordt ook prima behandeld, met een fijne uitleg over de oerknal. Maar het midden stuitert alle kanten op.

Is het onderwerp niet gewoon veel te groot voor één boek? Je kunt je toch ook geen 'alfa voor bèta's' voorstellen met daarin alle romans, muziekstukken en theaterteksten gepropt die de wereld heeft voortgebracht?

Lieve Wilma,

Het echte pièce de resistance van Jekels Bèta voor alfa's is natuurlijk het hoofdstuk over Einsteins relativiteitstheorieën. Ik denk dat hij het adequaat doet, hooguit met te veel omhaal van woorden. Maar goed, kun jij als beoogde alfa volgen wat hij vertelt? En, de echte test of je er een bal van begrepen hebt, het ook in een paar zinnen navertellen?

Zo dadelijk meer over de theorie die niemand echt doorgrondt, de quantummechanica.

Ha Martijn,

Naar dat hoofdstuk was ik ook het meest nieuwsgierig. Ik hoopte dat ik eindelijk zou snappen wat Einstein precies bedoelde toen hij na de dood van een vriend in een brief aan diens weduwe schreef: 'Voor ons natuurkundigen bestaat tijd niet.' Maar dat snap ik nog steeds niet. Jekel zegt dat Einstein twee relativiteitstheorieën heeft bedacht, maar als hij wil uitleggen hoe die theorieën eruitzien, slaat hij zoveel zijpaden in dat ik al snel hopeloos verdwaald in het bos tegen een boom zit te huilen. Als ik moet navertellen wat ik ervan onthouden heb, is het dat ruimte en tijd veranderlijk zijn, volgens Einstein, en dat we in theorie moeten kunnen tijdreizen, maar in de praktijk niet. Volgens mij betekent dat vooral dat de theorie niet klopt, maar dat is vast een domme opmerking. Ik kreeg wel ontzettend veel zin om Kruistocht in spijkerbroek van zolder te halen.

Laat die quantummechanica trouwens maar zitten.

Lieve Wilma,

Ik ben er doorheen hoor. Maar helemaal gerust ben ik er niet op, qua bèta voor alfa's. Ik heb als bèta steeds meer zitten bladeren op zoek naar de kop en de staart van de theorieën en inzichten uit de natuurkunde die Jekel behandelt. Ik herkende veel. Maar ik kan me nauwelijks voorstellen dat jij er veel van opsteekt. Ik hoop het wel, want Diederik is een aardige en enorm enthousiaste kerel.

En misschien, als het wel voor je werkt, moet ik als ouderwetse bèta nederig het hoofd buigen en erkennen dat de dingen een beetje bespreken beter werkt dan echt uitleggen.

Laat maar horen wat het is.

Ha Martijn,

Ik denk dat Diederik Jekel zijn boek nog een keer moet schrijven, maar dan samen met iemand anders; een niet-nerd die alle hoofdstukken nog eens grondig met hem doorloopt, voor de hand liggende vragen stelt, een logische indeling maakt en een index toevoegt.

Wat Jekel nodig heeft, is een alfa.

Diederik Jekel: Bèta voor alfa's
***

Atlas Contact; 254 pagina's; euro 19,95.



Red.:   Hahaha: voor de hand liggende vragen (waarom zijn Marokkanen zo crimineel?) en systematiek: als je een tweede stap zet in dezlefde richting als de eerste, zijn alfa's al geïrriteerd, bij de derde geërgerd en haken de eersten af. Bij de vierde is bijna iedereen verdwenen.

Jekel heeft de fout gemaakt het "interessant" te maken voor alfa's. Dat kan alleen op een zeer zorgvuldige manier



Naar Alfa en bèta denken, snelheid , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]