WERELD & DENKEN
 
 

Toelichting bij Beslissingen, psychologisch: beschaving

2009

Reststukken uit Beslissingen, oud.  

Al die illusies kan je dus zien als een gevolg van het feit dat de menselijke hersenen uit drie delen bestaan, die regelmatig conflicterende informatie versturen naar het proces dat uiteindelijk de beslissing moet nemen. De begrippen "beschaving" en "vooruitgang" kunnen hoogstwaarschijnlijk het makkelijkst gedefinieerd worden aan de hand van de capaciteit om deze processen in de hand te houden. Dat wil zeggen: per persoon: de mate waarin men in staat is die chauffeur te laten reageren passende bij de gegeven omstandigheden. En per cultuur: de mate waarin de gemiddelde persoon binnen die cultuur daartoe in staat is.

 

Met deze uitgangspunten in de hand, is het makkelijk in te zien dat de huidige, modern, Westerse, maatschappij maar betrekkelijk weinig beschaving heeft. Het staafjes-experiment geeft een uitslag van rond de 20 procent beschaving. Ook bekend is het Milgram-experiment, met een onderzoeker die opdracht geeft aan de proefpersoon om iemand anders te martelen  . Ook dit experiment, met een veel explicieter morele component, geeft een soortgelijke uitslag. Misschien nog betrouwbaarder, want uit het echte leven, is het gedrag van mensen aangaande hun voeding. Middels weet iedereen wel, in ieder geval in de Westerse wereld, wat gezonde voeding is. In de praktijk blijkt slecht enkele procenten van de bevolking daar daadwerkelijk naar te leven  . Hetgeen leidt tot de conclusie dat de vermoedelijke beschavingsquotum in het Westen op zijn allerbest ergens rond de 10 procent ligt. En daarbuiten wordt het razendsnel veel slechter  .

 

De menselijke ontwikkeling is inmiddels zover dat hij ook woorden heeft voor de mate waarin hij in staat is om in zijn hoofd democratische beslissingen te nemen - de meest algemene en misschien ook bekende daarvan is "beschaving". Hoe meer de juiste chauffeur zijn zin krijgt, hoe meer beschaving. Dus in emotionele zaken is het het verstandigst te luisteren naar de emotionele chauffeur. En in rationele zaken is het het verstandigst te luisteren naar de rationele chauffeur. En het kenmerk van de moderne maatschappij is dat hij is ingericht naar de recepten van de rationele chauffeur. Dit in tegenstelling tot de oudere maatschappijen, die voornamelijk zijn ingericht naar de recepten van de emotionele chauffeur. Wat het best is af te zien aan het feit dat de moderne maatschappij is in gericht naar meer abstracte, functionele, verbanden, en de oude maatschappij naar meer emotionele, nestgeur-, banden.

De aanduidingen als "meer rationeel" of "meer emotioneel", of beschaving, slaan natuurlijk allemaal weer op gemiddelden: er zijn plekken en mensen in de maatschappij die weer meer "meer" of minder "meer" zijn, enzovoort. Bovendien is daar ook nog het al genoemde competitie-element tussen de individuen. Die combinatie van factoren maakt dat het soms, of vaak, voordeliger is, of lijkt, om één van de drie chauffeurs voorrang teven. Dat gaat meestal volgens het volgende patroon: om iets te bewerkstelligen moet je vaak, voor jezelf of je mede mens(en) laten zien dat je het heel graag wilt. Dat gaat heel vaak door je meest intense gedrag en reacties te vertonen. De meest intense reacties komen van de reflexensysteem: krijg je een klap, stelt het reflexensysteem je in staat de klap te ontwijken, of om meteen een mep terug te verkopen. Het reflexensysteem voorrang geven boven je rationele, lijkt het beste te gaan door je emotionele systeem in te schakelen: maak jezelf boos, en je bent beter voorbereid om een klap terug te geven.

 

 

Naar Psychologische krachten, drie lagen  , Beslissingen  , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of site home  .