De Volkskrant, 25-08-2005, column door Marcel van Dam

De pandemie van de angst

Ansichtkaarten uit vakantieoorden geven een veel te mooi beeld van de werkelijkheid. Reclame in het algemeen maakt de dingen veel mooier, in uitzonderingsgevallen veel slechter, dan ze zijn. Uiteraard met de bedoeling mensen effectiever te kunnen be´nvloeden.
Ik heb nooit onderzoek gezien naar de relatie tussen de mate van be´nvloeding en de kennis die de mensen hadden van het te kopen product. Maar het lijkt mij voor de hand te liggen dat mensen makkelijker zijn te be´nvloeden naarmate hun kennis van de werkelijkheid geringer is.
    Een beeld van de werkelijkheid ontstaat door informatie over de werkelijkheid. De meest overtuigende informatie is die welke je aan den lijve ondervindt. Angst voor spookrijders is betrekkelijk gering, omdat de meeste mensen nooit anders hebben meegemaakt dan dat andere weggebruikers zich keurig aan de rijrichting houden.
    Naarmate de communicatiemogelijkheden groter werden, is de wereld kleiner geworden. Dagelijks worden we ge´nformeerd met beeld en geluid over gebeurtenissen in de hele wereld. Dat betekent dat er relatief steeds meer 'werkelijkheid' is waarover je informatie krijgt uit de tweede hand.
    Iedereen weet dat reclame overdrijft. Niettemin heeft het effect. Van berichtgeving, door voorlichters of journalisten, verwachten mensen veel meer dat de informatie zo dicht mogelijk tegen de werkelijkheid aan ligt.
    De vraag is of die verwachting terecht is. Alleen al het aantal media dat je van informatie voorziet, bepaalt in hoge mate het beeld van de werkelijkheid. Als men in verschillende kranten, op tien tv-kanalen en op tig radiozenders met steeds meer details wordt ge´nformeerd over een misdaad door een ontsnapte tbs'er, vermengd met talloze commentaren van mensen die er schande van spreken dat tbs'ers zo makkelijk kunnen ontsnappen, is de kans groot dat er aardig wat mensen bang worden dat ze een ontsnapte tbs' er tegen het lijf lopen die gevaarlijk is. Hoewel de kans daarop veel geringer is dan andere gevaren waaraan mensen blootstaan.
    Niet alleen de hoeveelheid, maar ook de aard van de berichtgeving kan het beeld van de werkelijkheid vervalsen. De 'pianoman', de zogenaamd autistische man die op het Engelse strand werd gevonden en die zich alleen kon uiten door virtuoos piano te spelen, blijkt nu door de media te zijn gecreŰerd. Hij is gewoon een pratende oplichter die alleen bekende wijsjes op de piano kan spelen.
    De afhankelijkheid van informatie door derden en de groeiende onmogelijkheid de betrouwbaarheid van informatie te toetsen, heeft vergaande consequenties voor het maatschappelijk leven. Neem twee risico's waaraan mensen bloot staan. Het risico van een terroristische aanslag en het uitbreken van een wereldwijde griepepidemie met een gemuteerd vogelgriepvirus. Van beide mogelijkheden zeggen deskundigen dat het niet de vraag is of het gebeurt maar wanneer het gebeurt.
    Griep vormt feitelijk een veel groter gevaar dan terrorisme. Aan de gewone griep sterven nu al in Nederland in een beetje griepjaar enkele duizenden mensen. Een pandemie met een nieuw griepvirus zal wereldwijd vele miljoenen mensen het leven kosten. In Nederland zullen zelfs met een heel goede voorbereiding vele duizenden, wellicht tienduizenden mensen het slachtoffer worden.
    Vergelijk nu eens de angst die heerst voor een pandemie met een nieuw griepvirus en de angst voor het terrorisme. Natuurlijk besef ik dat de gevoelswaarde van een gewelddadige dood als gevolg van een aanslag een totaal andere is dan het sterven in bed aan een griepaanval. Maar het is de taak van politici, rekening houdend met gevoelens, beleid te ontwerpen dat rationeel is en gericht op een zo hoog mogelijk maatschappelijk rendement.
    Vergelijk nu eens de maatregelen die preventief worden genomen om de risico's van het terrorisme en een gemuteerd griepvirus te verminderen. Aan de lopende band worden maatregelen genomen om politie en justitie meer bevoegdheden te geven om mogelijke terroristen op te sporen. Een achtergelaten lege tas in een trein is voldoende om het treinverkeer in een groot gebied langdurig te ontregelen. Honderden camera's houden ons voortdurend in de gaten. Van duizenden mensen wordt de telefoon afgeluisterd. God mag weten wat de inlichtingendiensten allemaal uitspoken.
    Daarmee vergeleken vallen de preventieve maatregelen tegen een nieuw griepvirus in het niet. Terwijl de ontregeling van de samenleving veel ernstiger zal zijn dan de ontregeling als gevolg van een terroristische aanslag.
    Waarom is de angst voor het terrorisme zo veel groter dan de angst voor de griep? !iet zou mij niet verbazen als het verschil daartussen recht evenredig is met de manier waarop en de mate waarin wij worden ge´nformeerd over de gevaren van beide fenomenen.
    Een beleid dat erop is gericht de informatie evenwichtiger te maken, hoeft niets te kosten en kan duizenden mensenlevens sparen


Terug naar Politiek rechts, literair  , Politiek rechts  , Risico-analyse  , HiŰrarchie sociologie  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]