De Volkskrant, 18-06-2016, door Margreet Vermeulen .2010

Het brein maakt zich veel te druk

Er is eigenlijk niets aan de hand, maar u maakt zich toch ernstige zorgen. Ziedaar een van de vele vreemde trekjes van uw 'idiote brein', zegt neurowetenschapper (en comedian) Dean Burnett.


Tussentitel: 'Je kunt vijftig spreadsheets aan data laten zien om aan te tonen dat je gelijk hebt, zodra je tegenstander zegt: 'ja, maar ik hoorde van een vriend van mijn broer' ben je weg
'Onze voorvaderen hadden nog weleens een dagje rust: 'No tigers today'. Wij niet.'


Bent u fobisch voor spinnen? Of bang dat u - via die zogenaamde vliegtuigstrepen in de lucht - wordt besprenkeld met chemicaliŽn? Neurowetenschapper Dean Burnett, tevens stand-up comedian (maar nooit tegelijkertijd) biedt troost: U bent niet gek. Uw kerngezonde brein flikt u weer eens een kunstje.

Een steekje los heet zijn boek over de absurde trekjes van dat toch-niet-zo perfecte orgaan onder de schedel.



Ons brein wordt voortdurend bejubeld. Waarom benadrukt u juist de gebreken?



'Om ons wat milder te stemmen over onze onvolkomenheden. Neem de neiging van ons brein zich voortdurend druk te maken. Het staat uiterst scherp afgesteld om dreigingen in kaart te brengen. Een nuttig trekje hoor, mede daardoor houdt onze soort al zo lang stand.

'Vooral oog in oog met een brullende tijger is een vlucht- of vechtrespons, met de bijbehorende stresshormonen, heel handig. Maar in onze complexe samenleving zijn er zoveel dingen die mis kunnen gaan. Krijg ik mijn werk wel af? Kan ik de energierekening deze maand betalen? Ga ik wel genoeg bij mijn moeder op bezoek? Is die pijn op de borst geen voorteken van iets heel ergs?

'Er is feitelijks niets aan de hand - maar voor je het weet stromen je aderen vol adrenaline, je hartslag gaat omhoog, je gaat sneller ademen, je handen worden klam. Onze voorvaderen hadden nog weleens een dagje rust: No tigers today. Wij niet.'



Het moderne deel van ons brein, de neocortex, kan ons toch helpen relativeren?

'Ja, dat kan. Maar dat is achteraf. Terwijl de angst wordt veroorzaakt door de initiŽle reactie. Je ziet een lifter langs de kant van de weg staan en denkt: brr, die neem ik niet mee, want straks is het een seriemoordenaar.

'Pas later bedenk je dat hij misschien onderweg is om een ander te vermoorden, niet jou. Haha. Maar helaas, die geweldige neocortex waarmee we kunnen fantaseren, anticiperen en speculeren, creŽert ook heel veel nieuwe angsten. Het zŠl toch zo zijn dat...vul maar in: dat ze over mij zitten te roddelen, dat ze mijn werk niet goed vinden, dat ik word afgewezen. Dat doet allemaal pijn. Letterlijk pijn. Terwijl er niks aan de hand is, hoeft te zijn. En al die kleine zorgen - word ik wel genoeg geretweet? - en angsten tellen wel op. Niet iedereen is tegen die moderne stress bestand.'



Maar we wťten toch dat het allemaal relatieve zorgen zijn?

'Op het bewuste niveau wel, ja. Mensen met een spinnenfobie weten ook heus wel dat dat minuscule beestje in je Amsterdamse huis geen plannen heeft op je gezicht te springen en je ogen eruit te krabben. Maar als je je ooit een keer wild bent geschrokken van een spin, dan onthoudt je brein die intense angstreactie. Met als gevolg dat je gaat denken: die spinnen můťten wel eng zijn, anders doet mijn brein niet zo.'



Steeds meer mensen doen aan mindfulness om het brein te kalmeren. Wat vindt U daarvan, als neurowetenschapper?





'Omdat ik wetenschapper ben, verwachten mensen dat ik zeg: blŤh, allemaal onzin. Maar ik ben voor alles wat mensen helpt. Ook als er geen wetenschappelijke basis voor is. Zolang je er een ander niet mee schaadt.

'Door mindfulness ga je je realiseren waarom je sommige gedachten hebt - en dat je die nare gedachten die je ongelukkig maken niet zo serieus hoeft te nemen. Daar zijn we met de psychiatrie ook mee bezig. Dat is waardevol. En even rust nemen, jezelf loskoppelen van de constante stroom van informatie, ik zie geen reden waarom dat niet goed zou zijn. Ik vind het wel jammer dat het fenomeen is gekaapt door mensen die er een slaatje uit willen slaan.'



Wat doet u zelf om het brein te kalmeren?

'Niks. Ik ben geen gestresst persoon - ook al heb ik twee kleine kinderen, twee carriŤres en net een boek geschreven. Dat komt waarschijnlijk doordat ik nooit had gedacht dat ik zo ver zou komen. Ik kom uit een heel klein, geÔsoleerd mijnwerkersdorpje, Pontycymer in Wales. Daar verwachten mensen geen grote dingen van je.

'Wat ook helpt, is dat ik twee jaar lang mijn brood heb verdiend met het ontleden en weer netjes dichtnaaien van lijken - voor de medische wetenschap. Dat geeft perspectief hoor. Ik prijs mij geregeld gelukkig dat ik dat werk niet meer hoef te doen.'



Wanneer bent u zelf misleid door uw imperfecte brein?





'Toen ik voor het eerst werd geÔnterviewd wilde de krant er een grappige foto bij. Dus liet ik mij fotograferen in de regen, stampend in een regenplas, met cowboyhoed op en korte broek aan. Ik zag er belachelijk uit. Waarom zou je zo in de krant willen komen - als neurowetenschapper?

'Maar de ratio werd overruled door instincten als: willen gehoorzamen aan autoriteit en aardig gevonden willen worden. Die foto heeft mij jŠren achtervolgd.'



U schrijft dat de intelligentste spreker meestal niet als winnaar uit het debat komt. Hoezo?

'Het brein vertrouwt graag op een zelfverzekerde spreker die overtuigd is van zijn gelijk en zijn boodschap kalm uitdraagt. Politici doen tegenwoordig niet anders, die hebben het trucje door.

'Echt intelligente mensen weten ook wat ze nŪťt weten. Daarom komen ze minder overtuigend over. Er zijn natuurlijk ook wel slimme mensen die denken dat ze het middelpunt van de wereld zijn, maar dat zijn de uitzonderingen. Weet je wat Albert Einstein vlak voor zijn dood zei? 'Ik voel me erg ongemakkelijk bij de overdreven achting die men voor mijn levenswerk heeft. Ik ben geneigd om mezelf meer te zien als een onvrijwillige zwendelaar.''



Vandaar dat de wetenschap niet overtuigt in het vaccinatie- of klimaatdebat?

'Zeker. Wetenschap gaat over het toegeven dat je niet alles weet. Dat voelt het brein van de toehoorder haarfijn aan. En wetenschappers staven hun gelijk graag met cijfers, spreadsheets en statistiek.

'Helaas. Het brein hecht meer geloof aan het persoonlijke verhaal. Je kunt vijftig spreadsheets aan data laten zien om aan te tonen dat je gelijk hebt, zodra je tegenstander zegt: 'ja, maar ik hoorde van een vriend van mijn broer' ben je weg.'



Dat verklaart nog niet de nare toon van die debatten.




'Ageren tegen vaccinaties of klimaatscepticus zijn is onderdeel geworden van de identiteit van mensen. Als je ze tegenspreekt, zien ze dat als een persoonlijke aanval. Ze willen hun overtuiging niet kwijt. Moderne media helpen daar een handje aan mee.

'Ga maar eens googlen op vaccinatie en autisme. Al die websites die zeker weten dat er een verband is - terwijl dat niet bestaat. Je gaat op Facebook en hoort van zoveel mensen: ja, verschrikkelijk hŤ? Al die moderne communicatie maakt het mogelijk clubjes te vormen, mensen komen steeds minder in contact met andersdenkenden. Men graaft zich steeds dieper in.'



Groepsvorming en extremisme gaan volgens u hand in hand.

'Zodra je lid bent van een groep wordt de onderlinge harmonie een belangrijke drijfveer. Je wilt elkaar niet voor het hoofd stoten of beledigen. Je past je aan. Je wilt ook aardig gevonden worden en de beste vertegenwoordiger worden van de groepsgedachte.

'Dan begint het tegen elkaar opbieden. Dus in de Star Wars-fanclub zal je al snel geluiden horen als: 'Ik ben een echte Star Wars-fan, want ik heb een lichtzwaard.' 'Ik heb Šlle Star Wars-speeltjes.' 'Ik heb een Star Wars-tattoo. Ik heb vijf tattoos. Ik heb, net als in de film, mijn arm afgehakt!' Naarmate je de opinie van de groep beter over het voetlicht brengt, stijgt je status.'



U stoort zich aan het gejubel over het brein. Waarom?




'Ik ben ook een fan van ons brein, maar het wordt zo overdreven. (Zet een diepe stem op:) 'Het brein is briljant, verbijsterend, onvoorstelbaar complex.' Ik snap het wel. Het is de zetel van ons bewustzijn. Het brein gaat ons verstand te boven. Maar het gejubel is niet productief, want het brein heeft ook gebreken, functioneert niet altijd logisch. Je moet er ook kritisch naar kunnen kijken. Het is ook maar gewoon een ding. En weet je? Waar komt die verering van het brein vandaan? Juist ja. Van het brein zelf. Het brein heeft zijn pr goed op orde.'

Dean Burnett: Een steekje los - de werking van ons absurde brein. Het Spectrum, euro 19,99.


Tussenstukken:
Dean Burnett

Dean Burnett (33) is neurowetenschapper, doceert psychologie aan de Cardiff University, is stand-up comedian en schrijft een populair blog voor The Guardian.



Heeft u ook een idioot brein?

Een checklist van Dean Burnett.


- Bent u weleens de kamer ingelopen en vergeten wat u daar ging doen?

- Bent u weleens ergens te laat gekomen terwijl u zeeŽn van tijd had?

- Hebt u weleens gelachen omdat iedereen lachte, terwijl u niet wist wat er zo grappig was?

- Hebt u weleens zin in een toetje, terwijl u net een enorme maaltijd hebt genoten en onmogelijk nog honger kan hebben?

- Vindt u het idee om aan iets mee te moeten doen als karaoke angstaanjagend?

- Heeft u weleens het gezicht van Jesus of Elvis gezien in een stuk toast?

- Bent u tijdelijk arbeidsongeschikt geweest na een akelige scheiding?

- Heeft u weleens iets onlogisch gedaan, gewoon omdat u kwaad was? (Bijvoorbeeld een lantaarnpaal geschopt?)

- Heeft u weleens meegemaakt dat iemand zich een gebeurtenis heel anders herinnerde dan u?

- Heeft u een gewoonte waar u aan vasthoudt terwijl u er geen plezier aan beleeft? (Bijvoorbeeld nagels bijten.)

- Doet zelfs de gedachte aan een voedselvergiftiging die u ooit had, uw maag weer opspelen?

- Heeft u last van fobieŽn, in de zin dat u bang bent voor zaken waarvan u weet dat ze ongevaarlijk zijn?

- Heeft u weleens schaamte gevoeld als iemand een beschamend incident oprakelde uit het verleden?

- Hebt u zich weleens ongemakkelijk gevoeld louter vanwege de uitdrukking op iemands gezicht?

- Ooit iets belachelijks gedaan om indruk te maken op mensen?

Vijf vragen of meer met 'ja' beantwoord? Gefeliciteerd, uw brein is een beetje idioot. Geen zorgen, dat zijn alle breinen.

 

Web:
TT:
Niet iedereen is tegen die moderne stress bestand
ó Dean Burnett
'Door mindfulness ga je je realiseren waarom je sommige gedachten hebt
Waarom zou je zo in de krant willen komen - als neurowetenschapper?
Men graaft zich steeds dieper in
ó Dean Burnett
Het brein heeft zijn pr goed op orde
ó Dean Burnett

Red.: 

Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]