De Volkskrant, 13-02-2013, door Suzanne Weusten, directeur van De Argumentenfabriek Denkacademie .2010

ABC van denkfouten

Well travelled road effect: waarom een bekende weg kort duurt

Ik ben vorige maand verhuisd naar het oosten van het land, zo'n tachtig kilometer van mijn vorige woonplaats. 'Je bent er zo', zei ik tegen een vriendin. Ik was alweer vergeten dat ik het de eerste keer een enorm eind vond. Maar waarom eigenlijk? Het was toch dezelfde weg? Als ik geen navigatiesysteem had, zou ik schatten dat de reis drie kwartier duurt, maar nu weet ik dat ik feitelijk meer dan een uur onderweg ben.

De meeste mensen maken dit soort inschattingsfoutjes. 'Ik ben over tien minuten thuis', sms je naar je partner, alsof je niet weet dat het ritje je al die andere keren minstens een kwartier kost. Maar omdat je het dagelijks rijdt, omdat het vertrouwd is, schat je het te optimistisch in.

Het verschijnsel dat je de duur van een bekende weg onderschat, heet in de psychologie het well travelled road effect, of het bekende-wegeffect. Ik ken de ervaring ook van vakantiereizen. De eerste rit van het vliegveld naar het huisje op La Palma bijvoorbeeld duurde eindeloos. Maar de terugweg leek veel korter. En ach, eigenlijk bedriegt mijn gevoel me elke vakantie weer. De heenreis gaat langzaam, de terugreis vliegt.

Het well travelled road effect heeft te maken met de hoeveelheid informatie die op ons afkomt. Hoe meer informatie we moeten verwerken, hoe langzamer de tijd gaat. In de jaren zestig van de vorige eeuw liet de Amerikaanse psycholoog Robert Ornstein proefpersonen luisteren naar bandjes met verschillende soorten geluiden: van simpele klikjes tot complexe straatgeluiden.

Nadat hij de geluiden had laten horen, vroeg hij de proefpersonen te schatten hoe lang ze naar het bandje hadden geluisterd. Hoe meer informatie er op het bandje te horen was, hoe langer ze de tijd schatten. Wanneer hij bijvoorbeeld in dezelfde tijd het aantal klikjes verdubbelde, dachten de proefpersonen dat het langer had geduurd.

Ornstein voerde het experiment ook uit met plaatjes en vroeg zich af of de complexiteit van informatie de tijdsbeleving be´nvloedt. Bij ingewikkelde plaatjes schatten de deelnemers de tijd dat ze keken langer in dan wanneer ze naar eenvoudige plaatjes keken. Misschien, zo opperde Ornstein, is dit ook een verklaring voor het feit dat voor kinderen de tijd langzamer gaat dan voor volwassenen. Voor een kind duurt een schooljaar bijvoorbeeld eindeloos, terwijl een docent na een jaar denkt: is het alweer voorbij?

Het well travelled road effect is een denkfoutje in de categorie 'kleine vergissing' en soms is het nog prettig ook. Want stel dat je de rit van huis naar werk elke dag zo lang vindt duren als de eerste keer? Het denkfoutje laat zien dat subjectieve schattingen niet zo betrouwbaar zijn als we zouden willen en maant ons tot bescheidenheid over ons eigen oordeel.

Ik vroeg het laatst aan de taxichauffeur die me beloofde dat hij er over een kwartiertje was, en pas na een half uur kwam opdagen. Waarom het zo lang duurde, vroeg ik heel aardig. 'Mevrouw, ik schiet wel op, maar al die andere auto's in het verkeer treuzelen zo', zei hij ge´rriteerd. Tja, en dat is weer een andere denkfout. Weet u hem nog?


Red.: 


Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]