De Volkskrant, 20-02-2013, door Suzanne Weusten, directeur van De Argumentenfabriek Denkacademie .2010

ABC van denkfouten

X, de onbekende grootheid: het onwetendheidsargument
.
Homeopathie werkt', zegt mijn drogist vol overtuiging, op mijn vraag of de druppeltjes echt helpen tegen een opkomende griep. 'Er is namelijk geen wetenschappelijk bewijs dat het niet werkt. 'Ja, zo weet ik er ook nog wel een paar', lach ik. 'Ufo's bestaan, want er is nooit aangetoond dat ze niet bestaan. Of: 'Mijn brein zendt niet-waarneembare signalen uit, want er is nooit bewezen dat het brein dit niet doet.' De drogist kijkt me onderzoekend aan. Hij is overtuigd van zijn gelijk. 'Je hebt het zelf in de hand, zegt hij. Je moet erin geloven.'

De redenering van mijn drogist klopt niet, maar lijkt wel aannemelijk. Eigenlijk zegt hij dat we niet weten dat homeopathie niet werkt. Zijn argument is niet relevant en zijn conclusie: 'Homeopathie werkt', is niet logisch. In de argumentatieleer is dit een drogreden die bekend staat als het argument van de onwetendheid of met een chique, Latijnse naam 'argumentum ad ignorantiam'. Ik bespreek hem bij de X van dit ABC omdat de X in de wiskunde het symbool is voor de grote onbekende, voor wat je niet weet.

Het klassieke voorbeeld van het onwetendheidsargument is: God bestaat, want er is nooit bewezen dat hij niet bestaat. Je kunt de redenering ook omkeren: God bestaat niet, want er is nooit bewezen dat hij bestaat. Beide redeneringen zijn ongeldig. Of een stelling waar is of niet waar, hangt immers af van het bewijs dat de stelling steunt of weerlegt, en niet van het gebrek aan steun voor het tegenovergestelde. Mijn drogist zou zijn oordeel moeten opschorten en naar bewijzen moeten zoeken om zijn bewering te staven.

Het onwetenheidsargument wordt vaak retorisch gebruikt door mensen die heilig in iets geloven of willen geloven, maar daar geen echt bewijs voor hebben. In een debat of discussie uiten ze zo'n argument met veel pathos, waardoor het moeilijk is om ertegenin te gaan. 'Er bestaat een leven na de dood', hoor je iemand zeggen, 'want er is nooit bewezen dat het niet zo is.' Je voelt aan dat het weinig zin heeft om tegenargumenten te opperen, en dat hoeft ook niet. Een simpel: 'Dit is een drogreden', volstaat, al is het de vraag of dit de discussie verder zal helpen. Beter is het dan ook om meteen erachteraan een kritische vraag te stellen naar bewijs voor de bewering, in plaats van genoegen te nemen met een ongeldige redenering.

Het onwetenheidsargument wordt niet alleen gebruikt in grote maatschappelijke en levensbeschouwelijke vraagstukken, maar duikt ook op in kleine kwesties, zoals de ogenschijnlijk overtuigende uitspraak: 'Hij heeft geen vriendin, want ik heb hem nog nooit met een vrouw gezien.' Ook hier wordt het gebrek aan steun van het tegenovergestelde - ik heb hem met een vrouw gezien - gebruikt om te zeggen dat de stelling - hij heeft geen vriendin - waar is.

Het onwetendheidsargument is niet altijd een drogreden. Zo geldt in de rechtszaal bewijslast: je bent onschuldig totdat bewezen is dat je schuldig bent.


Red.:  God bestaat niet, want er is nooit bewezen dat hij bestaat. Beide redeneringen zijn ongeldig. : Onzin: bij gebruik van praktisch vorm van geldigheid (niet de wiskundige), moet je voor "bestaan" een redelijk aantal aanwijzingen verzamelen. Bij God nooit gelukt. Dus hij bestaat, praktisch gezien, niet.


Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]