De Volkskrant, 23-12-2005, door Berber Paarlberg

Akkerbouwer heeft bijna nooit een burn-out

Ooit gehoord van een boer met een burn-out? Boeren zijn zelden ziek of uitgeblust. Wat kan werkend Nederland van de boeren leren?

Boer is een van de gezondste beroepen van Nederland. Volgens het medische onderzoeks-bureau Nivel hebben boeren minder last van acute lichamelijke klachten, infecties, chronische ziekten en psychische aandoeningen. Ze gingen er althans minder vaak mee naar de huisarts.
    Het ziekteverzuim onder boeren is de helft van het landelijke ziekteverzuim en uitval door psychische klachten (zoals burn-out en overspannenheid) is onder boeren wonderbaarlijk laag. Ondanks een waslijst aan energieslurpende beslommeringen als hoge werkdruk, knellende regelgeving, lage prijzen, schaalvergroting, somber toekomstperspectief, opvolgingsproblemen en dierziektes.
    Hoe komt het dat boeren het zelden laten afweten? Esther Hartman, en Marjan Gorgievski deden - onafhankelijk van elkaar - onderzoek:
  1. Boeren hebben geen collega's en chefs. Conflicten met collega's en chefs zijn onder werknemers een belangrijke oorzaak van het psychisch ziekteverzuim.
  2. Doordat boeren vaak voor zichzelf of in een maatschap werken, hebben ze veel autonomie. Ze kunnen zelf beslissen wat ze wanneer en op welke manier doen.
  3. Werken met levende dieren of je planten zien groeien, geeft een extra dimensie, vertelden boeren keer op keer aan Hartman. Ze genieten ervan hun producten te zien groeien.
  4. Boeren zijn opvallend bevlogen en hebben heel veel energie, constateert Gorgievski. 'Ze voelen zich vitaal, raken in een roes en vinden de inhoud van hun werk heel interessant.' 'Het zijn allemaal vakidioten', zegt ook Hartman, 'vaak van vader op zoon. Ze zijn trots op hun bedrijf, ze leven er echt voor.'
  5. Boeren hebben veel variatie in hun werk. Sleur of verveling slaat niet gauw toe.
  6. Het leven op het platteland is idyllisch, minder gejaagd, er is veel leefruimte en rustgevende natuur. Tal van onderzoeken wijzen uit dat een groene omgeving een prettiger gevoel en minder gezondheidsklachten geeft. Volgens het Nivel beoordeelt eenvijfde van de plattelandsbewoners zijn gezondheid als matig tot slecht, van de stadsbewoners oordeelt ruim een kwart negatief over zijn gezondheid.
  7. Boeren melden zich niet om een kleinigheidje ziek. Hartman: 'Doorgaan, niet zeuren - het bedrijf moet toch door?' heb ik veel van boeren gehoord.

Wat kan de rest van werkend Nederland van de boeren leren? 'Liefde voor het vak is een heel groot voordeel', zegt Hartman. Dat sluit aan bij de visie van de Amerikaanse arbeids- en organisatiepsycholoog Timothy Judge. 'Werk moet leuk zijn', zei hij onlangs in NRC Handelsblad, 'Dat is echt cruciaal. Mensen laten beginnen met vervelend werk of onder hun niveau omdat ze nieuw zijn, is bijvoorbeeld helemaal geen goed idee. Dan zorg je ervoor dat degenen met een positief zelfbeeld opstappen. Dat zijn juist de werknemers die goed presteren.'
    Volgens Chris Grijns van het NIGZ (Nationaal Instituut Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie) zijn bovenstaande punten ook voor werknemers haalbaar. 'Praat over werkdruk en onderhandel over je werkpakket. Zorg voor meer zeggenschap om je tijd in te delen en voor gezonde elementen als meer beweging en planten op het werk. Houd een behoeftenpeilinkje, organiseer steun van collega's en leidinggevenden, breng in kaart wat mogelijk is op de afdeling of binnen het bedrijf en - heel belangrijk als het om ingrijpender zaken zoals meer autonomie gaat - dring aan op een beleidsuitspraak van managers. Micropauzes - heel goed tegen rsi - zijn makkelijk voor jezelf te organiseren. Allemaal dingen die niet veel geld en tijd hoeven te kosten.'


Veel boeren nemen een borrel als ruggensteun

Het ziekteverzuim van een akkerbouwer bedraagt 2,7 procent. Dat is het laagste van alle beroepen, vlak voor bouwvakker (ziekteverzuim 2,9 procent). Verpleegster is met een ziekteverzuim van 5,8 procent, het ongezondste of zwaarste beroep.
    Slechts 3 procent van de boeren meldt zich voor enkele maanden ziek om psychische redenen. Ondanks een waslijst aan energievretende beslommeringen als hoge werkdruk, knellende regelgeving, lage prijzen, schaalvergroting, somber toekomstperspectief, opvolgingsproblemen en dierziektes. De klachten spelen bovendien alleen tijdens een periode van concrete problemen, daarna zijn ze weer verdwenen, zegt Marjan Gorgievski, verbonden aan de Erasmus Universiteit en gepromoveerd op het welbevinden en de financiŽn van boeren. Esther Hartman, gepromoveerd op arbeidsongeschiktheid onder boeren, bevestigt dit. Een piek onder de varkenshouders daalde na de varkenspest onmiddellijk weer naar het vertrouwde lage niveau.
    Niet alle boeren hebben een laag ziekteverzuim. De akkerbouwer is het gezondst, met slechts twee op de honderd die zich voor kortere of langere tijd ziek melden. Champignontelers, die meer last hebben van nek, schouders en luchtwegen, melden zich het vaakst ziek (16 procent). Veehouders hebben vaker rugklachten omdat ze veel fysiek zwaar werk doen. Ze kampen ook met ongevallen door het contact met dieren
    Boeren verkeren wel eens in psychische nood, merkte Hartman, die tijdens haar onderzoek hierover werd 'platgebeld' door boeren. Het is voor hen alleen zelden reden om uit te vallen. Net als andere zelfstandig ondernemers buffelen ze door. Wel steeds vaker met een borrel als ruggensteun, constateert Chris Grijns van het NIGZ. 'Het aantal probleem- en overmatige drinkers, vaak een uiting van psychische druk, is in 2003 in de landbouw en visserij verbazingwekkend gestegen.'


'Als ik een rotdag heb, ga ik lekker de polder in'

Wie: Theo van Leeuwen (53)
Is: melkveehouder (35 koeien) en kaasmaker
Werkt: 60 uur per week

'Ik ben wel eens ziek, maar ik kan me niet herinneren dat ik op bed lag en m'n werk niet kon doen. O ja, ik heb ooit in het ziekenhuis gelegen voor een schouderblessure - het gevolg van een botsing met een koe die ik dacht te kunnen tegenhouden. Je krijgt weleens een tik, daar hou je een blauwe plek aan over. Ach.
    'De harde realiteit is dat je doorgaat, al ben je ziek. Als ik het niet doe, wat dan? Op een dag heb ik vier uur werk aan dingen die ik echt moet doen: de koeien voeren, melken en verzorgen, maar dat voelt niet echt als werk. Het is een way of life waar je zelf voor hebt gekozen.
    'Als ik grieperig ben of moe, kruip ik tussendoor even in bed. Dat is een belangrijk voordeel boven iemand die bij een baas werkt: daar staat geen bed klaar, dus die meldt zich eerder af. Bovendien: het is een wereld van verschil als iemand vindt dat je iets moet doen of dat je zelf vindt dat het moet gebeuren.
    Wij hebben ook zorgen, maar ik kan me niet voorstellen hoe overspannen zijn voelt. Een boer heeft het geluk dat 'ie lekker naar buiten kan. Als ik een rotdag heb, kan ik altijd wel iets vinden wat ik leuk vind: even de polder in, schapen tellen en geen gelul aan je kop.'


'Paracetamolletje voor de oogst'

Wie: Gerard Nieuwenhuijse (48)
Is: akkerbouwer (86 ha. land)
Werkt: 70 uur per week

'In de oogsttijd, van augustus tot en met oktober, ben je heel gedreven. Je haalt aardappelen, suikerbieten en granen binnen waar je een heel jaar in hebt geÔnvesteerd. Dan kun je het je niet permitteren om ziek te worden. Ik ben ook nauwelijks ziek - ja, ik ben weleens niet zo lekker, dan blijf ik mooi een dagje op kantoor of - in de winter - in bed. Maar tijdens de oogst neem ik een paracetamolletje, dan gaan we met een heel team van buren en uitzendkrachten zeven dagen per week van 's ochtends zeven tot 's avonds tien door tot het klaar is.
    'Ik ben weleens doodmoe na zo'n oogstperiode. En als ik twee, drie weken scheef op de trekker zit om achter me te kijken naar de machine die de aardappels uit de grond haalt, heb ik weleens nekklachten. Maar ik houd er niks blijvends aan over. Pas als je serieus ziek wordt, geef je dingen uit handen. Dan komt een invaller van de agrarische bedrijfsverzorgingsdienst, maar dan zit je wel met kromme tenen - die man zit je jaarsalaris binnen te halen. Ik heb het zelf gelukkig niet meegemaakt. Al heb ik loopgips, ik ga nog kijken.
    'De psychische belasting is wel hoger geworden. Alles moet maar voor minder en door meer wet- en regelgeving is er meer administratieve druk. Het weerrisico geeft ook stress. Als ik een dag te vroeg zaai of te laat oogst, verknoei ik het. En mijn afnemer wil een topproduct. Ervaring scheelt veel. Vroeger had ik weleens slapeloze nachten, nu niet meer. Ik zorg dat stress me niet beet neemt. Ik boer met plezier en geniet van het zelfstandig ondernemerschap en het buiten zijn.'


Terug naar Rijnlandmodel  , Rijnlands beleid, overzicht  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]