De Volkskrant, 03-02-2011, column door Marcel van Dam, socioloog. 7 feb.2011

Niet rendabel? Wegwezen

Tussentitel: Meeste vaardigheden zijn vastgelegd voor de geboorte of in de vroege opvoeding

Dinsdag begonnen 157 duizend kinderen aan de Citotoets en publiceerde een aantal bekende en onbekende Nederlanders een artikel waarin zij het opnamen voor het vmbo, de school die kinderen een vakopleiding geeft (Opinie & Debat, 1 februari). Het stuk is me uit het hart gegrepen. De meeste ouders die mede op basis van de Citotoets het advies krijgen hun kind naar het vmbo te doen, ervaren dat als een teleurstelling omdat die opleiding wordt gezien als een school voor kinderen die het niet zullen maken. Dus proberen ze alles om hun kind op havo of vwo te krijgen. Terecht stellen de auteurs aan die ouders de gewetensvraag: 'Willen we het beste voor onze kinderen? Of het hoogste onderwijsniveau in ons systeem?' Alsof dat hetzelfde is.
     Altijd als ik ze nodig heb, kijk ik jaloers naar het werk van vaklieden. Iets maken is veel moeilijker dan iets bedenken. Hun werk heeft veel meer betekenis dan het werk van de groeiende groep hoogopgeleiden die zeer bedreven zijn in het verkopen van lucht of leugens en die daarvoor veel beter beloond worden.
    Toch vind ik dat het artikel tekortschiet. Het probleem van het vmbo is niet alleen een imagoprobleem dat verholpen is als mensen zich er niet langer laatdunkend over uitlaten.
    Het onderliggende probleem is dat een waardesysteem is ontwikkeld waarin je min of meer als mislukt wordt beschouwd als je te weinig vaardigheden hebt om vwo en universitair onderwijs te volgen. In dezelfde krant wordt een groot artikel gewijd aan een onderzoek getiteld 'De grenzeloze generatie op de arbeidsmarkt'. Daarin wordt duidelijk waarom wordt neergekeken op lager opgeleiden en op mensen die geen flitscarrière maken. 'Vooral de generatie twintigers', zo lees ik, 'lijkt geboren om te presteren. Ze zijn ambitieus, ondernemend, zelfbewust en willen het liefst beroemd worden. De een begint een carrière als internetondernemer of in de politiek en de ander zeilt solo de wereld rond.'
    Het bureau Motivaction concludeert uit ander recent onderzoek dat tegenover 43 procent 'zelfredzamen', jongeren die de blits willen maken, goed zijn opgeleid en onbevangen hun weg weten te vinden, een bijna even grote groep van 39 procent staat die moeite heeft met alle prestatiedruk en keuzemogelijkheden, en persoonlijke aandacht nodig heeft om overeind te blijven. De aandacht gaat volop uit naar de eerste groep. Een onderzoeker van Motivaction zegt: 'Ouders zien hun kinderen als 'projecten' die moeten slagen.' Weg van de zesjescultuur en mensen die het op eigen kracht niet redden. Alsof de vaardigheden die men heeft eigen verdiensten zijn.
    Iedereen die ook maar oppervlakkig bekend is met sociaal-wetenschappelijk en hersenonderzoek weet dat de vaardigheden van mensen, of die nu betrekking hebben op intelligentie, wilskracht of ambitie, voor het overgrote deel zijn vastgelegd voor de geboorte of in de vroege opvoeding. Daarna kunnen persoonlijke begeleiding en training een niet onbelangrijke, maar toch maar beperkte vergroting van kansen in onze prestatiemaatschappij opleveren.
    Uit humanitair oogpunt is het niet te verdedigen dat mensen worden beoordeeld om wat ze kunnen en niet om wie ze zijn. Maar het beleid van de overheden is erop gericht mensen zo rendabel mogelijk te maken en zo min mogelijk geld te verspillen aan mensen die niet zelfredzaam zijn. Zelfs in gemeenten met een linkse meerderheid in het college, zoals Amsterdam, wordt het bon ton om prioriteit te geven aan de meer kansrijken. Sinds gemeenten belast zijn met de uitvoering van de bijstandswet mogen ze de 'winst' die ze boeken als ze een bijstandstrekker aan een betaalde baan helpen, gebruiken voor andere doeleinden. Daarom heeft het college in de hoofdstad nu besloten reïntegratiemiddelen alleen nog maar te bestemmen voor mensen met de meeste kans op een betaalde baan. Wie daar geen uitzicht op heeft wordt, zonder begeleidend budget, doorgeschoven naar het 'welzijnswerk' in de deelgemeenten. Maar die moeten juist op welzijnswerk bezuinigen.
    Het komt erop neer dat mensen die niet zelfredzaam zijn aan hun lot worden overgelaten, tenzij er ergens een baantje als 'vrijwilliger' voorhanden is. Als ze daar, bijvoorbeeld uit angst voor vernedering, geen trek in hebben, kan als 'motivering' de bijstandsuitkering worden gekort of ingetrokken. Rutte maakt school, ook bij links.


Naar Alfa en bèta denken, snelheid , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]