De Volkskrant, 12-11-2009, van medewerkster Floortje Smit 13 nov.2009

Verblijf in Europa heeft niets veranderd aan de levenshouding van de weer in New York filmende 73-jarige regisseur

Ik ben nog steeds even pessimistisch als toen ik kind was’

In Whatever Works keren zijn oude thema’s terug. ‘Wie niet zo slim is, wordt niet gekweld door de leegheid van het bestaan.’

Woody Allen is terug in New York. Terug in zijn eigen bed, in de buurt van zijn vaste restaurants – na vier films in Europa filmde hij Whatever Works weer in zijn oude, vertrouwde stad. Leverde afstand hem een nieuw inzicht op? ‘Nee’, vertelt hij aan de telefoon. ‘Daar is New York te krachtig voor. Ik hou er ontzettend van om de stad te verlaten, maar ook om weer terug te komen. Ze blijft altijd even fascinerend.’

Grote veranderingen, voortschrijdend inzicht: Allen wil er niets van weten. De 73-jarige regisseur blijft gestaag aan zijn oeuvre bouwen; elk jaar levert hij wel een film af. Thema’s komen zo vaak terug dat je een ‘Woody Allen’ kunt herkennen zonder er ooit een gezien te hebben.

En dat is misschien ook de reden dat hij het script voor Whatever Works na ruim dertig jaar zo weer kon oppakken. ‘Mijn houding tegenover het leven is niet veranderd. Ik ben nog steeds even sarcastisch, pessimistisch en kritisch als toen ik kind was. Ik heb niets meegemaakt dat mij op andere gedachten heeft kunnen brengen.’

Woody Allen schreef het verhaal in 1977. Een vriend, de komiek Zero Mostel, stond model voor de hyperintelligente Boris Yellnikoff, een ouwe Joodse zwartkijker met smetvrees. Mostel overleed echter voordat de film gemaakt kon worden en het scenario belandde in de kast. ‘Het verhaal vraagt om een specifiek type mens. Eentje die kritisch en sarcastisch is, maar wel sympathiek blijft. Ikzelf kan dat niet – zodra ik dat doe ben ik helemaal niet leuk meer.’ Allen vond die persoon uiteindelijk in de komiek Larry David. ‘Ik heb alleen wat referenties naar de tijd aangepast. Maar alle verhoudingen en personages bleven hetzelfde.’

David doet – zoals vaker met Allens personages - erg aan de regisseur denken. Het is verleidelijk om de tirades die hij houdt op hem te projecteren. ‘Ik ben dol op vertellers in films. Misschien omdat ik in mijn hart toch vooral schrijver ben, of omdat ik het prettig vind om met het publiek zo’n samenwerking aan te gaan. Het schept een band. Maar het is Boris’ stem, niet de mijne.’

Hoewel Boris’ filosofie hem wel aan het hart gaat. ‘Whatever works, dat is ook mijn instelling. Het leven is kort en naar, en zolang je geen misbruik maakt van mensen maakt het mij niet uit hoe je jezelf erdoor heen slaat. Of je nu single blijft, wil trouwen, kinderen – je moet doen wat je prettig vindt, los van wat de maatschappij zegt of wat mensen willen dat je zou vinden.’

Het is een bekende moraal in zijn werk. Onwillekeurig doet het toch ook weer even denken aan zijn omstreden relatie met zijn stiefdochter Soon-Yi Previn, met wie hij in 1997 trouwde – een associatie waar hij nooit meer vanaf komt. Net zoals veel mensen Whatever Works met die jonge naïeve vrouw die in een oudere man een leermeester vindt, daar niet los van kunnen zien.

Maar het is vooral Allens oude thema van intelligentie als handicap die uit de film spreekt – zo gelukkig als de simpele Melodie zal de slimme Boris nooit worden. Misschien is Whatever Works ook wel een ode aan domheid. ‘Nou ja, Melodie wordt natuurlijk wel volwassener. Maar het is zo dat ze zich ook niet de verschrikkingen van het leven realiseert. Mensen die niet zo slim zijn leven simpel, onnadenkend, hebben geen last van ambitie. En ze worden niet gekweld door de leegheid van het bestaan.’ Klinkt daar jaloezie doorheen? ‘Nee, zeker niet. maar ik benijd wel mensen die in God geloven. Mijn gezond verstand en het beetje opleiding dat ik heb gehad, maken dat volstrekt onmogelijk. Maar ik wou dat ik zo’n rotsvast geloof had dat er méér is, dat het leven een doel heeft. Dat is een geschenk.’
 


Naar Alfa en bèta denken, snelheid , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]