De Volkskrant, 12-11-2008, column door Evelien Tonkens 12 nov.2008

Meten is ingrijpen, ook in Afrika

Als wij niet meer superieur zijn, zijn zij niet meer zielig. Als onze democratie geen lichtend voorbeeld meer is, hoeven we hen niet meer met democratiseren te helpen. Is onze beschaving niet meer superieur? Dan hoeven wij niet meer aan hun beschaving bij te dragen. Kortom: als wij niet verder ontwikkeld zijn, hoeven wij ook geen ontwikkelingshulp meer te geven. Ook geen ontwikkelingssamenwerking, toch slechts een verhullend woord voor hulp.
    Deze gekrenkte trots vormt vermoedelijk de emotionele voedingsbodem van de recent losgebarsten discussie over nut en noodzaak van ontwikkelingssamenwerking. Een onvermoed bijeffect van het einde van de westerse superioriteit. Ontwikkelingshulp stamt uit een tijd dat er nog heldere scheidslijnen werden getrokken. Ontwikkelden versus achterlijken, schuldigen versus onschuldigen, onderdrukkers versus onderdrukten. Die tegenstellingen hebben afgedaan. Onderdrukten onderdrukken elkaar bij het leven. Regeringen misbruiken en annexeren ontwikkelingsgeld, waardoor te weinig terecht komt bij degenen die het echt nodig hebben.
    Mogelijk speelt ook de behoefte onze erfschuld nu eens afgelost te verklaren een rol in deze discussie. Slavernij, slavenhandel en kolonialisme waren natuurlijk gruwelijk. Nooit mogen we ze vergeten. Maar op een dag zijn ze geschiedenis. Niet langer reden om ons nog dagelijks persoonlijk voor te schamen. De herinnering moet blijven, maar mag de schuld een keer afgelost zijn?
   In deze emotionele herschikking van schuld, verantwoordelijkheid, trots en goed en kwaad haalt stokoude kritiek op ontwikkelingssamenwerking ineens de voorpagina’s. Zelfs het begrotingsdebat van het Ministerie van Ontwikkelingssamenwerking wordt er deze week door beheerst. Niks nieuws, dat de hulp niet effectief zou zijn en vaak niet bij de juiste mensen terechtkomt. Altijd goed om daarvoor te waken. Dat doen ontwikkelingsorganisaties ook.
    Een breder maatschappelijk en politiek debat hierover is een nuttige aanvulling daarop. Helaas gaat het niet erg diep tot nu toe. Men vlucht meteen in oplossingen. Men verwacht alle heil van twee modieuze, kortzichtige beleidscredo’s: ‘weg met versnippering’ en ‘afrekenen op meetbare prestaties. Beide kunnen soms zinvol zijn maar ze kunnen ook veel kwaad aanrichten. Dat kunnen we leren van recente ontwikkelingen in onze binnenlandse publieke sector.
    Afstemming en samenwerking klinken in ministeriele woontorens reuze verstandig. Organisatieadviseurs vertonen sheets met rommelige zootjes blokjes en rondjes. Versnippering: bah! Dan tekenen ze een paar krachtige pijlen tussen de blokjes en rondjes. Afstemming! Zie hier hoe nuttig en nodig!
    Maar de praktijk is weerbarstiger. Wat er vanuit de toren als versnippering uitziet, heet lokaal dynamische bedrijvigheid. Kleinschalige projecten waarin men keihard werkt om meisjes naar school te krijgen, werklozen bedrijfjes te helpen starten of aidsvoorlichting te geven. Soms werken ze helaas langs elkaar heen. Soms gebeuren er dingen dubbel. Wanneer dat zich voordoet is afstemming inderdaad gewenst. Maar dat is nog geen reden om allerlei partijen standaard, bij voorbaat tot samenwerking en afstemming te dwingen, en ‘versnippering’ taboe te verklaren. Dan krijg je zoiets als Nederlandse jeugdzorg. In plaats van zich te storten op de kerntaken gaat men dan onderling vergaderen, samenwerkingsmodellen maken, polderen, terugkoppelen, doorverwijzen, compromissen sluiten. Er ontstaan competentiestrijdjes en grensconflicten. Heidagen in conferentieoorden onder leiding van diezelfde organisatieadviseurs van de pijlen en blokjes om de verhoudingen weer recht te trekken.
   Ook de eis van meetbare resultaten kan gemakkelijk rampzalig uitwerken. Organisaties moeten zich meetbare doelen stellen en daarop worden ‘afgerekend’, roept men eenstemmig. Meten is weten! Welnee, meten is ingrijpen. Vooral van preventieve en lange termijn doelen zijn de effecten slecht meetbaar. Stel je meetbare prestaties verplicht dan dwing je organisaties zich toe te leggen op snelle successen ten koste van lange termijn doelen met onzeker uitkomst. Bij de politie ging men zich door de dwang van prestatiemeting eenzijdig toeleggen op het uitschrijven van bonnen ten koste van preventie en ophelderen van zware criminaliteit. Tot diverse hoofdcommissarissen zich daar publiekelijk kritisch tegen keerden.
    Ontwikkelingssamenwerking kritisch overdenken is prima, maar schiet dan niet meteen in de dogma’s versnippering, afstemming en meetbare prestaties. Die hebben binnenlands al teveel schade aangericht.


 Naar Alfa en bèta denken, snelheid , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]