De Volkskrant, 07-09-2009, column door Peter Giesen 17 sep.2009

Ajaxsupporter

Zoals zo veel mannen die in de jaren zestig opgroeiden, ben ik Ajaxfan. Met de rede heeft dat niets te maken. Integendeel: eigenlijk vind ik Ajax een stelletje patsers die ook nog eens erbarmelijk voetballen. Maar als ik zondagmiddag op Teletekst zie dat Ajax heeft verloren, ervaar ik een emotionele schok. Een heel lichte, godzijdank, maar toch.
    Opmerkelijk genoeg reageren we ook op ethische en levensbeschouwelijke kwesties als verstokte voetbalsupporters, blijkt uit een onderzoek van psychologen aan de Universiteit van Amsterdam. Streng-christelijke proefpersonen lazen de stelling ‘euthanasie is een acceptabele handeling’, terwijl hun hersenactiviteit gemeten werd. Al bij het woordje ‘acceptabel’ registreerden de onderzoekers een emotionele respons. Ook zagen zij de zogenaamde N400-reactie, een antwoord van het brein op onwaarschijnlijke of onmogelijke stellingen, zoals ‘ik drink een pizza’. De respons kwam snel, binnen 200 milliseconden, nog voordat de proefpersonen de stelling bewust hadden afgewezen.
    We beschouwen onszelf graag als redelijke wezens die na ampel beraad een weloverwogen standpunt innemen. In werkelijkheid springen we al binnen 200 milliseconden naar een conclusie.
    Dit hedendaags neuropsychologisch onderzoek sluit verrassend goed aan bij het werk van de Schotse Verlichtingsfilosoof David Hume (1711-1776). In de ethiek bestaan geen objectieve opvattingen zoals in de wiskunde, aldus Hume. Ethische opvattingen komen voort uit ervaringen. Hoe meer en hoe sterker zulke ervaringen zijn, hoe dieper ze in het brein worden ingeslepen. ‘Niet alleen in de poëzie en de muziek moeten we onze smaak volgen, maar ook in de filosofie’, schreef Hume. ‘Als ik de voorkeur geef aan de ene reeks van argumenten boven de andere, dan beslis ik alleen op grond van gevoel welke argumenten de andere in invloed overtreffen.’ Voor Hume was de rede ‘de slaaf van de passies’. De emotie geeft richting, de rede bedenkt er achteraf een mooi verhaaltje bij.
    Toch lijkt Hume de rede enigszins te kort te doen. De rede kan de primaire respons van het gevoel overwinnen. We kunnen onze diepste overtuigingen kritisch bekijken en verwerpen. Dat doet wel pijn, alsof de hersenen letterlijk omgeploegd moeten worden om nieuwe patronen in te slijpen. We beleven onze diepste overtuigingen alsof het favoriete voetbalclubs zijn. Die laat je ook niet zo maar in de steek.


Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]