De Volkskrant, 01-12-2007, door Jolet Plomp 10 dec.2007

E-coaching | Beslissen

Beslissen doe je zo

Goed beslissen bepaalt je leven. Maar maak jij de juiste keuzes? Jolet Plomp, coach bij het coachtraject Beslissen doe je zo!, geeft tips.


Beslissen is hot. Twintigers dubben erover welk feest ze zullen boeken voor Oud en Nieuw, of ze vragen zich af welke van de vele onbekende ‘masters’ het beste bij hun ambities en mogelijkheden past, of ze zoeken vertwijfeld naar een geliefde. Dertigers worstelen met vragen over samenwonen, huizen kopen, kinderen krijgen en/of banen in het buitenland. Veertigers discussiëren over vreemdgaan, echtscheiding en de opvoeding. Vijftigers zoeken naar een passende houding tegenover hun puberkinderen en hun oude ouders en vragen zich af wat ze nog op de arbeidsmarkt betekenen. Zestigers worstelen met de vraag hoe ze hun tijd en hun spaarcentjes willen besteden en of ze op kleinkinderen willen passen. En zo gaat het maar door. En dan hebben we het nog niet over de beslissing over de juiste multimedia en de keuzestress bij het dagelijks bezoek aan de supermarkt. Wat is goed? Wat is gezond? Wat is goedkoop? Wat is milieuvriendelijk? Wat is zonder kinderarbeid gemaakt? Wat is diervriendelijk? Wat is ‘in’ en wat is ‘uit’? Je zou bijna vergeten dat je je ook nog moet afvragen: wat wil ik vanavond eten en wat heb ik eigenlijk nodig?
    Beslissen is leuk – het hoort bij onze welvaart en daar hebben we hard en doelbewust naar toe gewerkt. We kunnen en we mogen veel meer kiezen dan vijftig jaar geleden. Kiezen uit vele mogelijkheden is helaas ook een activiteit waar wij in psychologisch opzicht niet goed voor zijn toegerust. Mensen zijn gebouwd op schaarste – elke kans pakken in een ongewisse omgeving. Toen de mensen op de savanne rondtrokken, lang geleden, was dit de beste overlevingsstrategie. Kansen laten liggen of je verlies nemen – dat gaat nog steeds tegen onze natuur in. Mede daarom hebben veel mensen er moeite mee om zelf hun koers uit te zetten. Het goede nieuws is dat psychologen inmiddels zo veel weten over ons beslisgedrag dat zij kunnen helpen het kiezen makkelijker en prettiger te maken.
    Zo weten we dat de menselijke informatieverwerking buitengewoon beperkt is. We hebben veel keuzemogelijkheden, maar onze hersens kunnen die niet tegelijk overzien. Ook als we het gevoel hebben buitengewoon verstandig na te denken, tasten we in feite als een blinde rond. De menselijke informatieverwerking wordt bovendien mede gestuurd door onbewuste, irrationele en emotionele invloeden.
    Het nut van bewust nadenken wordt schromelijk overschat. Mensen willen niet het gevoel hebben dat ze ‘zomaar iets’ gedaan hebben. Toch is een goed alternatief voor bewust redeneren: slaap er een nachtje over, zoek afleiding en laat uw onbewuste het werk doen. Uit onderzoek van onder anderen Ap Dijksterhuis blijkt namelijk dat bij al te veel redeneren de kans groeit dat je een foute beslissing neemt en later spijt krijgt.
    Een andere manier waarop mensen in problemen komen bij het beslissen is hun neiging tot maximalisatie. Als in principe álles mogelijk is, dan willen we de áller-, állerbeste oplossing. ‘Ik heb best een goede baan, maar tóch heb ik het gevoel dat er misschien ergens een droombaan is die ik misloop door hier te blijven werken.’ Het spreekwoord zegt terecht: het betere is de vijand van het goede. Mensen die uit twintig soorten jam mogen kiezen, gaan vaker zonder jam naar huis dan degenen die slechts drie soorten in het schap zien staan. Het is de kunst om je besluitvorming te optimaliseren. Wie streeft naar een maximaal resultaat komt makkelijk in problemen.
    Met het stijgen van de welvaart is het idee gegroeid dat wij ons leven zelf kunnen vormgeven, dat geluk en succes in principe maakbaar zijn. In de praktijk hebben we echter nauwelijks invloed op de echt belangrijke gebeurtenissen in ons leven. Wat dit betreft is de situatie niet eens zo heel veel anders dan destijds op de savanne. Ga maar na: hoe kom je aan je partner? Toeval! Had je een lekke band gekregen op die bewuste dag, dan had je elkaar niet eens ontmoet. Of als je nog verwikkeld was geweest in een andere relatie, zou je elkaar misschien niet eens opgemerkt hebben. Hoe kom je aan je capaciteiten, waarom heb je zo’n ambitieus karakter? Daarop heb jezelf geen enkele invloed gehad. Je weegt natuurlijk zorgvuldig af of je die nieuwe baan wilt, maar hoe de baan uiteindelijk bevalt, wordt later deels door toeval bepaalt. Die toffe baas gaat misschien wel emigreren! Beslissen wordt een stuk eenvoudiger als je jezelf niet al te veel invloed toedicht. Uiteindelijk stommelen we allemaal maar wat rond. Soms leidt een keuze tot mooie dingen, en soms valt het enorm tegen. Elke beslissing is een experiment met onbekende uitkomst.
    De vier elementen van het beslissingsproces zijn: denken, voelen, vinden en kiezen. Denken is belangrijk om vast te stellen wat het doel van de beslissing is – wat wil je ermee bereiken? Verder helpt het om de relevante informatie verstandig te ordenen. Voelen is belangrijk om contact te houden met wat je écht wilt. Wie te veel redeneert, loopt het risico dit gevoel kwijt te raken. Onder vinden valt ieders manier om zin te geven aan het leven. Bij lastige beslissingen helpt het om je je af te vragen: welke van mijn principes kan ik hier toepassen? Definitief kiezen is een vaardigheid op zich – de knoop doorhakken en jezelf verhinderen om te blijven twijfelen. Deze vier elementen – denken, voelen, vinden, kiezen – lopen door elkaar heen en beïnvloeden elkaar. Op een gegeven moment ligt de uitkomst vast, bijvoorbeeld omdat die vakantiereis nu eenmaal geboekt is. Het mooie is dat wij achteraf meestal vanzelf een goed verhaal construeren om een beslissing te rechtvaardigen. Autoreclames worden het meest bekeken door mensen die zo’n auto net hebben gekocht.
    Ook een psycholoog is maar een mens – tijdens het schrijven van dit artikel heb ik vaak getwijfeld over de inhoud. Gelukkig wéét ik dat ik vanzelf tevreden zal worden als het verhaal eenmaal naar de redactie is gestuurd. Dan zal ik het gevoel krijgen dat dit het enige en allerbeste verhaal is over hoe psychologen je kunnen helpen bij beslissen.


Tussenstuk:
Vijf tips

1. Benoem een doel voor de beslissing. Wat moet je keus teweeg brengen? Als je eindeloos twijfelt tussen wél of níet scheiden, bijvoorbeeld, helpt het om je af te vragen wát je wilt bereiken met deze keus. Misschien is dat: van deze man af, of meer passie, of meer geborgenheid voelen. Elk doel leidt tot ándere mogelijke beslissingen.

2. Pas op voor te veel redeneren. Als mensen blijven twijfelen, dan zie je vaak dat hun gedachten eindeloos blijven rondspringen tussen de vele voor- en nadelen. De beslissing is dan verworden tot een serie objectieve argumenten waaruit het gevoel is verdwenen. De enige vraag is immers: wat wil je?

3. Las een periode van onbewust nadenken in. Als de kwestie helder is en de belangrijkste informatie bekend, laat de beslissing dan een tijd rusten. Ga leuke, afleidende dingen doen. In uw onbewuste zal de beslissing vanzelf verder groeien.

4. Zoek niet naar perfectie, optimaliseer. Perfectie is niet haalbaar omdat we ons lot nu eenmaal niet voor 100 procent in handen hebben. Accepteer uw onvolkomenheid en zie elke beslissing als een experiment met (deels) onbekende afloop.

5. Voer regels in. Wie veel twijfelt, kan het zichzelf makkelijk maken door meer regels in te voeren. Wie nodig je uit voor Kerst? Wat voor ontbijt is zondag lekker? Hoe laat staan we op? Wat zal ik vandaag aandoen? U kunt hier ook vaste gewoontes van maken. Dat ontlast uw hoofd zeer.


Jolet Plomp (59) heeft een praktijk voor arbeidspsychologie in Amsterdam. Ze is coach van het online coachingstraject Beslissen doe je zo! dat vandaag begint op www.hartenziel.nl, en voor eenieder gratis te volgen is. Plomp coacht mensen bij het soepel en tijdig nemen van beslissingen en helpt ze om ontspannen te leven zoals ze zijn.



Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]