De Volkskrant, 19-05-2012, rubriek Ombudsvrouw, door Margreet Vermeulen 23 mei 2012

Stuk over Rwanda botst met cliché

Als lezers mij complimenteren met mijn column, zeggen ze meestal 'goed stuk'. Daarmee doelen ze niet op de schrijfstijl of de kwaliteit van de argumenten. Met 'goed stuk' bedoelt de lezer meestal dat hij de inhoud van het artikel onderschrijft. Dat hij het met de schrijver eens is. En dat voelt goed.

Mensen worden graag bevestigd in wat ze al denken. Ook als ze de krant lezen. Verhalen en feiten die niet stroken met eigen inzichten en ervaringen roepen een onaangename spanning op. Cognitieve dissonantie heet dat onaangename gevoel in de sociale psychologie. Een geestesgesteldheid waar mensen geen trek in hebben. En dus proberen we zo veel mogelijk te horen wat we willen horen en te zien wat we willen zien. We denken wel dat we op zoek zijn naar kennis, maar eigenlijk willen we vooral zekerheid. De zekerheid dat we het goed zien.

Eind jaren zestig deed een aanstormend professor in de massacommunicatie een experiment. Hij vond de VVD'er Hans Wiegel bereid om een typisch PvdA-verhaal af te steken en de PvdA'er Ed van Thijn stemde toe om VVD-standpunten te vertolken. Beide heren kregen een daverend applaus van, let wel, hun eigen aanhang. Achteraf bleek dat de PvdA-aanhangers de uitspraken waar ze het mee eens waren, automatisch aan Van Thijn toeschreven. En de VVD'ers in de zaal deden hetzelfde met Wiegel.

Journalisten die een tegendraads verhaal schrijven, moeten hierop bedacht zijn. Bepaald tegendraads waren twee recente verhalen over het economisch succes van Rwanda. Een tweetal lezers reageerde zelfs geschokt op de stukken waarin een totaal ander Rwanda werd neergezet dan gebruikelijk.

Wie Rwanda zegt, denkt aan de bloedige strijd tussen Hutu's en Tutsi's, aan corruptie, aan het gebrek aan democratie en aan de gevangenneming van oppositieleider Victoire Ingabire, tegen wie inmiddels levenslang is geëist. Rwanda kreeg door westerse Afrikakenners nog niet zo lang geleden het predicaat 'mislukte staat' opgeplakt. Dat botst met verhalen in de Volkskrant over de 7,5 procent economische groei in Rwanda, over jonge enthousiaste ondernemers die effectief worden ondersteund door een krachtige overheid die grootse plannen heeft om van Rwanda een ict-centrum te maken.

'Een paradijs, dat Rwanda', schamperde een mailschrijver. 'Terwijl de president een dictator is en de oppositie onderdrukt. Rwanda simplificeren tot een economisch juichverhaal doet merkwaardig aan.' De lezer vreest dat de verslaggever zich door het regime van Kagame heeft laten 'inpalmen' of dat staatssecretaris Teeven, die Rwanda deze zomer bezoekt, de reiskosten van de verslaggever heeft betaald.

De reis is door de krant zelf betaald. De verslaggever heeft bij de hoofdredactie een plan ingediend om een serie verhalen te maken over Afrikaanse landen die in de ogen van het Westen misschien 'mislukt' zijn, maar die relatief stabiel zijn, het economisch goed doen en daardoor met enige afgunst worden bekeken door jonge Afrikaanse democratieën die met veel meer problemen kampen.

Het klopt dat media vaak naar Afrika reizen op kosten van derden. De meeste verhalen worden in het kielzog van hulporganisaties gemaakt. Het gevolg is dat verhalen over Afrika relatief vaak over armoede gaan, hongersnoden, rampen en ontwikkelingsprojecten. Als er één continent is waarvan media vaak een clichébeeld neerzetten, is het Afrika.

Daarom vond ik het een verademing om eens een verslag te lezen met een totaal ander perspectief. Het perspectief van jonge, ondernemende mensen die de draad weer oppakken na de verschrikkingen die het land heeft doorgemaakt. Die van hun spaargeld naar China reizen om af te kijken hoe je een fabriek voor wc-papier opzet.

Met zulke verhalen wordt Rwanda niet 'versimpeld tot een economisch juichverhaal'. Uit de stukken blijkt duidelijk dat Rwanda nog steeds een armoedig land is waar gebrek aan stroom de ict-aspiraties frustreert en waarvan de meeste inwoners tot voor kort op blote voeten liepen. Wel ligt het accent in de verhalen op wat er allemaal goed gaat. Dat mag. Dat maakt verhalen niet per definitie eenzijdig, zoals lezers klaagden.

Zeker niet als de redactie de lezer al in de kop laat zien dat het artikel een ander Rwanda wil laten zien dan gebruikelijk. 'Rwanda: een arm land om jaloers op te zijn', heette het eerste grote verhaal. Dat het verhaal zou botsen met het gebruikelijke beeld van Rwanda bleek ook uit het intro: 'Het land van de genocide (1994) is hard op weg het Singapore van Afrika te worden. Hoe doen ze dat?'

Het tweede verhaal over de ict-aspiraties van Rwanda werd minder goed bij de lezer geïntroduceerd. Met het verhaal zelf was niets mis. Maar wie het cliché van Afrika als het hopeloze 555-continent wil bijsturen, moet van goeden huize komen.



Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]