DePers.nl, 03-09-2009, door Marcel Hulspas 9 sep.2009

Bespreking | De grote voordelen van religie

Geloven is geen afwijking

Geloven is het gevolg van de manier waarop we de wereld beschouwen, denkt neuroloog Bruce Hood. En niet een relict uit duistere tijden.

Richard Dawkins’ boek The God Delusion was een ware steen in de vijver. Terwijl de wereld overloopt van hernieuwd geloof in de waarde van religie, verkondigde Dawkins de superioriteit van het atheďsme. Het was een standpunt dat hem veel bijval bezorgde. Maar binnen de academische wereld waren de reacties overwegend negatief. Dawkins deed veel te gemakkelijk over het verschijnsel religie, was de kritiek. Alsof geloven niets meer was dan een vergissing, een relict uit duistere tijden.
    Daarnaast klommen tientallen auteurs in de pen om de religie te redden (vaak met lamme woordspelingen op Dawkins’ bestseller, zoals Dawkins als misvatting, van Alister McGrath). Neuroloog Bruce Hood gooit het over een andere boeg. Het wezen van geloven (in het bovennatuurlijke) is het opbouwen van veronderstellingen omtrent de onzichtbare structuur van de wereld. Een manier van kijken die we in de loop van de evolutie hebben verworven, en die onontbeerlijk is om te overleven. Zoals Hood in een interview met De Pers benadrukt: ‘Ik ben het niet eens met zijn bewering dat religies hun voortbestaan te danken hebben aan de indoctrinatie van kinderen, en dus ook niet met zijn oplossing voor wereldproblemen, die erop neerkomt dat als we maar ‘bevrijd’ zijn van godsdienst we een betere, zo niet ideale samenleving kunnen stichten.’
    Het ‘leren geloven’ begint volgens hem al op zeer jonge leeftijd: ‘In het tweede levensjaar zijn kinderen in staat om aan levende voorwerpen mentale drijfveren toe te kennen. Niemand leert ze dat – het gaat om een aangeboren vermogen de omgeving op een bepaalde manier te interpreteren. Daar komt bij dat kinderen al op zeer jonge leeftijd in staat zijn om patronen te herkennen, en daar een oorzaak of doel aan kunnen toekennen. De combinatie van die twee zorgt voor interessante denkfouten. Kinderen kunnen constateren dat een stuk speelgoed, een pop, kan denken. Een bovennatuurlijk idee.’

Denkfouten
‘Kinderen denken ook geruime tijd dat anderen hetzelfde denken als zij. Dat is de basis voor het latere geloof in de mogelijkheid van telepathie. Kinderen hebben geen besef van de dood. Als iemand gestorven is, vragen ze steeds weer waar hij of zij ‘nu’ is. Ze kunnen zich niet voorstellen dat de geest verloren gaat. Vandaar ons geloof in de hemel en in geesten, en vandaar de populariteit van het dualisme van lichaam en geest.’
    In zijn streven om de buitenwereld te begrijpen, maakt het kind denkfouten, en tezamen vormen deze fouten wat Hood Supersense noemt: ‘We ervaren overal om ons heen orde, en constateren dat er hogere mentale krachten schuilgaan achter de zichtbare werkelijkheid. En we proberen deze mentale kracht te benaderen, er een band mee op te bouwen, door middel van rituelen. Dat ‘voelen’ is universeel. En daarom zijn we allemaal geneigd te geloven in een soort god, in geesten, in een leven na de dood, in de macht van rituelen – ook als er geen enkele godsdienst voorbijkomt om ons dat in te fluisteren.’
    Volgens Hood biedt deze Supersense de mensheid grote voordelen. Ze is volgens hem noodzakelijk om samen te werken: niet alleen religies – alle groepen zijn gebaseerd op een ‘bovennatuurlijk’ gevoel bij elkaar te horen, het geloof een superorganisme te vormen dat zich uit in rituelen. De fundamenten van het economisch verkeer (vertrouwen in geld, in de waarde van overeenkomsten) vormen volgens Hood een gemeenschappelijk, niet-empirisch geloofssysteem. Hetzelfde geldt voor het gevoel een natie te zijn, en het aanbidden van symbolen als een vlag.

Afzweren
Onze Supersense veroordeelt ons er toe in vele opzichten ‘gelovigen’ te zijn. En dat betekent in de visie van Hood dat de mens nooit die ideale, rationele samenleving zal kunnen betreden waar Dawkins en zijn medestanders van dromen – een doel dat volgens hen eenvoudig te bereiken is, namelijk door alle geloof af te zweren. Hood: ‘De rationele utopie van Dawkins zie ik niet komen. En eerlijk gezegd zou ik daar ook niet in kunnen leven.’

Bruce M. Hood, Supersense. Waarom we in het bovennatuurlijke geloven. Uitgeverij Ten Have, 22,90 euro.


Naar Beslissingen , Psychologie lijst , Psychologie overzicht , of site home .
 

[an error occurred while processing this directive]