De Volkskrant, 03-04-2010, door Ineke van den Bergen 7 apr.2010

Interview thrillerauteur R.J. Ellory

'Ik schrijf over mensen op hun slechtst'

Dankzij films als ‘The Godfather’ hebben we een te rooskleurig beeld van de Amerikaanse maffia, vindt R.J. Ellory.

Stel, je bent in New Orleans, de Big Easy, een stad die in haar eigen zweet kookt, de Mardi Gras, jazzfestivals in het Louis Armstrongpark, de processie van de Onze Lieve Vrouwe van Guadalupe, het voodoofestival, een zangerige piano, de radio’s, de geur van scherp gekruide ribbetjes, pecannotentaart, alcohol; de stad waar ze de doden bovengronds begraven, waar een brand was in Crozat Street waarbij zes mensen het leven lieten, en brandweerman Robert DeAndre, die een keer een meisje had gezoend met een tatoeage van een spin op haar borst, om het leven kwam.

Die stad zó beschrijven dat de lezers met je mee reizen, zich met al hun zintuigen op die plek wanen, en als het verhaal uit is het gevoel hebben van een reis te zijn teruggekomen, dat stelt de Britse auteur Roger Jon Ellory zich voor als hij schrijft. Sinds zijn thrillerdebuut Candlemoth in 2003 steeg de waardering van lezers en recensenten met ieder volgend boek.

De internationale doorbraak kwam met het in 2007 verschenen A Quiet Belief in Angels, dat in drieëntwintig talen werd vertaald, en in 2009 in het Nederlands uitkwam als Een stil geloof in engelen. Er was lof voor zijn betoverende, spannende, in Amerika gesitueerde verhalen, en niet in de laatste plaats voor de literaire kwaliteit van zijn proza.

Ellory, even op bezoek in Amsterdam, voor de promotie van Een volmaakte vendetta (A Quiet Vendetta) – een magische ontmoeting van twee mannen, die de achtergrond openbaart van vijf decennia Italiaanse maffia in Amerika – praat even hartstochtelijk als hij schrijft.

‘Er zijn drie soorten romans. Er is het type dat je oppikt en leest zoals je een Chinese afhaalmaaltijd eet, het leest lekker weg, maar een paar weken later weet je niet meer wat er in zat. Dan zijn er de boeken waarin de taal heel mooi is, waarin de stijl bijna belangrijker is dan de inhoud. De derde categorie, waar mensen als jij en ik verliefd op worden, lees je meerdere malen in je leven, je geeft ze cadeau aan vrienden, en het zijn de boeken die je bij je zou willen hebben op een onbewoond eiland.

‘Het verhaal is zo fascinerend dat je het niet vlug genoeg kunt lezen. Maar tegelijk is het zo mooi geschreven dat je het niet langzaam genoeg kunt lezen. Het doet er niet toe wie het geschreven heeft, in welke taal het geschreven is, of het een gewone, een historische, een misdaadroman of een graphic novel is; het wezen, de essentie van het verhaal heeft je geraakt en na een half jaar herinner je je nog hoe het voelde toen je het las.

‘Je kunt ook nooit zeggen: dit is belangrijk en dat niet, dit moet je lezen en dat niet – dan mis je waar het bij het lezen om gaat. Lezen is een liefdesrelatie en het doet er niet toe op wie je verliefd wordt, je wordt verliefd omdat hij of zij iets voor jou betekent.’

A Quiet Belief in Angels gaat terug in de tijd, naar 1939, waar in een plaatsje in Georgia de twaalfjarige Joseph Calvin Vaughan meemaakt dat een aantal jonge meisjes in zijn omgeving buitengewoon sadistisch wordt vermoord. Dit grijpt hem zo aan dat het bepalend is voor de rest van zijn leven, vol wreedheid en falende liefde. Maar hij heeft behalve zijn geloof in engelen een talent dat hem zal helpen, hij kan goed schrijven.

A Quiet Vendetta voert in herinnering naar een jeugd in New Orleans, waar Ray Hartmann – speciaal opsporingsambtenaar van de Subcommissie Georganiseerde Misdaad in New York – tegen zijn zin terugkeert. Een beruchte huurmoordenaar van de maffia, Ernesto Perez, van Cubaanse afkomst, wil hem in New Orleans zijn levensverhaal vertellen.

Daarna zal hij bekendmaken waar de ontvoerde dochter van de gouverneur van Louisiana zich bevindt. Vijftig jaar maffia laat veel doden en sporen na in de samenleving en de politiek. Het verhaal snijdt op bijzondere wijze de befaamde familietrouw aan, in diverse betekenissen, en raast heen en weer in de tijd, om met de nodige wendingen zeer ingenieus te eindigen.

‘Als ik aan een boek begin, weet ik alleen het onderwerp. Ik maak geen synopsis, ik bedenk de plot niet van tevoren, noch het einde. In Angels was dat het effect van een serie moorden in een kleine stad in het zuiden van Amerika, tijdens de Grote Depressie, verteld vanuit het gezichtspunt van een kind. Het feit dat hij later schrijver werd en naar New York ging, was niet gepland. Dat ontwikkelde zich tijdens het schrijven. Met Vendetta wilde ik een verhaal vertellen over het slechtste type mens dat ik kon bedenken. Maar ik wilde de lezer er ook toe verleiden hem tegen het eind te mogen.

‘In Engeland zijn tot nu toe zeven boeken uitgekomen, het achtste verschijnt in september. Ze zijn allemaal zeer verschillend, maar hebben één ding gemeen: een gewoon personage belandt in een buitengewone situatie. Misdaadfictie is een goed medium voor zaken of situaties die moeilijk te aanvaarden zijn, zoals moorden, roofovervallen en ontvoeringen. Het geeft je de mogelijkheid te schrijven over hoe mensen op hun best zijn, of op hun slechtst.’

‘Kijk naar Raymond Chandler, Dashiell Hammett, James M. Cain, de jaren dertig en veertig, de wortels van de Amerikaanse crime noir: die is gebaseerd op het idee dat er mensen zijn op wie je kunt rekenen. Die onomkoopbaar zijn, die het kan worden toevertrouwd de bad guy uit te schakelen. Waarmee niet gezegd is dat het allemaal goed afloopt, maar er is tenminste wel enige rechtvaardigheid geschied.’

‘De heel wrede maffia die ik beschrijf heeft in werkelijkheid altijd deel uitgemaakt van de Amerikaanse cultuur. Van de controle over de casino’s in de jaren vijftig tot inmenging in de politiek, waarbij ook sommige Kennedy’s betrokken waren. In de Mario Puzo-stuff, The Godfather, lijkt er een soort elegantie en charme bij te komen, maar de meeste maffiosi zijn ongelukkig. Ze verliezen uiteindelijk alles.’

Het verhaal verplaatst zich van New Orleans naar New York, Chicago, Cuba, Las Vegas en Miami. Amerika is voor Ellory aantrekkelijker om over te schrijven dan Engeland. Misschien dat Ierland nog eens een rol zal spelen in een voor de toekomst geplande trilogie over Iers-Amerikaanse misdaadfamilies. Voorlopig blijft het bij Amerika, dat hem op jonge leeftijd al fascineerde.

‘Ik verloor mijn vader, die verdwenen was voor ik geboren werd, ik wist niet wie hij was en ik weet het nog niet, mijn moeder stierf toen ik zeven was, de vader van mijn moeder verdronk een paar jaar voor mijn geboorte, dus mijn grootmoeder, vijftig jaar, voedde mij, tien jaar, op. Ze was balletlerares en pianiste en ze hield van film. Vooral de films uit de Golden Age van Hollywood. Gene Kelly, Danny Kaye, Fred Astaire, Humphrey Bogart, Ava Gardner, prachtig. En ik mocht ’s avonds met haar naar White Heat met James Cagney kijken. Echte dialoog, echte scenario’s. Zoals films ooit werden gemaakt en nog gemaakt zouden moeten worden.’

‘Als teenager was ik geïnteresseerd in de Kennedy’s, Watergate, Marilyn Monroe, Elvis, en keek ik naar films als Serpico, The French Connection, Klute. Vorig jaar heb ik zelf een scenario geschreven op verzoek van Olivier Dahan, die La vie en rose maakte en A Quiet Belief in Angels wil verfilmen. Ik had het nog nooit gedaan, wat ik ervan heb geleerd is méér te zeggen met minder woorden.’

Zijn boeken schrijft hij snel en intens. In tien tot twaalf weken, vier á vijf uur per dag, maar hij leeft het verhaal vierentwintig uur per dag. Zijn vrouw, die zijn boeken jaren lang niet wilde lezen omdat ze ze te donker vond, wijst hem er soms op dat hij thuis is, en niet in New Orleans in de jaren vijftig. In zijn hoofd welteverstaan, want hoewel hij veel plaatsen in Amerika heeft bezocht, was hij nog nooit in New Orleans.

‘Philip Kerr is nooit in het Berlijn van de jaren dertig, veertig geweest, maar verricht wel, net als ik, enorm veel research. Hij schrijft geen gidsen over Berlijn. Ik schrijf geen gids over Louisiana. Mensen zeggen soms: wat geeft je dan het recht? Dan zeg ik: Wat gaf Ray Bradbury het recht om de Martian Chronicles te schrijven? Hij was geen Marsman en hij ging er ook nooit op vakantie. Zo zijn er talloze voorbeelden.’

Hij heeft nog een aantal werken op zolder liggen, waaronder tweeëntwintig tussen 1987 en 1993 met de hand geschreven boeken, toegespitst op het bovennatuurlijke, waarvoor geen uitgever belangstelling had. Zelf beschouwt hij die nog steeds als een goede oefening, hoewel hij daarna een aantal jaren niet geschreven heeft. Toen besloot hij dat hij een boek wilde schrijven dat hij zelf graag zou willen lezen. Hij houdt van woorden op papier, het gevoel, de geur, het geluid van de rug die gebogen wordt, en er is geen batterij die op kan raken.

‘E-readers, digitale boeken, zullen de plaats van gewone boeken innemen op dezelfde manier waarop fotografie de plaats van schilderkunst innam. Niet dus!’



Naar Creativiteit en slechtheid, bronnen , Creativiteit en slechtheid , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]