De Volkskrant, 13-12-2008, door Wim Wirtz 13 dec.2008

Oudheid | Promotieonderzoek naar Heliogabalus

Een knettergekke keizer!

De Romeinse keizer Heliogabalus (218-222) was 14 toen hij in Rome op de troon werd gehesen en zich algauw onderscheidde door extravagant gedrag. Hij benoemde zichzelf tot 'allerhoogste priester' van de zonnegod Elagabal, hij kleedde zich als vrouw, vroeg zijn artsen een vagina in zijn lichaam te snijden, prostitueerde zich met groot geschapen mannen, baadde zich in zwembaden vol rozenwijn, bedolf zijn gasten in de eetkamer onder een lawine van bloemen die hij uit draaibare plafonds liet neerdalen, 'zodat sommigen zelfs stikten', hij spande naakte vrouwen voor zijn wagen en reed dan bloot door de stad.
    Dat willen de verhalen.
Was Heliogabalus knettergek, of was hij het slachtoffer van beeldvorming? Voor de historicus Martijn Icks (27), die afgelopen dinsdag aan de Radboud Universiteit in Nijmegen op Heliogabalus of Elagabalus promoveerde (Images of Elagabalus), is dat nog steeds'de vraag. 'Van historische figuren als Heliogabalus is een waaier aan beelden ontstaan', zegt Icks. 'En het is heel moeilijk om tot de historische kern door te dringen, en feit en fictie te scheiden - wat is echt en wat niet? Er zijn twee antieke geschriften uit zijn tijd, van Cassius Dio en Herodianus, die waarschijnlijk relatief dicht bij de werkelijkheid staan. In de 4de eeuw is de Vita Heliogabali geschreven, en daar staan veel verzinsels in.' Icks bedoelt: negatieve stereotypen. Die kwamen uit de kast nadat de Senaat een damnatio memoriae, een officiële vervloeking, over Heliogabalus had uitgesproken. Na zo'n uitspraak was het vanzelfsprekend dat beelden van de vervloekte keizer aan stukken werden geslagen en dat zijn geschiedenis werd doorstoken met negatieve clichés over corruptie, decadentie en seksuele aberraties (hij deed het met zijn moeder, verspilde belastinggeld, et cetera).
    Heliogabalus was op z'n minst een beetje gek - of eigenzinnig. Toen hij als 14-jarige uit Syrië kwam om op last van zijn ' machtsbeluste grootmoeder keizer in Rome te worden, plaatste hij zijn zonnegod Elagabal, in de vorm van een zwarte steen, aan het hoofd van de Romeinse staatsgodsdienst. Dat, zegt Icks, had hij beter niet kunnen doen ('Nooit eerder had een keizer vóór hem zoiets gedaan'), dan was hij misschien niet op zijn 18de door woedende Romeinse soldaten vermoord.
    Later zou Heliogabalus postuum alsnog naam maken als idool van dwarse geesten. Dat gebeurde met name in de late 19de eeuw, toen westerse schrijvers en kunstenaars hem op het schild tilden als reactie op de burgerlijke moraal van die tijd. Tientallen boeken werden aan hem gewijd, drie opera's en enkele films werden er over hem gemaakt. Louis Couperus raakte door de perverse, decadente keizer geïnspireerd tot zijn roman De berg van licht.
    'Het was sowieso de notie van decadentie en het verval van het Romeinse Rijk waarvoor kunstenaars grote aandacht hadden', zegt Icks. 'Maar het was ook de fascinatie voor iemand die uit het Oosten kwam, uit Syrië.' Begin 20ste eeuw zakte Heliogabalus in de aandacht weg en keerde in de jaren zestig terug als icoon van verzet tegen de gevestigde orde.
Icks zelf raakte in de ban van de keizer toen hij het boek Het schandelijke leven van Heliogabalus van Vincent Hunink in handen kreeg, een vertaling van de Vita Heliogabali. 'Ik was er meteen door gegrepen.'


Naar Creativiteit en slechtheid, bronnen , Creativiteit en slechtheid , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of naar site home .
 

[an error occurred while processing this directive]