WERELD & DENKEN
 
 
Creativiteit en slechtigheid

Er bestaat een stroming die vindt dat iedere vorm van creativiteit te prefereren is boven al het gewone. Vooral in kunstzinnige kringen vindt men aanhangers van dit idee. Er zijn vele boeken waarin weerzinwekkende ideeŽn worden gepropageerd, waarop andere mensen positieve en bewonderende reacties geven, daar waar die mensen op geen enkele wijze met de gevolgen van de gepropageerde ideeŽn geconfronteerd zouden willen worden: “Het is zo mooi geschreven” is een veelgehoorde uitdrukking. Wat men daarmee doet is de creatieve component stellen boven de inhoudelijke, en in dit specifieke geval: creativiteit boven slechtheid. Deze neiging uit zich op allerlei manieren, zie de verzameling bronnen hier  .

Behalve in kunstzinnige kring, is er ook een aanzienlijke vertegenwoordiging in de lagere regionen van de maatschappij. Slechtheid op zich kan als een vorm van creativiteit gezien worden. Het gewone gedrag is het normale saaie gedrag van iedere dag, de dagelijkse routine. Voor een beperkt aantal mensen is dit dusdanig ontoereikend dat ze op actief zoek gaan naar meer bijzondere dingen. Degenen met bijzondere gaven worden kunstenaar, wetenschapper, en dergelijke. Deze mensen belijden de waarde van het creatieve vaak op zo'n verkrampte wijze dat het op zich weer contraproductief wordt  .

Degenen die niet dit soort vaardigheden hebben, toch iets aparts willen doen en ook de geschikte moraliteit hebben, vooral in de lagere groepen van de maatschappij, keren zich naar de andere kant van creativiteit: slechtheid. De juistheid van deze analyse blijkt uit het feit dat in kunstvormen als literatuur en film, het uitbeelden van slechtigheid, in alle mogelijke vormen van de detective tot de horror, in zeer sterke mate voorkomt, oftewel de creativiteit in hogere lagen gebruikt de creativiteit van de lagere lagen om aan zijn ideeŽn te komen.

Het bestaan van een relatie tussen creativiteit en slechtheid op meerdere, uiteenlopende, niveaus lijkt erop te wijzen erop dat dit geen toeval is. En dat is het ook niet, als je de zaak van een stuk hoger niveau bekijkt. De intellectuele capaciteiten die de mens heeft, zijn uniek in de natuur, daarover bestaat geen twijfel - terwijl ieder van de deelcapaciteiten van de mens dat nauwelijks lijkt te zijn: dieren kunnen in allerlei omstandigheden net zo adequaat, of adequater, reageren op zaken in de natuur als de mens. Het unieke van de mens kan dus gezien worden in het feit dat de mens juist aanzienlijk meer capaciteiten heeft dan nodig voor het reageren op de natuur.

Omdat de mens die extra capaciteiten heeft, kan het ook iets maken dat nog niet eerder in de natuur bestond. Zelfs dat is iets dat niet uniek lijkt, maar bij de mens zit daar planning in: hij kan op zoek gaan naar iets dat nog niet in de natuur bestaat: hij kan uitvinden, creŽren. Als er geen bizons om op te jagen te vinden zijn, kan hij met behulp van gekleurde aarde bizons op de rotswand schilderen, en die met zijn geschilderde speer doden. Op het niveau van de toenmalige beschaving is geen groter wonder denkbaar.

Maar zodra de mens dingen kan creŽren of doen die boven de natuurlijke orde der dingen uitgaan, kan hij ook dingen creŽren of doen die tegen de natuurlijke orde ingaan. De mens heeft dan ook de capaciteit tot slechtheid verkregen. En die capaciteit tot slechtheid is dus de tweelingbroer van de capaciteit tot creŽren - wat hier de gedane bewering was. Tussen twee haakjes: dit is natuurlijk precies dit proces dat in de bijbel vertaald is als het verhaal van de zondeval: de capaciteit tot kennis leidt tot zonde, of slechtheid. En het verklaart ook meteen het bestaan van het godsidee: de mens heeft in zich iets bovennatuurlijks- en dat bovennatuurlijk heeft hij in ultimo geprojecteerd tot een evenbeeld met die bovennatuurlijke capaciteiten: een god.

Het verhaal van de bijbel laat ook meteen zien dat dit geen nieuw ontworpen theorie is, maar een besef dat de mens "in de genen" zit, zoals ook verwoordt  in de maxime uit In het kort, luidende: God may forgive you for your sins, but your nervous system won't. Wat betreft het bestaan van slechtheid komt het er dus op neer dat in veel gevallen mensen kwade creativiteit boven goede gewoonheid verkiezen.

Er is door velen al opgemerkt dat het merkwaardig is dat er nog zo veel slechtheid bestaat ondanks de toegenomen materiŽle welvaart, en dat slechtheid bij degenen die meer rijkdom hebben juist eerder groter dan kleiner lijkt te zijn   . De reden daarvan is nu heel simpele: men verkiest het creatieve in de slechtheid boven het gewone natuurlijke.

Het laatste laat dus ook meteen zien dat waar er discussie kan bestaan over de sterkte van de beÔnvloeding van de mens door zijn omgeving, de uiteindelijke verantwoordelijkheid voor zijn slechte daad bij hemzelf ligt. Iets dat in alle daders, behalve de echt biochemische of neurologische psychopaten, dan ook duidelijk zichtbaar is  .
 

Terug naar Geest en werkelijkheid  , Vrije wil  , Psychologie lijst  , Psychologie overzicht  , of naar site home